Autor: Piotr Sauter-Zawadzki

Piotr Sauter Zawadzki // archiwum prywatne

Aktor teatralny i filmowy. Historią zajmuje się z pasji. Szczególnie interesuje się epoką stanisławowską, historią Prus, dziejami polsko-niemieckiego pogranicza oraz historią XIX i XX wieku. Lubi skupiać uwagę na mikrohistoriach jednostek i śledzić ich losy poddane warunkom dyktowanym przez historię w skali makro. Publikował artykuły i felietony w Gazecie Wyborczej. Od roku 2019 publikuje artykuły w Tygodniku Powszechnym w dziale Historia. Występował na konferencjach naukowych poświęconych tematyce historycznej w Marburgu i Berlinie.

Materiały autora

Leon Sowiński z żoną Marią, zdjęcie ślubne, 1939 r. // Archiwum rodzinne Christiana i Jerzego Sowińskich
Wersja audio

Pomógł aliantom zbombardować niemiecką fabrykę paliw. Zginął tuż przed końcem wojny

Piotr Sauter-Zawadzki
Zanim został człowiekiem polskiego wywiadu, Leon Sowiński był kupcem z Pomorza, mężem i ojcem dwóch synów. Okupacja wciągnęła go w działalność, za którą…
Budynek Teatru Narodowego na placu Krasińskich w Warszawie na akwareli Zygmunta Vogela z ok. 1791 r. ok. 1791 // Biblioteka Narodowa Polona

260 lat temu Stanisław August założył Teatr Narodowy. Co się działo za jego kulisami?

Piotr Sauter-Zawadzki
W Teatrze Narodowym od początku grały także kobiety. Ich losy śledził warszawski szpieg, dzięki któremu znamy kulisy teatru.
Zenon Ciemniejewski // ze zbiorów Rafała Sierchuły

Był jednym z najcenniejszych agentów Gestapo w Wielkopolsce. Wydał nawet własną żonę

Piotr Sauter-Zawadzki
Losy większości ludzi, którzy w konspiracji zetknęli się z tym agentem Gestapo, były tragiczne. Coraz większa pewność siebie i bezkarność sprawiły jednak, że…
Ludwik Hillar i Ludwika z d. Zawadzka // Archiwum autora

Burzliwa historia rodzinna z Ziemi Lubawskiej. Majątek w Tuczkach przetrwał nazistów i komunistów

Piotr Sauter-Zawadzki
Dziejowe kataklizmy tratują ludzkie mikrohistorie. Z tego, co ocalało, czasem udaje się odtworzyć chronologię, ale często brakuje jej ożywczych anegdot. W tej…
Żaden z twórców tamtej epoki nie uwiecznił samosądów z 28 czerwca 1794 r. Trzy miesiące później, pod koniec września, powołany w końcu Sąd Najwyższy Kryminalny skazał na śmierć i infamię liderów Targowicy. Ponieważ ci uciekli wcześniej z Warszawy, sięgnięto po znany od średniowiecza zwyczaj „in effigie” („w obrazie”): wykonanie wyroku na wizerunku skazanego. Na obrazie: moment wieszania portretu Stanisława Szczęsnego Potockiego, lidera stronnictwa prorosyjskiego. Obraz namalował Jan Piotr Norblin lub jego u

230 lat temu insurekcja kościuszkowska zamieniła się na chwilę w polską wersję rewolucji francuskiej, z ulicznym terrorem. Co się wtedy stało?

Piotr Sauter-Zawadzki
Opieszałość w wymierzaniu sprawiedliwości uwięzionym zdrajcom i rosyjskim agentom sprawia, że latem 1794 roku w kręgach mających wpływ na powstanie…
Tak egzekucję zdrajców 9 maja 1794 r. uwiecznił francuski malarz Jean-Pierre Norblin, który był wtedy w Warszawie. Obraz przedstawia moment wieszania hetmana Józefa Zabiełły. Józef Ankwicz jest już powieszony po przeciwnej stronie, pośrodku wisi hetman Piotr Ożarowski // Reprodukcja Zofia Bazak / East News

Józef Ankwicz, szef rządu I Rzeczypospolitej, nie krył się z tym, że służy Rosji. Został stracony 230 lat temu podczas powstania kościuszkowskiego

Piotr Sauter-Zawadzki
Był marszałkiem Rady Nieustającej, najwyższego wtedy organu władzy rządowo-administracyjnej, czyli – wedle dzisiejszych pojęć – premierem. Był też symbolem…
KOŁACZ KRÓLEWSKI" - ALEGORIA PIERWSZEGO ROZBIORU POLSKI, Johann Esaias (1721-1788) wg rys. Jeana Michela Moreau / Zamek Królewski w Warszawie

Pod rządami „moskiewskich liziłapków”. Jak 230 lat temu wyglądała agonia I Rzeczypospolitej – i jak doprowadziło to do wybuchu pierwszego polskiego powstania

Piotr Sauter-Zawadzki
W styczniu 1794 r. w Warszawie nie organizuje się zabaw karnawałowych. W stolicy teoretycznie niepodległego nadal państwa kwateruje olbrzymia liczba…
Fotografia maturalna klasy z żeńskiej Szkoły Sióstr Urszulanek Unii Rzymskiej. Anna znajduje się w pierwszym rzędzie stojących dziewcząt, druga od prawej. Gdynia, 1939 r. / ARCHIWUM RODZINNE AUTORA

Czy dwudziestolatka uległa presji i wpisała się na Volkslistę? Oto historyczno-rodzinne śledztwo

Piotr Sauter-Zawadzki
„Przeciwstawia się niemieckości”, ale jest jeszcze szansa – pisał o niej gestapowiec.
Włodzimierz Tetmajer, Alegoria umarłej Polski, polichromia w kaplicy Matki Boskiej Pocieszenia w katedrze w Kaliszu, 1909 r. / ALAMY / B&EW

230 lat temu Rosja i Prusy dokonały drugiego rozbioru Polski

Piotr Sauter-Zawadzki
230 lat temu Rosja i Prusy dokonały drugiego podziału Rzeczpospolitej. Po pierwszym mogła ona jeszcze egzystować, lecz drugi oznaczał jej koniec. A trzeci, dwa…
Jan Matejko, Rejtan. Upadek Polski, 1866 r., Zamek Królewski w Warszawie. / MACIEJ SZCZEPAŃCZYK / DOMENA PUBLICZNA

Jaśnie oświecony łotr

Piotr Sauter-Zawadzki
Gdy Rosja, Prusy i Austria dokonywały 250 lat temu rozbioru Rzeczypospolitej, ich głównym pomocnikiem był Adam Poniński. W jego życiu jak w lustrze odbija się…
Plakat propagandowy z czasów stalinowskich / DOMENA PUBLICZNA / TP

Taka cholera. Wyczyny Twardowskiego mogłyby stać się legendą

Piotr Sauter-Zawadzki
Stanisław Twardowski prowadził swoją osobistą wojnę najpierw z Niemcami, a potem z komunistami. Byłaby to ballada sowizdrzalska, gdyby nie jej finał.
Tomasz Appel jako marynarz niszczyciela ORP „Krakowiak” podczas II wojny światowej. / ARCHIWUM RODZINNE AUTORA

Tomek z „Krakowiaka”

Piotr Sauter-Zawadzki
Był chłopakiem ze sztetla, marynarzem na słynnym niszczycielu, na koniec emigrantem. A przez całe życie poetą: Tomasz Appel, wcześniej Apfel.
Roman Korzeniewski na wycieczce w górach, zdjęcie niedatowane. / ARCHIWUM PRYWATNE AUTORA

Zuchwalec

Piotr Sauter-Zawadzki
Międzynarodowe grupy szmuglerskie w okupowanej Europie to temat tyleż fascynujący, co słabo znany. A jakby tego było mało, mamy tu też brawurowe uwolnienie…
Janina z dziećmi, od lewej: Moniką, Tomaszem i małą Ewą. Zamość, okres niemieckiej okupacji / / ARCHIWUM RODZINNE PIOTRA SAUTERA-ZAWADZKIEGO

On poszedł na wojnę, ona została z dziećmi, pod okupacją. Spotkali się dopiero osiem lat później

Piotr Sauter-Zawadzki
Monika, najstarsza z dzieci, zapamiętała, jak pewnego dnia zjawił się w ich mieszkaniu Niemiec. Nakazał wyprowadzkę. Przesiedleni zostali z centrum na…
Paweł Krenz jako oficer Armii Wielkopolskiej / ARCHIWUM PRYWATNE AUTORA

Cudzoziemiec, który czuł Polską

Piotr Sauter-Zawadzki
W powstaniu wielkopolskim walczył jako polski oficer, kilkanaście lat później założył mundur Luftwaffe. Historia Paula (Pawła) Krenza to opowieść o ludziach…