Szanowny Użytkowniku,

25 maja 2018 roku zaczyna obowiązywać Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2016/679 z dnia 27 kwietnia 2016 r. w sprawie ochrony osób fizycznych w związku z przetwarzaniem danych osobowych i w sprawie swobodnego przepływu takich danych oraz uchylenia dyrektywy 95/46/WE (określane jako „RODO”, „ORODO”, „GDPR” lub „Ogólne Rozporządzenie o Ochronie Danych”). W związku z tym informujemy, że wprowadziliśmy zmiany w Regulaminie Serwisu i Polityce Prywatności. Prosimy o poświęcenie kilku minut, aby się z nimi zapoznać. Możliwe jest to tutaj.

Rozumiem

Reklama

I została pustynia

I została pustynia

25.03.2014
Czyta się kilka minut
Gdy to się stało, miała 8 lat. Zgubiła rodziców, ale przetrwała, choć nie wiedziała, że została na świecie sama tylko z ojcem, który też cudem ocalał.
G

Gdy UPA już odeszła, szła przez spaloną wieś; widziała trupy ludzi i zwierząt. „Wtedy się nie bałam. Dopiero potem, przez lata całe, nie mogłam nocami spać, zrywałam się i krzyczałam” – mówiła kobieta, którą spotkaliśmy pod krzyżem w miejscu, gdzie była wieś Rudka. Zatrzymaliśmy się tu podróżując po Roztoczu. Traf chciał, że tego dnia przyjechała także ona z dorosłym już synem: chciała mu pokazać, gdzie żyli dziadkowie.
Kilka dni później byliśmy w Sahryniu. Na dawnym cmentarzu prawosławnym spoczywa tu kilkuset Ukraińców, zabitych w 1944 r. przez AK i BCh. Nad zbiorową mogiłą stoi dziś pomnik. Centralny element to płyta z nazwiskami ustalonych ofiar i wiekiem: „Bezuch Irina, 5 lat. Biłonoga Iwan, 2 lata. Wajciuch Justyna, 72 lata”... Setki nazwisk. Rudka, Sahryń: takich miejsc jest wiele wzdłuż obecnej wschodniej granicy – tam, gdzie 70 lat temu trwał konflikt polsko-ukraiński, zakończony „mirem” między AK-DSZ i UPA. O tym konflikcie opowiadają książki Tomasza Roga, Dariusza Iwaneczki i seria „Cieszanowskie Zeszyty Regionalne”. To historia regionalna, widziana od dołu: na poziomie gminy, powiatu.
Róg, historyk z Cieszanowa, dokonał rzeczy niezwykłej: opisując ów konflikt na poziomie gminy, zrekonstruował listę 530 ofiar, Polaków i Ukraińców, wraz z okolicznościami śmierci. Również historii gminy (tylko w szerszym ujęciu, bo całego XX w.) poświęcone są „Zeszyty...”: to historia w skali mikro. Z kolei książka Iwaneczki to opowieść o tym, jak przez wiele miesięcy powiat Lubaczów był miejscem wyjątkowym w skali Polski, bo niemal... wolnym od komunistów i Sowietów: część powiatu kontrolowała UPA, a część podziemie poakowskie, które opanowało miejscową administrację, milicję i częściowo nawet UB. Sowieci otwarcie ubolewali, że polskie podziemie współpracuje tu z ukraińskim. To właściwie materiał na film. Bez happy endu, ale z mocnym – ludzkim – przesłaniem.

Tomasz Róg „»...i zostanie tylko pustynia«. Osobowy wykaz ofiar konfliktu ukraińsko-polskiego 1939–1948. Gmina Cieszanów, powiat Lubaczów”, wyd. IPN Rzeszów 2011.

Dariusz Iwaneczko „Ogniwo strachu. Urząd Bezpieczeństwa w Lubaczowie 1944–1956”, wyd. IPN Rzeszów 2012.

Rocznik „Cieszanowskie Zeszyty Regionalne”, pod red. Tomasza Roga, wydawca Gmina Cieszanów.

Czytasz ten tekst bezpłatnie, bo Fundacja Tygodnika Powszechnego troszczy się o promowanie czytelnictwa i niezależnych mediów. Wspierając ją, pomagasz zapewnić "Tygodnikowi" suwerenność, warunek rzetelnego i niezależnego dziennikarstwa. Przekaż swój datek:

Autor artykułu

Dziennikarz, kierownik działów Świat i Historia. Ur. 1967 r. W „Tygodniku” zaczął pisać jesienią 1989 r. (o rewolucji w NRD; początkowo pod pseudonimem), w redakcji od 1991 r. Specjalizuje...

Dodaj komentarz

Usługodawca nie ponosi odpowiedzialności za treści zamieszczane przez Użytkowników w ramach komentarzy do Materiałów udostępnianych przez Usługodawcę.

Zapoznaj się z Regułami forum

Jeśli widzisz komentarz naruszający prawo lub dobre obyczaje, zgłoś go klikając w link "Zgłoś naruszenie" pod komentarzem.

Zaloguj się albo zarejestruj aby dodać komentarz

© Wszelkie prawa w tym prawa autorów i wydawcy zastrzeżone. Jakiekolwiek dalsze rozpowszechnianie artykułów i innych części czasopisma bez zgody wydawcy zabronione [nota wydawnicza]. Jeśli na końcu artykułu znajduje się znak ℗, wówczas istnieje możliwość przedruku po zakupieniu licencji od Wydawcy [kontakt z Wydawcą]