Odchody, wymiociny i treści znajdujące się w układzie pokarmowym są dla biologów doskonałym źródłem informacji o diecie i sposobie życia zwierząt. A jak dowodzi polsko-szwedzki zespół badaczy, kierowany przez Grzegorza Niedźwiedzkiego, skamieniałości tych materiałów trawiennych – elegancko zwane bromalitami – mogą odsłonić przed nami największe tajemnice.
Badania paleontologiczne materiałów trawiennych dinozaurów
W najnowszym wydaniu „Nature” paleontolodzy z Krakowa, Warszawy, Katowic i Uppsali przeanalizowali ponad 500 bromalitów pochodzących sprzed ok. 200-240 mln lat, a także wykorzystali dane dotyczące zmian klimatu i szaty roślinnej, by zrekonstruować ewolucję dinozaurów, które właśnie w tym okresie zaczęły opanowywać lądowe ekosystemy. Autorzy posłużyli się paletą metod, które pozwoliły określić zawartość skamieniałości – dzięki czemu odnaleziono np. ślady nadgryzionych kości czy połykanych w całości owadów.
Zbierany i analizowany od wielu lat materiał kopalny pochodził z kilku lokalizacji w Polsce i dokumentował różne etapy rywalizacji dinozaurów z innymi grupami prehistorycznych zwierząt: pojawienie się pierwszych, wszystkożernych dinozaurów o niewielkich rozmiarach (ponad 230 mln lat temu), wyłanianie się i różnicowanie wczesnych drapieżnych dinozaurów (ok. 220 mln lat temu), ewolucję dużych dinozaurów roślinożernych (10 mln lat później), a w końcu także osiągnięcie przez te gady dominacji w środowisku (od ok. 200 mln lat temu).
Co o dinozaurach zdradzają ich odchody?
Bromality dinozaurów pochodzące z młodszych okresów stawały się coraz większe i coraz bardziej zróżnicowane – co odzwierciedla zmiany w rozmiarach ciał zwierząt i złożoności ich diety.
Dotychczas dominowały dwa główne wyjaśnienia ewolucyjnego sukcesu dinozaurów: „model konkurencyjny” i „model oportunistyczny”. Zwolennicy pierwszego sugerowali, że gady zaczęły dominować dzięki przewadze fizycznej – np. poruszanie się na dwóch nogach miało sprawić, że stały się bardziej zwinne od konkurentów. Zwolennicy drugiego modelu uznawali, że kluczem do sukcesu były przystosowania żywieniowe – dinozaury najszybciej nauczyły się zjadać nowe gatunki roślin, które pojawiły się w odpowiedzi na zmiany geologiczne i klimatyczne. Opisane badania najdokładniej jak dotąd pokazują, że oba czynniki miały znaczenie – dinozaury wykształciły nowe cechy fizyczne i szybko rozszerzyły dietę o rośliny, które wyewoluowały, gdy klimat stał się bardziej wilgotny i wzrosła aktywność wulkanów.
„Tygodnik Powszechny” – jedyny polski tygodnik społeczno-kulturalny.
30 tys. Czytelniczek i Czytelników. Najlepsze Autorki i najlepsi Autorzy.
Wspólnota, która myśli samodzielnie.
Artykuł pochodzi z numeru Nr 49/2024
