Reklama

Czesi pod specjalnym nadzorem

Czesi pod specjalnym nadzorem

10.12.2018
Czyta się kilka minut
Jiří Grusa z poczuciem humoru oraz ironicznym dystansem wobec świata i własnego narodu przenicowuje większość naszych wyobrażeń o południowych sąsiadach.
B

Biada nieostrożnemu czytelnikowi, który da się zwieść słowu „instrukcja” w tytule niezwykłego przewodnika po Czechach autorstwa Jiříego Grušy. Ta wędrówka po meandrach czeskiej świadomości, historii, literatury czy kuchni niewiele ma bowiem wspólnego ze zbiorem wskazówek dla początkujących amatorów czeskiego piwa i knedlików. To zbiór erudycyjnych esejów, wymagający od odbiorcy sporej wiedzy o kulturze i dziejach środkowej Europy. Zaludnia go plejada wyjątkowych bohaterów, zaczerpniętych z czeskiej historii, mitologii i kultury – sławni pisarze, z ojcem Szwejka, czyli Jaroslavem Haškiem na czele. A obok niego królowie, katoliccy święci i husyccy heretycy, praska femme fatale i jej przyjaciel Franz K. i wielu innych.

Tych, którzy zostali wyniesieni na czeski czy europejski piedestał, Gruša demitologizuje, pokazując ich od nieoczywistej strony. Jednocześnie domaga się poświęcenia należnej uwagi cichym, ale prawdziwym bohaterom tego pagórkowatego zakątka Europy. Jak choćby zapomniany poeta, którego wersami zachwycał się Goethe, choć nie miał pojęcia o ich autorze – Josef Linda. Oprócz tego był on również sprawcą jednego z najsłynniejszych literackich fałszerstw, dzięki któremu Czesi wraz z legendarną księżniczką Libuszą otrzymali potrzebne fundamenty pod historyczność czeskiego języka i historii. Autor nietypowego przewodnika umie jak nikt na świecie stawiać pytania – nic więc dziwnego, że nawet Rumcajs opowiada istotną prawdę o elementach zbiorowej świadomości narodu, który go stworzył.

Jiří Gruša, choć wciąż słabo znany w Polsce, jest jednym z najważniejszych czeskich pisarzy i poetów XX wieku. W książce „Czechy. Instrukcja obsługi” z poczuciem humoru oraz ironicznym dystansem wobec świata i własnego narodu (w tej kwestii autor wyjątkowo wpisuje się w powszechnie panujący na świecie stereotyp o Czechach) przenicowuje większość naszych wyobrażeń o południowych sąsiadach. To kolejny paradoks, bo sam deklaruje pochwałę stereotypów, jest jednak zbyt uważnym obserwatorem, aby na nich poprzestawać. Nieustannie, z szelmowskim uśmiechem, wyprowadza czytelników na manowce, wierząc, że jeśli prawdziwie dzielą z nim pasję i zrozumienie dla europejskiej i czeskiej kultury, odnajdą drogę powrotną. Swoich rodaków także nie oszczędza, przypominając im mniej chlubne epizody własnej historii, o których dziś nie chce się tam pamiętać. Ma przy tym do swojego narodu wiele sympatii: „oczywiście, że ich lubię, tych Czechów z Czech. Choćby dlatego, że sami się lubią”.

Eseje Grušy to także niezwykły hołd oddany językowi. Poeta z czułością przygląda się daszkom i pałeczkom nadającym jego ukochanej czeszczyźnie niezwykłe brzmienie. Zanurzony jednocześnie w czeskiej i niemieckiej kulturze (książka pierwotnie powstała na zamówienie wydawnictwa z Monachium) bawi się przy tym w kreatywne językoznawstwo, odnajdując nieoczekiwane sensy codziennych słów (z czym brawurowo radzi sobie doświadczony bohemista i tłumacz Andrzej S. Jagodziński). W takim towarzystwie warto pokusić się na tę przechadzkę – bardziej jednak literacką niż jakąkolwiek inną. ©

Jiří Gruša CZECHY. INSTRUKCJA OBSŁUGI, przeł. Andrzej S. Jagodziński, Międzynarodowe Centrum Kultury, Kraków 2018

Ten materiał jest bezpłatny, bo Fundacja Tygodnika Powszechnego troszczy się o promowanie czytelnictwa i niezależnych mediów. Wspierając ją, pomagasz zapewnić "Tygodnikowi" suwerenność, warunek rzetelnego i niezależnego dziennikarstwa. Przekaż swój datek:

Dodaj komentarz

Usługodawca nie ponosi odpowiedzialności za treści zamieszczane przez Użytkowników w ramach komentarzy do Materiałów udostępnianych przez Usługodawcę.

Zapoznaj się z Regułami forum

Jeśli widzisz komentarz naruszający prawo lub dobre obyczaje, zgłoś go klikając w link "Zgłoś naruszenie" pod komentarzem.

Zaloguj się albo zarejestruj aby dodać komentarz

© Wszelkie prawa w tym prawa autorów i wydawcy zastrzeżone. Jakiekolwiek dalsze rozpowszechnianie artykułów i innych części czasopisma bez zgody wydawcy zabronione [nota wydawnicza]. Jeśli na końcu artykułu znajduje się znak ℗, wówczas istnieje możliwość przedruku po zakupieniu licencji od Wydawcy [kontakt z Wydawcą]