historia USA: najważniejsze informacje

Film „Testament Ann Lee”, reż. Mona Fastvold // materiały prasowe

Prorokinie, sekty i wolna miłość. Religijne eksperymenty Ameryki

Katarzyna Kostecka
W XIX-wiecznej Ameryce powstawały liczne wspólnoty religijne, które eksperymentowały z rodziną, płcią i małżeństwem. Niektórzy prorocy uważali się za mesjasza.
Pracownicy National Park Service instalują ponownie ekspozycję o niewolnictwie w w President’s House Site. Filadelfia, 19 lutego 2026 r. // Fot. Hannah Beier / Reuters / Forum

Trump czyści historię USA. Cenzura w amerykańskich muzeach i parkach narodowych

Marta Zdzieborska
Administracja Donalda Trumpa usuwa z muzeów, parków narodowych i miejsc pamięci w USA treści o niewolnictwie i rasizmie. Przed 250. rocznicą niepodległości…
The Tonight Show, prowadzący Jimmy Fallon i gość aktorka Margaret Qualley, 14 sierpnia 2025 r. // Fot. Todd Owyoung / NBC / Getty Images
Wersja audio

Co śmieszy Amerykę? Za kulisami amerykańskich late night shows

Dawid Iwaniec
Dopóki Ameryka śmieje się ze swoich przywódców i siebie samej, dopóty nasza demokracja ma się całkiem nieźle. Przynajmniej tego wieczoru.
Wioska na bagnach Everglades w rezerwacie Indian Miccosukee na Florydzie. Rice Island, lipiec 2024 r. // Fot. Rebecca Blackwell / AP / East News

Trump i Indianie. Jak prezydent USA traktuje tubylczych Amerykanów

Bartosz Hlebowicz
Gdy tubylczy Amerykanie obiecują mu wsparcie, Trump deklaruje im miłość. Ale nie jest ich sojusznikiem. Kiedy upominają się o swoje prawa, mści się.
Uciekinierzy z Kuby przybijają do portu Key West na Florydzie, kwiecień 1980 r. W tej fali emigracji, na którą zezwolił reżim Castro, do USA przybyło 125 tys. Kubańczyków. // Fot. ZUMA Press / Alamy / Be&W

„Mała Hawana”: Kubańczycy, którzy już nie wrócą z Miami

Jan Radomski
Ta dzielnica Miami to lustro, w którym odbija się historia gorącej relacji Kuby i USA ostatnich 60 lat. Także dziś, gdy – jak tu mówią – prawdziwy Kubańczyk…
Republikanie zmienili granice okręgów wyborczych także w stanie Missouri. Na zdjęciu: protest na korytarzu stanowego parlamentu w Jefferson City, stolicy Missouri, 10 września 2025 r. // Fot. TNS/ ABACA / Forum

Potwór, który niszczy politykę w USA. Na czym polega „gerrymandering”?

Marta Zdzieborska
Donald Trump ma plan: tak zmienić granice okręgów, by Republikanie wygrali wybory do Kongresu w 2026 r. Politycy z obu partii wykańczają w ten sposób…
Piotr Tarczyński, „Oślizgłe macki, wiadome siły”. Historia Ameryki w teoriach spiskowych. Znak Literanova // materiały prasowe

Książka tygodnia: „Oślizgłe macki, wiadome siły. Historia Ameryki w teoriach spiskowych”

Lektor
Spiskują niemal wszyscy. Iluminaci, Żydzi, katolicy, czarni, imigranci, geje, reptilianie... Piotr Tarczyński prowadzi nas przez dwa stulecia funkcjonowania…
Atak terrorystyczny na wieże World Trade Center. Nowy Jork, 11 września 2001 r. // Fot. Michel Setboun / Getty Images

Jak 11 września zmienił popkulturę

Anna Gacek
Pop sprzedał duszę. Rock’n’roll wrócił w wielkim stylu. Muzyka dawała nadzieję, a telewizja rozrywkę. W mrocznych dniach po atakach z 11 września popkultura…
„Ostatni Mohikanin”, scen. Catamalou, Cromwell, rys. Cromwell, tłum. Monika Motkowicz, Mandioca // materiały prasowe

Komiks „Ostatni Mohikanin”: podróż do jądra ciemności w Nowym Świecie

Remigiusz Różański
„Ostatni Mohikanin” to naturalistyczna opowieść na skraju horroru. Cromwell za pomocą gęstych smug akrylowych farb maluje piekło wojny o Nowy Świat.
Percival Everett, „Jamesa” przed wręczeniem Nagrody Bookera 2024. Londyn, 11 listopada 2024 r. // Fot. David Levenson / Getty Images
Wersja audio

Klasyka literatury po poprawce. Co „James” Percivala Everetta zrobił z prozą Marka Twaina

Michał Choiński
Historie Percivala Everetta niezmiennie łączą humor z ostrą krytyką amerykańskiej historii i kultury. Tym razem pisarz zdecydował się na kreatywną rewizję „…
Flannery O'Connor - przystanek w drodze do Andaluzji. 1962 r. // Joe McTyre / AP / East News

Stulecie Flannery O’Connor. Wiara i absurd istnienia

Michał Choiński
Dla Flannery O’Connor religia katolicka była zasadą organizującą rzeczywistość, w której centrum znajdowała się namacalna, głęboka tajemnica wiary. Godziła…
Modlitwa pastora Paula White'a i wiernych nad Donaldem Trumpem podczas Narodowego Kongresu Kościoła Uwielbienia i Cudów, Powder Springs, Georgia, 28 października 2024 r. // Fot. Brynn Anderson / AP / East News

God Bless America! Dlaczego religia odgrywa tak ważną rolę w polityce USA?

Andrzej Kohut
Donald Trump mówi o cudownym ocaleniu od kuli zamachowca i sprzedaje Biblie. Kiedyś Jimmy Carter walczył z żądzą, Ronald Reagan prosił o modlitwę, a George W.…
Frank Graham Cootes, Prezydent Woodrow Wilson, 1913 r. / Domena publiczna / wikipedia

Niewielu prezydentów USA ma swoje ulice w polskich miastach. Wśród nich jest Thomas Woodrow Wilson. Czym na to zasłużył?

Piotr Hapanowicz
To on zerwał z doktryną izolacjonizmu, która długo określała amerykańską politykę zagraniczną. Dziś, gdy Donald Trump otwarcie mówi, że Stany odwrócą się od…
Ronald Reagan w 1975 r. Fot. Courtesy Everett Collection/Everett Collection/East News /

Jak ajatollahowie pomogli Ronaldowi Reaganowi zostać prezydentem

Wojciech Jagielski
Emerytowany polityk z Teksasu twierdzi, że irańscy ajatollahowie pomogli Reaganowi wygrać wybory.
Aktywistka Norma McCorvey, znana jako Jane Roe, w której sprawie Sąd Najwyższy USA w 1973 r. wydał przełomowy wyrok dotyczący jej prawa do aborcji. Na zdjęciu w czasie marszu na rzecz wyboru w Waszyngtonie, 9 kwietnia 1989 r. / CONSOLIDATED NEWS PICTURES / GETTY IMAGES

USA: Usunięcie ciąży będącej wynikiem gwałtu lub kazirodztwa w wielu stanach jest niemożliwe

Marta Zdzieborska
Niektóre republikańskie stany nie czekały nawet doby na wdrożenie restrykcji.
/ ARMELION / PIXABAY / MONTAŻ TP-ONLINE

Koniec snu

Dariusz Rosiak
A może to dobrze, że Stanom Zjednoczonym i nam wszystkim przytrafił się Donald Trump? Pytanie tylko, co zrobimy, gdy go zabraknie.
/ STEPHANIE MITCHELL / HARVARD UNIVERSITY / MATERIAŁY PRASOWE

Między nami, stanami

Jill Lepore, Marcin Żyła
Prof. Jill Lepore, historyczka: Pierwszą rzeczą, którą należałoby zrobić w celu ocalenia idei Ameryki, jest namówienie moich rodaków, aby wystawili przed domy…
Kadr z filmu „Lovecraft Country” / MATERIAŁY PRASOWE

Dziedzictwo podporządkowanych

Jakub Majmurek
Obcujemy z dziełem, które jest hołdem dla horroru, a jednocześnie rozliczeniem z tym gatunkiem, także w jego śmieciowych przejawach.
Marsz z Selma do Montgomery. Na czele idą m.in. Martin Luther King (w czarnym płaszczu), John Lewis (w białym płaszczu), pastor Ralph Abernathy (w krótkiej kurtce), rabin Abraham Joshua Heschel (z lewej strony M.L. Kinga). 21 marca 1965 r. / WILLIAM LOVELACE DAILY EXPRESS / GETTY IMAGES

W imię Boga i demokracji

Zuzanna Radzik
W roku, w którym Ameryka kipi od protestów przeciw rasizmowi, odeszli dwaj wielcy przywódcy ruchu na rzecz praw obywatelskich.
Sala Bosworth „Przybycie pionierów do Marietty”, ok. 1840 / LIBRARY OF CONGRESS

Droga do Onondaga

Bartosz Hlebowicz
Gigantyczne platany wymagały jednoczesnej pracy sześciu ludzi, a jeden osadnik na wyrąbanie własnej „przestrzeni życiowej” potrzebował nawet czterech tygodni…
Hattie McDaniel z Vivien Leigh w scenie z filmu „Przeminęło z wiatrem”. Fot. COLLECTION CHRISTOPHEL / EAST NEWS /

Rola służącej

Agata Kaźmierska
Spór o usunięcie „Przeminęło z wiatrem” z serwisu HBO i los Hattie McDaniel, jednej z największych gwiazd tego filmu, pozwalają lepiej zrozumieć także…
Sacagawea z plemienia Szoszonów, przewodniczka Meriwethera Lewisa i Williama Clarka, w Three Forks, Missouri, 1805 r. / EDGAR SAMUEL PAXSON / DOMENA PUBLICZNA

Na koniec świata

Bartosz Hlebowicz
Prezydent Jefferson postrzegał nieznany białym Amerykanom Zachód jako krainę o nieskończonych zasobach, mającą być wiecznym źródłem witalności narodu. Należało…