Wczasy pod lufą

Bartoszewski - wcześniej więzień hitlerowskiego kacetu i stalinowskiego więzienia - potrafił nadać sens tym miesiącom spędzonym w Jaworzu. Wiedzieli o tym współlokatorzy, obierając go "starostą" odpowiedzialnym za kontakty z władzą. Bartoszewski współorganizował także życie kulturalne w obozie (czy "ośrodku", jak mówiła władza). Choćby 17 wieczorów PEN Clubu, a więc 17 wykładów, których prelegentów i tematów pozazdrościłaby niejedna uczelnia. Aleksander Małachowski nazwał go "mistrzem sztuki pogodnego kiblowania", gdyż Bartoszewski czas internowania, ten "wroni areszt", przemienił w czas "nawet pożyteczny" (jak zauważył młody opozycjonista Tomasz Schoen).

Bo obok "Dziennika", wydawnictwo zawiera też "Księgę pamiątkową" na obchodzone w Jaworzu 60. urodziny i 40-lecie pracy pisarskiej Bartoszewskiego. Nazwiska autorów - Mazowiecki, Woroszylski, Geremek, Niesiołowski, Wierzbicki, Jedlicki, Szpotański, Drawicz i wielu innych - starczą, by zdać sobie sprawę, jak niezwykłe to dziełko. Starannie zapisany, 60-kartkowy brulion to dowód pomysłowości, uzdolnień poetyckich i plastycznych autorów "Księgi". A przede wszystkim ich poczucia humoru. Choć śmiesznie wcale nie było. W wieczór jubileuszowy Bartoszewskiego, 20 lutego 1982 r., Andrzej Szczypiorski, też tam internowany, mówił w laudacji: "Jest mi gorzko i źle, bom sobie inaczej ten dzień wyobrażał. Uroczystość dzisiejsza zgromadziła tu ludzi zniewolonych, obrabowanych z praw obywatelskich. Odbywa się ona pod ścianą szaletu, w świetle zakurzonej żarówki, pośród audytorium zgromadzonego na betonowej posadce".

Ćwierć wieku po tamtym wieczorze otrzymujemy wydawnictwo pięknie przygotowane: "Dziennik" ilustrowany pocztą stanu wojennego, a "Księgę" także jako reprint brulionu. Wszystko opatrzone przedmową i przypisami Andrzeja Friszkego.

Władysław Bartoszewski, "Dziennik z internowania. Jaworze, 15.12.198 1 - 19.04.1982", wyd. Świat Książki, Warszawa 2006.