III Rzesza: najważniejsze informacje

Moment po ogłoszeniu wyroku na zabójców z Bydgoszczy. Od lewej: obrońca Manfred Gegerle, uniewinnieni Horst Eichler i Jakob Lölgen, obrońca Willy Osterhues. Monachium, 1 kwietnia 1966 r. // Fot. Klaus Heirler / DPA / PAP

Niemieckie sądy uniewinniały za zbrodnie na Polakach. Kulisy procesów sprzed 60 lat

Tomasz Chinciński
Monachium, rok 1966: sąd uznał udział niemieckich funkcjonariuszy w zabójstwach polskiej inteligencji, a mimo to ich uniewinnił. Jak było to możliwe?
Lekcja na świeżym powietrzu w jednym z domów dla dzieci prowadzonych po wojnie przez pastora Gábora Sztehlo. Budapeszt, między rokiem 1945 a 1950. // Zbiory prywatne, dzięki uprzejmości Luterańskiej Centralnej Kolekcji

Ratował dzieci żydowskie, potem także dzieci nazistów. Historia pastora z Budapesztu

Aleksander R. Michalak
W obronie małych podopiecznych przeciwstawiał się nazistom i komunistom, własnemu Kościołowi i organizacjom żydowskim. Gábor Sztehlo, duchowny luterański,…
Russel Crowe w filmie "Norymberga", reż. James Vanderbilt, 2025 r. // Materiały prasowe Monolith Film

Norymberga. Proces ludzi, nie potworów

Mateusz Demski, Jack El-Hai
Norymberga była dowodem na to, że zło może zostać ukarane. Dawała nadzieję, że wciąż istnieje sprawiedliwość. Rozmowa z autorem książki „Norymberga. Naziści…
Wersja audio

Żydzi u boku Wehrmachtu. Fiński paradoks II wojny światowej

Aleksander R. Michalak
Żydzi walczący ramię w ramię z Niemcami, odznaczani niemieckimi medalami? Owszem, taka sytuacja miała miejsce: broniąc swojego kraju przed sowiecką agresją,…
Ks. Adam Boniecki // Fot. Grażyna Makara

Ksiądz Adam Boniecki o Niemcach. Tych dobrych i tych złych

Ks. Adam Boniecki
„Kiedy gestapowcy zabierali Ojca, mówiłem sobie: muszę zapamiętać ich twarze, a po wojnie ich znajdę” – pisał ks. Adam Boniecki w 2005 r., w 40 lat po Orędziu…
Piotr Zychowicz na Targach Książki Historycznej. Warszawa, 27 listopada 2016 r. // Fot. Włodzimierz Wasyluk / Forum
Wersja audio

„Historia realna”. Piotr Zychowicz kontra polskie mity

Piotr Śmiłowicz
Jedni chwalą go za odwagę stawiania niepopularnych tez, inni jego twórczość nazywają historyczną pornografią. Jedno jest pewne – obok działalności Piotra…
Wystawa „Nasi chłopcy" w Muzeum Gdańska // Fot. Agnieszka Grabowska / Muzeum Gdańska

Zobaczyłem wystawę, która rozpaliła Polskę. Kim byli „nasi chłopcy” z Wehrmachtu?

Michał Okoński
Podczas II wojny do Wehrmachtu wcielono blisko pół miliona Polaków. W 1945 r. jedna trzecia polskich żołnierzy na Zachodzie miała za sobą służbę w wojsku…
Żołnierze i pojazdy 10. Brygady Kawalerii – jednej z dwóch całkowicie zmechanizowanych jednostek Wojska Polskiego podczas kampanii wrześniowej – po przejściu na Węgry, 19 września 1939 r. Widoczne tankietki TKF oraz w głębi dwie TKS uzbrojone w najcięższe karabiny maszynowe 20 mm. // Fot. Domena Publiczna / Wikipedia

W 1939 r. Wojsko Polskie przegrało z czasem i finansami. Lekcja, której nie chcemy powtarzać

Krzysztof Pięciak
Wobec zagrożenia niemieckiego i sowieckiego przed rokiem 1939 Polska próbowała szybko unowocześnić swoją armię. Udało się to tylko częściowo.
Koncert, 8 grudnia 2024 r. // Fot. Andrzej Wiśniewski

Czy można pić piwo i tańczyć w miejscu, gdzie cierpieli ludzie? Lekcja historii z niemieckiego Eberswalde

Aleksandra Wiśniewska
80 lat temu młode Polki, zesłane pod przymusem, produkowały tutaj pociski dla Wehrmachtu. Dziś w dawnych obozowych barakach alternatywne zespoły grają dla…
Martin Pollack. Warszawa, maj 2009 r. // Fot. Filip Ćwik / Napo Images / Forum

Dziadek był nazistą, ojciec był zbrodniarzem. Kim był Martin Pollack?

Wojciech Bonowicz
„Badanie historii – własnej, ale także cudzej, bez żadnych uprzedzeń, jest najważniejszym warunkiem zrozumienia samego siebie, znalezienia własnej tożsamości…
Pomnik Gleis 17 – Tor 17 na stacji Grunewald w Berlinie. Częścią tej stacji jest rampa przy torze numer 17, skąd w czasie II wojny światowej Niemcy deportowali Żydów z Berlina do obozów śmierci. 2024 r. // Fot. Michał Kuźmiński

Z domu Israela. Opowieść o jednej rodzinie

Michał Kuźmiński
Na początku moich poszukiwań było kilka nazwisk i zdjęcie: Żydów, od których kamienicę w Golubiu, włączonym właśnie do Polski, kupił w 1920 r. mój pradziadek,…
Hitler wśród katolickich biskupów, lata 30. XX w. // Fot. BE&W

„Księża Hitlera. Kler katolicki i narodowy socjalizm”: książka o niewielkiej, ale wpływowej grupie

Józef Majewski
Jeden z duchownych wspierających Hitlera był teologicznym autorytetem dla Josepha Ratzingera, a jego dzieła niedawno publikowano także w Polsce.
Franz Jaegerstaetter (na motocyklu) przed gospodarstwem w St. Radegund koło Linzu z rodziną (dd lewej) przybraną siostrą Aloizą, matką Rosalią i przybranym ojcem Heinrichem. Zdjęcie niedatowane / Fot. Erna Putz / Dioezese Linz / Forum

Człowiek, który nie klękał przed Führerem

Bartek Dobroch
Nie było w tym roku szczególnych obchodów 80. rocznicy jego męczeńskiej śmierci za sprzeciw wobec nazizmu. Austriacki chłop – błogosławiony Franz Jägerstätter…
Joseph Goebbels, minister propagandy III Rzeszy, spotyka się z kandydatami na volksdeutschów, Toruń, październik 1942 r. / MAREK TEMPEL / ATLANTIC / NARODOWE ARCHIWUM CYFROWE

Volksdeutsche z Pomorza

Tomasz Chinciński
80 lat temu okupacyjny namiestnik regionu gdańskiego wezwał wszystkich mieszkańców, by uznali się za członków narodu niemieckiego. Co z tego wynikło?
Ks. Magnus Bruski z rodzicami, siostrą i dalszą rodziną, lata 30. XX w. / ARCHIWUM RODZINNE RYSZARDA SZAMOCKIEGO / © FUNDACJA CENTRUM ŚW. JACKA

Droga księdza Magnusa

Stanisław Zasada
W międzywojennym Gdańsku bronił Polaków przed Niemcami, a gdy III Rzesza upadła – niemieckich cywilów przed Sowietami.
Roman Korzeniewski na wycieczce w górach, zdjęcie niedatowane. / ARCHIWUM PRYWATNE AUTORA

Zuchwalec

Piotr Sauter-Zawadzki
Międzynarodowe grupy szmuglerskie w okupowanej Europie to temat tyleż fascynujący, co słabo znany. A jakby tego było mało, mamy tu też brawurowe uwolnienie…
Zdjęcie z archiwum prywatnego rodziny niemieckiego oficera, lata 40. /

Niemcy o wojnie i przodkach

WP
Okładka dodatku „Auschwitz. Głosy żyjących” / Fotografia Zofii Posmysz - Grażyna Makara | fotografia obozu Auschwitz - Wojciech Barczyński / Forum

Auschwitz. Głosy żyjących

TP
Dodatek specjalny na 70. rocznicę wyzwolenia więźniów obozu KL Auschwitz
KL Auschwitz, wejście do bloku 13, tabliczka z napisem "Ekspozycja: zagłada europejskich Romów"

Anioł w spódnicy

Agnieszka Hreczuk
30 stycznia 2021 r. zmarła Alfreda Markowska, Nońcia. Jako Romka nie miała prawa żyć. Nie tylko przeżyła, lecz uratowała kilkadziesięcioro dzieci: romskich,…
Tędy szli więźniowie: Góra, styczeń 2015 r. / Fot. Anna Goc

Tuż za oknem

Anna Goc
Gdy wtedy szli, w Marszu Śmierci, zimą 70 lat temu, Helena Malcher miała 9 lat. „Przez tamten most ich gnali” – pokazuje z kuchennego okna stare przejście…

MDSM: inna strona świata

TP
Zofia Posmysz w Oświęcimiu, 15 stycznia 2015 r. / Fot. Grażyna Makara

Obóz już mi się nie śni

Błażej Strzelczyk
„Tam żyło się z dnia na dzień. Żeby przeżyć, trzeba było mieć szczęście do dobrych ludzi” – Zofia Posmysz, dziś lat 91, miała to szczęście.

Auschwitz: miejsce i symbol

WP
Był to największy niemiecki obóz koncentracyjny i obóz zagłady spośród ok. 2 tys. obozów utworzonych przez III Rzeszę – i zarazem największy obóz, gdzie Żydzi…
Marceli Godlewski na balkonie swego mieszkania w Krakowie – Nowej Hucie, styczeń 2014 r. / Fot. Piotr Guzik / FORUM

Sześć dni od granicy

Przemysław Wilczyński
„W Gross-Rosen nie było o czym mówić. Ale gdy przywieźli nas do podobozu Auschwitz, pomyślałem: blisko GG, jest szansa na ucieczkę” – wspomina 94-letni…
Irena Jankowska-Wiśniewska w swoim warszawskim mieszkaniu, 21 stycznia 2015 r. / Fot. Filip Klimaszewski dla „TP”

Spotkanie z doktorem

Anna Goc
Irena Jankowska-Wiśniewska, dziś lat 91, przeżyła – choć trafiła w ręce Josefa Mengele, autora pseudomedycznych eksperymentów. Dla niej rok 1945 oznaczał…
Mordechaj Ciechanower na dawnym cmentarzu żydowskim w rodzinnym Makowie Mazowieckim, kwiecień 2013 r. / Fot. Sławomir Olzacki / FORUM

Z dachów Birkenau

Karolina Przewrocka-Aderet
„Stamtąd widać było więcej” – przekonuje Mordechaj Ciechanower, w Auschwitz-Birkenau więzień, dekarz i członek obozowego podziemia. Po 70 latach pamięta…
Auschwitz, 19 stycznia 2015 r. / Fot. Paweł Ulatowski / REUTERS

Auschwitz jest w nas

Jan Rydel
70. rocznica wyzwolenia obozu w Auschwitz to wydarzenie, które wywołuje szereg skojarzeń u Polaka i historyka, który – jak ja – urodził się 15 lat po…

Słuchając głosu ofiar…

Christian Schmitz
Dzień wyzwolenia niemieckiego obozu zagłady Auschwitz-Birkenau, 27 stycznia, został z inicjatywy prezydenta Republiki Federalnej Niemiec, Romana Herzoga,…

Ich cierpienie jest dla nas zobowiązaniem

Rolf Nikel
27 stycznia 2015 roku upamiętniamy 70. rocznicę wyzwolenia byłego obozu zagłady Auschwitz-Birkenau.
Herman Göring w więzieniu w Norymberdze / domena publiczna

Sąd światowy

Joachim Trenkner
To, co stało się 60 lat temu, było wydarzeniem bezprecedensowym w historii: Międzynarodowy Trybunał Wojenny osądził przywódców III Rzeszy. Proces ten rozsadził…