kolonializm: najważniejsze informacje

Intelektualiści francuscy i algierscy (emigracyjni) protestują przeciw uwięzieniu pisarza Boualema Sansala. Przed ambasadą Algierii w Paryżu, maj 2025 r. // Fot. Leo Vignal / AFP / East News

Algieria po francusku. Pisarze w oku dyplomatycznego cyklonu

Szymon Łucyk
Od dawna relacje francusko-algierskie nie były tak napięte. Zakładnikami tej „zimnej wojny” są znani pisarze: Boualem Sansal, więziony w Algierii, i Kamel…
Kościół Nossa Senhora Do Rosario zwany "kościołem niewolników". Salvador, stan Bahia, Brazylia // Fot. GM Photo Images / Alamy / B&EW

Czy Kościół w Brazylii zapłaci rachunek za niewolnictwo i kolonizację

Marcin Choduń
Czarnoskórzy Brazylijczycy coraz głośniej pytają o rolę Kościoła w systemie niewolniczym. I domagają się zadośćuczynienia za popełnione winy.
Kobieta z plemienia Hakka paląca opium. Chiny, lata 70-te XX w. // Fot. blickwinkel / Alamy / Be&W

Dwa wieki temu zachodni kupcy wpędzili Chiny w opiumowy nałóg. Jak z nim walczono?

Aleksander R. Michalak
Misjonarze na własne oczy widzieli spustoszenia, jakie czyniło opium. Niektórzy z nich z przerażeniem odkrywali, że jest ono w Chinach tak mocno kojarzone z…
Święto Matki Bożej z Guadelupe. Sierra Norte de Puebla, Meksyk, 10 grudnia 2022 r. // Fot. Gerardo Vieyra / NurPhoto / Getty Images

Matka Boska Niepolska. Dlaczego nie jesteśmy narodem wybranym

Monika Białkowska
Przekonanie, że ze względu na oddanie się Maryi jesteśmy wyjątkowym narodem, zawsze będzie fałszywe. Jej królowanie nie ma nic wspólnego z władzą, poczuciem…
Młodzi Kanakowie – zwolennicy niepodległości – z miasteczka Paita z narodową flagą Nowej Kaledonii, 7 czerwca 2025 r. Archipelag nowokaledoński ma dwie oficjalne flagi: tę narodową oraz francuską. // Fot. Delphine Mayeur / Hans Lucas / AFP / East News

Nowa Kaledonia po ugodzie z Paryżem. Czy zależne od Francji terytorium wybierze niepodległość?

Karolina Kania
Porozumienie stanowi, że w ramach Republiki Francuskiej ma powstać nowe państwo, które nie będzie jednak suwerenne. To kompromis między zwolennikami i…
Saharyjki biorą udział w obchodach 50. rocznicy powstania Frontu Polisario. Obchody odbyły się w Algierii, gdzie żyje wielu saharyjskich uciekinierów. 20 maja 2023 r. // For. Stringer / Anadolu / AFP / East News

Ostatnia kolonia Afryki. Dlaczego Sahara Zachodnia nie jest niepodległa?

Grzegorz Kordylas
Mieszkańcy Sahary Zachodniej powinni świętować w tym roku 50 lat niepodległości. Jednak gdy w drugiej połowie XX wieku Afrykanie wyzwalali się spod…
Prywatna wizyta syna Donalda Trumpa na Grenlandii. Nuuk, 7 stycznia 2024 r. // Fot. Emil Stach / Ritzau Scanpix / AFP / East News

Wyspa atrakcyjna dla Trumpa i Chin. O co chodzi z tą Grenlandią?

Patrycja Bukalska, Piotr Szymański
Idea przejęcia Grenlandii to motyw powracający w Stanach Zjednoczonych. Już w 1946 r. USA złożyły ofertę kupna wyspy za 100 mln dolarów, ale Dania ją odrzuciła.
Przybycie Vasco da Gama do Calicut w 1498 r., litografia z przełomu XIX/XX w., Biblioteca Nacional, Lizbona // Fot. domena publiczna

Przypadki Gaspara da Gamy. Opowieść o polskim Żydzie, który 500 lat temu dotarł do Indii

Monika Ochędowska
Zostawił swój ślad w dokumentach pierwszej wyprawy Portugalczyków do Indii. Potem płynął z Pedro Cabralem przez Atlantyk do Brazylii. Król Portugalii mianował…
fot. Grażyna Makara

Wielka Brytania oddaje Mauritiusowi cały archipelag Chagos. Sprawiedliwość po latach czy chłodna kalkulacja? [JAGIELSKI STORY #63]

Wojciech Jagielski, Krzysztof Story
Wypędzeni mieszkańcy, najważniejsza baza wojenna USA na świecie, migranci w drodze po lepsze życie i decydująca o wszystkim geopolityczna układanka. Los wysp…
Joséa Guedje w filmie Dahomej, reż. Mati Diop, 2024 r. // Materiały prasowe Nowe Horyzonty

Film „Dahomej” to dowód na to, ile dzisiaj znaczy kino dokumentalne

Anita Piotrowska
Wydarzenie, jakim był zwrot Republice Beninu dwudziestu sześciu cennych obiektów, złupionych przez Francuzów w czasach kolonialnych, stało się pretekstem dla…
Książę Alemajehu. Wyspa Wight, 1868 r. / Fot. Julia Margaret Cameron / domena publiczna / wikipedia

Mały książę i brytyjska królowa: dlaczego Londyn odmawia zwrotu prochów uprowadzonego przez Brytyjczyków etiopskiego następcy tronu?

Wojciech Jagielski
Tuż po Wielkanocy 1868 r. Brytyjczycy przypuścili szturm i zdobyli ostatni bastion Teodora II. Nie chcąc iść do niewoli, etiopski cesarz zabił się strzałem z…
W czerwcu 2020 r. aktywiści zdewastowali pomnik Leopolda II stojący przed pałacem królewskim w Brukseli. Król współodpowiadał za śmierć 10 mln Kongijczyków. Bruksela, 10 czerwca 2020 r. / Fot. Thierry Roge / AFP / EAST NEWS

Afryka dzisiaj: zdekolonizowana politycznie, ciągle czeka na dekolonizację mentalną

Zbigniew Rokita
Dipo Faloyin, autor książki „Afryka to nie państwo”, chce opowiedzieć ludziom z tzw. globalnej Północy, jak bardzo kontynent ich wyobrażeń różni się od tego…
Bracia Sahary, członkowie zakonu walczącego z handlarzami niewolników, a także szkoleni przez nich członkowie miejscowej samoobrony i uwolnieni niewolnicy. Lata 1891-1892 / dzięki uprzejmości Braci Sahary

Tym razem nie chodziło o Ziemię Świętą, lecz walkę z handlarzami niewolników. W tym celu 140 lat temu ruszyła nowa krucjata. Co z niej wynikło?

Aleksander R. Michalak
Osiem wieków po pierwszej wyprawie krzyżowej pewien charyzmatyczny francuski duchowny wezwał do kolejnej krucjaty, tym razem w Afryce północnej i środkowej.…
fot. Grażyna Makara

Grupa Wagnera bis: nowy szyld, nowy dowódca, stara misja. Jak Rosja przejmuje północ Afryki [JAGIELSKI STORY #47]

Wojciech Jagielski, Krzysztof Story
Od początku wojny w Ukrainie Rosja zarobiła 2,5 mld dolarów na handlu afrykańskim złotem. W zamian oferuje tanią pszenicę i bezpieczeństwo dla zaprzyjaźnionych…

Problem zwrotu skradzionych dzieł sztuki dopiero się rozkręca

Magdalena Łanuszka
W jednym z najsłynniejszych muzeów świata do niedawna eksponowano rzeźby zrabowane ze świątyń Katmandu. Dla współczesnych mieszkańców Nepalu to bardziej…
Wikimedia Commons /

Oddają zagrabione

WP / EPD, DW
Belgia i Niemcy zaczęły zwracać dzieła sztuki, które w czasach kolonialnych wywieziono z terenu dzisiejszej Demokratycznej Republiki Konga i Nigerii.
Kenneth Kaunda na pogrzebie Roberta Mugabego, prezydenta Zimbabwe, wrzesień 2019. JEKESAI NJIKIZANA/AFP/East News /

Miedziany Patriarcha

Wojciech Jagielski
Zmarł Kenneth Kaunda, pierwszy prezydent niepodległej Zambii. Był ostatnim z Ojców Niepodległości afrykańskiej Dekady Wolności, gdy kontynent zrzucał…
Niemcy przyznają się do ludobójstwa w Namibii podczas okupacji kolonialnej. Na zdjęciu minister spraw zagranicznych Niemiec Heiko Maas na konferencji prasowej w Berlinie, 28 maja 2021 r. / FOT. TOBIAS SCHWARZ/AFP/East News /

Namibia: Cena zbrodni

Wojciech Jagielski
Niemcy przyznają się do ludobójstwa afrykańskich ludów Herero oraz Nama i w geście przeprosin chcą zapłacić prawie półtora miliarda dolarów. Potomkowie tych,…
Na Champs-Élysées w Paryżu, 15 lipca 2019 r. / FOT. ZAKARIA ABDELKAFI/AFP/East News /

Zamiast przeprosin

Wojciech Jagielski
W sześćdziesiątą rocznicę wojny, która jednym przyniosła niepodległość, a drugim ostateczny upadek imperium, Francuzi nie zamierzają przepraszać Algierczyków…
Zwolenniczki niepodległości przed lokalem referendalnym w mieście Numea, stolicy Nowej Kaledonii. 4 października 2020 r. / MATHURIN DEREL / AP / EAST NEWS

Tricolore nad Oceanią

Karolina Kania
Nowa Kaledonia zostaje przy Francji: tak zdecydowała większość mieszkańców tego archipelagu wysp na Południowym Pacyfiku.
Bianka Nwolisa z transparentem „Stop calling me Murzyn” protestuje wraz z rodzicami i rodzeństwem pod ambasadą USA po śmierci George’a Floyda. Warszawa, 4 czerwca 2020 r. / JĘDRZEJ NOWICKI / AGENCJA GAZETA / JĘDRZEJ NOWICKI / AGENCJA GAZETA

Rasizm bez rasy

Olga Stanisławska, Marcin Żyła
Olga Stanisławska, reporterka: Jesteśmy uzależnieni od wyzysku innych. Kto w Kongu wydłubuje z ziemi koltan do naszych telefonów? Kto w strasznych warunkach w…
Demontaż zabezpieczeń, które przez kilka dni chroniły przed demonstrantami pomnik Winstona Churchilla w londyńskiej dzielnicy rządowej Westminster. 17 czerwca 2020 r. / HANNAH MCKAY / REUTERS / FORUM

Wielki przegląd pomników

Patrycja Bukalska
Na fali antyrasistowskich protestów w Wielkiej Brytanii powróciła debata o kolonialnej przeszłości i jej skutkach, trwających do dziś.
„Brązy z Beninu” wywieziona z Królestwa Beninu (XV–XIX wiek) do Anglii w 1897 r., British Museum w Londynie. / DAN KITWOOD / GETTY IMAGES / DAN KITWOOD / GETTY IMAGES

Miecz Omara

Wojciech Jagielski
Muzea Zachodu są pełne skarbów przywiezionych z Afryki, Azji czy Ameryki Południowej. Teraz, kiedy niegdysiejsi kolonizatorzy biją się w piersi, muszą…
MAPA „NOWE OPISANIE AFRYKI” Willema Janszoona (1571–1638), wielokrotnie przedrukowywana z oryginalnej miedzianej płyty i ręcznie kolorowana w latach 1630–1667 w wielojęzycznych atlasach Blaeu. Reprodukowana odbitka pochodzi z łacińskiej edycji z 1644 r. / / PRINCETON LIBRARY / DOMENA PUBLICZNA

Kontynent pozbawiony historii

Maciej Machcewicz
Afryka, dom ponad miliarda ludzi, o niezwykłej różnorodności kultur i ludów. Dzieje sięgające czasów prehistorycznych, zapisane w tradycji, sztuce i legendach…

Jak Belgowie zabierali dzieci

ŻyM
François d’Adesky miał 7 lat, kiedy wraz z rodzeństwem przywieziono go do Europy.
Podczas uroczystości żałobnych w Etiopskim Związku Pilotów, 11 marca 2019 r. / MINASSE WONDIMU HAILU / ANADOLU AGENCY / AFP / EAST NEWS

W Afryce, czyli nigdzie

Marcin Żyła
Nie znamy jeszcze przyczyn wypadku boeinga pod Addis Abebą, w którym 10 marca zginęło 157 osób. Ale możemy przypuszczać jedno: gdyby zdarzył się gdzie indziej…
Jedno z nielicznych zdjęć mieszkańców Sentinelu Północnego; fotografia niedatowana. / CHRISTIAN CARON – CREATIVE COMMONS A-NC-SA

Granica Dobrej Nowiny

Roman Husarski
Zabójstwo misjonarza, który chciał przekonać do chrześcijaństwa wyspiarzy z Oceanu Indyjskiego, wznowiło debatę nad prawami ludzi, którzy od tysiąca lat żyją…

Francja zwraca kolekcję afrykańskich dzieł sztuki

Monika Ochędowska
Jeśli państwa Afryki o to poproszą, francuskie muzea powinny zwrócić eksponaty, którymi dysponują – czytamy w raporcie przygotowanym na zlecenie prezydenta…

Conrad Festival 2017: dzień VII

Michał Sowiński
Ostatni dzień Festiwalu to rozmowy o literaturze, która, niczym wystawa Jean-Ulricka Déserta, zabiera nas w nowe regiony świata.
Kadr z filmu „Aferim!” / Fot. Mihai Chitu

Aplauz jako ostrzeżenie

Anita Piotrowska
Idylliczna, wielokulturowa kraina? Nie, Wołoszczyzna to miejsce, gdzie panuje niewolnictwo nieustępujące brutalnością temu, co świat zachodni uskuteczniał w…