Ig Noble 2025 rozdane. Wśród nagrodzonych polski specjalista od narcyzmu

Tylko tutaj można zobaczyć, jak noblista w garniturze zbiera z włosów papierowy samolot, a publiczność bije brawo badaczom od much, pizzy i paznokci. Ig Noble od 1991 r. rozdaje Marc Abrahams – redaktor pisma „Annals of Improbable Research”. I powtarza: „Najpierw śmiech, potem refleksja”.

Ceremonia Ig Nobel 2025

Tegoroczna gala odbyła się w Boston University, a jej motywem przewodnim było „trawienie”. Publiczność rzucała samolotami, na scenie wystawiono minioperę „The Plight of the Gastroenterologist”, a nagrody wręczali prawdziwi nobliści – m.in. Esther Duflo, Svante Pääbo i Eric Maskin.

Laureaci otrzymali dyplomy, dziwaczne statuetki i – zgodnie z tradycją – 100 bilionów dolarów zimbabweńskich (wartych kilkadziesiąt centów, ale bezcennych jako żart).

Polski akcent wśród laureatów Ig Nobli 2025

W tym roku wśród laureatów znalazł się prof. Marcin Zajenkowski z Wydziału Psychologii Uniwersytetu Warszawskiego. Wspólnie z Gilles’em Gignakiem z Australii otrzymał nagrodę w dziedzinie psychologii. Badacze sprawdzali, jak zmienia się chwilowy poziom narcyzmu, gdy powiemy komuś, że jest inteligentny – albo przeciwnie, że jest nieinteligentny.

– Samo słowo „inteligencja” działa jak reflektor skierowany na nasze ego – mówi „Tygodnikowi” prof. Zajenkowski. – Jeśli go zapalimy, ludzie momentalnie czują się bardziej wyjątkowi. Jeśli go zgasimy, to poczucie znika.

Regułą Ig Nobli jest to, że ich przyznanie zawsze wymaga zgody nagradzanego. Tak było i tym razem. Profesor przyznaje, że na początku miał wątpliwości, czy Ig Nobel nie jest żartem z naukowców. 

– Ale im więcej czytałem o tej nagrodzie, tym bardziej widziałem, że to także śmiech z samego siebie, a to w nauce bardzo potrzebne – dodaje.

Dziesięć lat z narcyzmem

Zajenkowski od dekady bada narcyzm – nie jako zaburzenie, ale jako cechę osobowości, którą w różnym stopniu ma każdy z nas. Interesuje go zwłaszcza, jak narcyzm wiąże się z inteligencją. W innych pracach pokazywał, że osoby narcystyczne mają skłonność do zawyżania oceny własnych zdolności intelektualnych i że „bycie inteligentnym” to jeden z centralnych elementów ich autoprezentacji.

Jego badania cytowane są na całym świecie – od podręczników psychologii społecznej po popularne artykuły prasowe. W Polsce wzbudzały żywą dyskusję, bo narcyzm kojarzy się głównie negatywnie, jako cecha celebrytów i polityków. 

– A tymczasem to coś znacznie bardziej powszechnego. Każdy z nas lubi czasem błyszczeć – podkreśla profesor.

Wyróżnienie Ig Noblem wpisuje się w tę narrację.

Polacy mają już całkiem pokaźny dorobek w historii nagrody Ig Nobla:

• 2001 – dr Wojciech Kopczuk (ekonomia, Columbia University) za analizę związków między datą śmierci a podatkiem spadkowym.
   
• 2009 – nagroda dla irlandzkiej policji za mandaty wystawiane kierowcy o nazwisku „Prawo Jazdy”.
   
• 2019 – Agnieszka Górecka, Aleksandra Urbanek i Tomasz Paterek za badanie magnesowania karaluchów.
   
• 2020 – Agnieszka Żelaźniewicz za analizę związku między nierównościami dochodowymi a liczbą pocałunków.
   
• 2022 – zespół lekarzy z Krakowa za odkrycie, że spożywanie lodów łagodzi skutki uboczne chemioterapii.
   
• 2023 – prof. Jan Zalasiewicz za wyjaśnienie, dlaczego geolodzy liżą skały.
   
• 2024 – Wojciech Przepiórka i jego współpracownicy za algorytm pomagający plotkarzom zdecydować, kiedy mówić prawdę, a kiedy kłamać.
   
• 2025 – prof. Marcin Zajenkowski, który właśnie dołączył do tego barwnego grona.

„Trochę żartu, trochę powagi”

Dlaczego w ogóle warto śledzić Ig Noble? Może najlepiej tłumaczy to sam laureat z Warszawy: 

– Czasem nauka zbyt mocno napina się w stronę powagi. Ig Noble pozwalają spuścić powietrze z tego balonu. To potrzebne – i dla naukowców, i dla wszystkich, którzy patrzą na ich pracę z zewnątrz.

– To nagroda, która pozwala spojrzeć na badania z dystansem, ale i zwraca uwagę opinii publicznej na to, że psychologia nie bada tylko „patologii”, lecz także codzienne drobiazgi naszego życia. A one bywają najciekawsze – mówi prof. Zajenkowski.

Menu tegorocznych odkryć

Lista nagrodzonych w 2025 roku wygląda jak karta dań szalonej kolacji degustacyjnej:

• Literatura – dr William B. Bean (USA, pośmiertnie) za 35 lat codziennych notatek o tempie wzrostu własnego paznokcia („A Discourse on Nail Growth”).
   
• Psychologia – prof. Marcin Zajenkowski (UW) i prof. Gilles Gignac (University of Western Australia) za badanie wpływu informacji zwrotnej o IQ na chwilowy poziom narcyzmu („Intelligence”, 2021).
   
• Żywienie – Daniele Dendi, Gabriel Segniagbeto, Roger Meek i Luca Luiselli za obserwację, jak jaszczurki w Togo wybierały różne rodzaje pizzy.
   
• Pediatria – Julie Mennella i Gary Beauchamp (USA) za badanie, jak czosnek w diecie matki zmienia smak mleka i reakcje niemowląt.
   
• Biologia – Tomoki Kojima i współpracownicy (Japonia) za malowanie krów w pasy zebry, by odstraszać muchy.
   
• Chemia – Rotem i Daniel Naftalovich oraz Frank Greenway za testowanie, czy połknięcie odrobiny teflonu zwiększa uczucie sytości bez dodatkowych kalorii.
   
• Pokój – Fritz Renner i zespół (Niemcy, Holandia, UK) za wykazanie, że alkohol czasem poprawia płynność w obcym języku („Dutch courage”).
   
• Lotnictwo – Francisco Sánchez, Mariana Melcón i Carmi Korine (Hiszpania/Izrael) za badania, jak etanol pogarsza zdolności echolokacyjne nietoperzy owocożernych.
   
• Fizyka – międzynarodowy zespół za opis przejść fazowych w sosie cacio e pepe – czyli dlaczego powstają grudki.
   
• Inżynieria – Vikash Kumar i Sarthak Mittal (Indie) za analizę, jak cuchnące buty mogą inspirować nowe projekty stojaków na obuwie.

Każdy z tych tematów brzmi jak żart, ale kryje poważne pytania – o ekologię, zdrowie, kulturę jedzenia czy naszą codzienną próżność.

Historia z żabą w tle

Jedną z najsłynniejszych nagród w historii Ig Nobli dostał w 2000 r. rosyjski fizyk Andriej Gejm. Wraz z Michaelem Berrym zademonstrował, że można unieść w powietrze… żabę, korzystając z pola magnetycznego. Eksperyment wyglądał jak numer cyrkowy, ale zwrócił uwagę świata na zjawiska magnetyzmu. Dziesięć lat później Gejm otrzymał „prawdziwego” Nobla za odkrycie grafenu.