Szanowny Użytkowniku,

25 maja 2018 roku zaczyna obowiązywać Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2016/679 z dnia 27 kwietnia 2016 r. w sprawie ochrony osób fizycznych w związku z przetwarzaniem danych osobowych i w sprawie swobodnego przepływu takich danych oraz uchylenia dyrektywy 95/46/WE (określane jako „RODO”, „ORODO”, „GDPR” lub „Ogólne Rozporządzenie o Ochronie Danych”). W związku z tym informujemy, że wprowadziliśmy zmiany w Regulaminie Serwisu i Polityce Prywatności. Prosimy o poświęcenie kilku minut, aby się z nimi zapoznać. Możliwe jest to tutaj.

Rozumiem

Reklama

Po getcie

Po getcie

12.04.2013
Czyta się kilka minut
Chodźmy na spacer. Po Muranowie...
P

Pokażę ci miejsce, w którym było getto. Teraz jest tam osiedle, jego południową część zbudowano z przemielonych gruzów.
Tak wymyślił Bohdan Lachert, modernista, autor projektu muranowskiej dzielnicy mieszkaniowej. Chciał, żeby była swoistym pomnikiem na gruzowym cokole. „Feniksem powstałym z popiołów”, który miałby przypominać kolejnym pokoleniom o przelanej żydowskiej krwi, a jednocześnie służyć jako symbol zwycięstwa życia nad śmiercią – w miarę zasiedlania przez nowych lokatorów bloków ulepionych ze starej materii.
Pomysł z ducha szlachetny, tylko czy architekt pomyślał o samopoczuciu tych, którzy wprowadzą się do nieotynkowanych budynków o rdzawej barwie? Ale metafizyczna koncepcja osiedla-pomnika pomogła też ówczesnym władzom rozwiązać bardziej przyziemny problem: rumowiska, z którego, jak pisano, można było uformować 60 wieżowców. Zamiast mozolnie je wywozić, uformowano zeń nasypy i tarasy. Pod spodem tkwią fundamenty i piwnice przedwojennych domów. Zapewne też ludzkie kości.
Przez pierwsze trzy lata po II wojnie światowej tę część Warszawy, centrum dawnego getta, zostawiono nietkniętą. Stała się rezerwuarem darmowej cegły, po którym grasowali głównie szabrownicy. Czasem pojawiali się też nieliczni ocaleni, w poszukiwaniu śladów dawnych domów. Na hałdach gruzu wyrosła trawa.
Muranów miał być znakiem pamięci, ale szybko to zatarto, lukrując surową architekturę ozdóbkami i doklejkami w socrealistycznym duchu. Mówisz, że nie masz pojęcia, jak to może wyglądać? Zostaw starą mapę, niewiele nam pomoże. Nie zostało prawie nic. Nawet ulice zmieniły nazwy i przebieg.
Trzeba uruchomić wyobraźnię.
Zwykle takie spacery zaczynają się od południa, spod kina Muranów. My pójdziemy nietypowo, od drugiej strony. Od Stawek, Miłą, Karmelicką, aż do dawnych Nalewek. Idąc tędy, między blokami z wielkiej płyty, można uznać, że to osiedle jak każde inne. Po drodze żadnych pagórków, tablic, znaków, niepokojących szczegółów krajobrazu. Czasem myśli się, że to tylko makieta. Wystarczy postukać, a odpadnie, jak tekturowa dekoracja, odsłaniając na chwilę – no właśnie, co? Najlepiej choćby fragment świata, który był tutaj przedtem.

BEATA CHOMĄTOWSKA jest redaktorką działu ekonomicznego „Rzeczpospolitej”, autorką książki „Stacja Muranów” i stałą współpracowniczką „TP”.

Czytasz ten tekst bezpłatnie, bo Fundacja Tygodnika Powszechnego troszczy się o promowanie czytelnictwa i niezależnych mediów. Wspierając ją, pomagasz zapewnić "Tygodnikowi" suwerenność, warunek rzetelnego i niezależnego dziennikarstwa. Przekaż swój datek:

Autor artykułu

Pisarka, dziennikarka, założycielka Stacji Muranów. Kontakt z autorką: chomatowska@tygodnik.com.pl

Dodaj komentarz

Usługodawca nie ponosi odpowiedzialności za treści zamieszczane przez Użytkowników w ramach komentarzy do Materiałów udostępnianych przez Usługodawcę.

Zapoznaj się z Regułami forum
Jeśli widzisz komentarz naruszający prawo lub dobre obyczaje, zgłoś go klikając w link "Zgłoś naruszenie" pod komentarzem.

Zaloguj się albo zarejestruj aby dodać komentarz

© Wszelkie prawa w tym prawa autorów i wydawcy zastrzeżone. Jakiekolwiek dalsze rozpowszechnianie artykułów i innych części czasopisma bez zgody wydawcy zabronione [nota wydawnicza]. Jeśli na końcu artykułu znajduje się znak ℗, wówczas istnieje możliwość przedruku po zakupieniu licencji od Wydawcy [kontakt z Wydawcą]