Reklama

Ładowanie...

Kalendarium

Kalendarium

07.05.2015
Czyta się kilka minut
19 lutego 1922 – w Warszawie przychodzi na świat Władysław, syn Beaty (ze Zbiegniewskich) i Władysława Bartoszewskich.
W pociągu Warszawa–Kraków, luty 2010 r. / Fot. Michał Szlaga / FOTONOVA
1

1939 – 17-letni Władysław uczestniczy w obronie Warszawy; w oddziałach medycznych jest noszowym.

1940 – zatrzymany podczas niemieckiej obławy na Żoliborzu, trafia do KZ Auschwitz. Numer obozowy 4427.

1941 – zwolniony z kacetu dzięki interwencjom PCK, studiuje polonistykę na tajnych kompletach UW.

1942 – przystępuje do katolickiego Frontu Odrodzenia Polski; działa w Tymczasowym Komitecie Pomocy Żydom, a następnie w Radzie Pomocy Żydom „Żegota”; od listopada do września 1943 r. jest sekretarzem redakcji miesięcznika „Prawda”; do 1944 r. redaktor naczelny i publicysta „Prawdy Młodych”. Żołnierz AK – referent (pseudonim „Teofil”) w Podwydziale „P” Wydziału Informacji Biura Informacji i Propagandy Komendy Głównej AK; zastępca kierownika Komórki Więziennej w Wydziale Bezpieczeństwa Departamentu Spraw Wewnętrznych Delegatury Rządu RP na Kraj.

1943 – zostaje zastępcą kierownika Referatu Żydowskiego przy Delegaturze Rządu RP.

1944 – uczestniczy w Powstaniu Warszawskim jako adiutant dowódcy w radiostacji „Anna”. Redaguje „Wiadomości z Miasta i Wiadomości Radiowe”. Odznaczony Srebrnym Krzyżem Zasługi z Mieczami i Krzyżem Walecznych oraz awansowany ze stopnia plutonowego rezerwy na podporucznika czasu wojny. Od jesieni pracuje w AK-owskim „Biuletynie Informacyjnym” w Krakowie.

1945 – wraca do Warszawy; służy w podziemnej antykomunistycznej konspiracji: w „NIE” i Oddziale VI sztabu Delegatury Sił Zbrojnych na Kraj (ds. informacji i propagandy; jego szefem jest Kazimierz Moczarski). W październiku ujawnia fakt służby w AK. Od jesieni współpracuje z Główną Komisją Badania Zbrodni Niemieckich w Polsce.

1946 – jest redaktorem opozycyjnej „Gazety Ludowej”, wstępuje do Polskiego Stronnictwa Ludowego Stanisława Mikołajczyka (jedynej legalnej jeszcze partii opozycyjnej), współorganizuje Ogólnopolską Ligę do Walki z Rasizmem. Publikuje też opracowanie „Egzekucje publiczne w Warszawie w latach 1943 do 1944”, które będzie włączone do dokumentacji Procesu Norymberskiego. W listopadzie zostaje aresztowany przez komunistyczny Urząd Bezpieczeństwa.

1948 – zwolniony z aresztu UB (dzięki pomocy pracującej w ministerstwie sprawiedliwości PRL Zofii Rudnickiej, byłej kierowniczki biura „Żegoty”), kontynuuje studia polonistyczne.

Grudzień 1949 – znów aresztowany przez UB; po prawie trzech latach śledztwa pod sfingowanym zarzutem szpiegostwa (akt oskarżenia podpisała prokurator Helena Wolińska) otrzymuje w 1952 r. wyrok 8 lat więzienia. Wyrok odbywa w więzieniu UB przy ul. Rakowieckiej w Warszawie, a także w więzieniach w Rawiczu i Raciborzu.

1954 – czasowo zwolniony z odbywania kary ze względu na stan zdrowia, w następnym roku zostaje uznany przez Najwyższy Sąd Wojskowy za niesłusznie skazanego; jest kierownikiem redakcji Stowarzyszenia Bibliotekarzy Polskich.

1955 – bezpieka podejmuje na nowo inwigilację Bartoszewskiego; będzie ona trwać właściwie aż do upadku komunizmu w Polsce.

1957 – członek redakcji tygodnika „Stolica” (do 1960 r.); współpracuje z „Tygodnikiem Powszechnym”.

1959 – ukazuje się jego książka „Palmiry 1940–1941” (wydana bez wiedzy autora).

1960 – zaczyna etatową pracę w „Tygodniku Powszechnym”, gdzie będzie publikować głównie teksty historyczne; w „TP” prowadzi także rubrykę „Zmarli”, gdzie odnotowuje odejścia ważnych postaci polskiej historii, o których zwykle nie piszą oficjalne gazety; rubryka jest ostro cenzurowana przez władze PRL.

1961 – ukazuje się „Prawda o von dem Bachu”, tj. faktyczny debiut książkowy Bartoszewskiego.

1962 – zostaje przez komunistyczne władze Uniwersytetu Warszawskiego karnie skreślony z listy studentów, w ramach represji za aktywność publiczną (najpierw studia przerwało mu aresztowanie przez UB i uwięzienie, w 1958 r. został przyjęty ponownie w trybie eksternistycznym i złożył pracę magisterską, decyzja rektora Stanisława Turskiego uniemożliwiła mu jej obronienie). Brak dyplomu nie przeszkodzi Bartoszewskiemu wykładać jako profesor gościnny w Niemczech Zachodnich, a wcześniej na KUL-u.

1963 – otrzymuje Krzyż Kawalerski Orderu Odrodzenia Polski za pomoc Żydom podczas wojny; w imieniu Rady Pomocy Żydom „Żegota” sadzi drzewko w Alei Sprawiedliwych w Jerozolimie i odbiera dyplom „Sprawiedliwego wśród Narodów Świata”; zaczyna współpracę z Radiem Wolna Europa (w PRL za współpracę ze stacją grozi więzienie).

1967 – ukazują się „Ten jest z ojczyzny mojej. Polacy z pomocą Żydom 1939–1945” i „Warszawski pierścień śmierci 1939–1944”. W Niemczech Zachodnich ukazuje się jego pierwsza tam publikacja: „Die polnische Untergrundpresse in den Jahren 1939 bis 1945” (o polskiej prasie podziemnej w czasie II wojny).

1969 – zostaje prezesem zarządu Towarzystwa Przyjaciół Książki; wybrany do zarządu Polskiego PEN Clubu.

Grudzień 1970 – prokuratura przedstawia mu zarzut „współdziałania z antypaństwowymi siłami z Radia Wolna Europa na szkodę PRL”; z wytoczenia sprawy sądowej ostatecznie zrezygnowano, ale obłożono go zakazem druku w Polsce ludowej (zakaz trwa do 1974 r.).

1972 – zostaje sekretarzem generalnym Polskiego PEN Clubu (jest nim do 1983 r.).

1973 – zaczyna wykłady na Katolickim Uniwersytecie Lubelskim (będzie je prowadzić w latach 1973-81 i 1982-85).

1974-75 – prowadzi w Warszawie prywatne seminaria poświęcone najnowszej historii Polski. W latach 70. jest też opiekunem i intelektualnym autorytetem środowiska studentów historii na KUL, które od 1977 r. zaczęło wydawać podziemny miesięcznik „Spotkania”. W 1974 r. jest też współautorem listu do Rady Państwa PRL z prośbą o ułaskawienie braci Andrzeja i Benedykta Czumów, skazanych za udział w antykomunistycznej organizacji Ruch.

1974 – ukazuje się książka „1859 dni Warszawy”.

1976 – Bartoszewski podpisuje protest przeciw zmianom w konstytucji PRL, wprowadzającym zapis o nierozerwalności sojuszu z ZSRR. Od 1976 r. jest też konsultantem, a następnie autorem tekstów wydawanych przez tajne Polskie Porozumienie Niepodległościowe.

1977 – podpisuje jeden z listów w obronie prześladowanych robotników z Radomia i Ursusa. Wyjeżdża do USA na zaproszenie Departamentu Stanu i do Londynu na zaproszenie rządu brytyjskiego.

1978 – jeden z założycieli i wykładowców Towarzystwa Kursów Naukowych; prowadzi wykłady z historii II wojny światowej i dziejów relacji polsko-żydowskich. Jest jednym z sygnatariuszy wystosowanego przez TKN w czerwcu 1980 r. listu otwartego do nauczycieli i wychowawców na temat zagrożeń dla młodzieży płynących z polityki edukacyjnej PRL.

1980 – sygnatariusz listu intelektualistów do strajkujących robotników Wybrzeża; następnie członek NSZZ „Solidarność”.

1981 – członek solidarnościowej Społecznej Rady Gospodarki Narodowej. Publikuje w niezależnym Wydawnictwie Głos książkę „Polskie Stronnictwo Ludowe w latach 1945– –1946. Dokumenty z dziejów niezależnego ruchu ludowego w Polsce”.

13 grudnia 1981 – w stanie wojennym internowany w obozie w Jaworzu, zwolniony w kwietniu 1982 r. (pod naciskiem niemieckich, austriackich i żydowskich polityków i intelektualistów). W latach 80. publikuje w pismach podziemnych i emigracyjnych („Puls”, „Zeszyty Historyczne”).

1983 – w Niemczech Zachodnich ukazuje się książka „Herbst der Hoffnungen: es lohnt sich, anständig zu sein” („Jesień nadziei: warto być przyzwoitym”; wtedy po raz pierwszy pojawia się to zdanie-klucz); współautorem książki jest Reinhold Lehmann, który jako dziennikarz i szef wydawnictwa Herder będzie wydawać i promować także kolejne książki Bartoszewskiego w RFN. Również w 1983 r. Bartoszewski jest profesorem gościnnym na uniwersytecie w Monachium.

1984 – otrzymuje dyplom uznania American Jewish Committee; ukazują się „Dni walczącej stolicy. Kronika Powstania Warszawskiego”.

1985 – profesor gościnny Katolickiego Uniwersytetu Eichstätt (RFN).

1986 – z rąk prezydenta RP na uchodźstwie otrzymuje Krzyż Komandorski z Gwiazdą Orderu Polonia Restituta; podczas Targów Książki we Frankfurcie nad Menem otrzymuje Nagrodę Pokojową Księgarzy Niemieckich.

1988 – profesor gościnny uniwersytetu w Augsburgu (RFN).

1 września 1989 – sygnatariusz „Wspólnego oświadczenia katolików polskich i niemieckich w pięćdziesiątą rocznicę wybuchu II wojny światowej”, przygotowanego przez Mieczysława Pszona we współpracy z niemieckimi działaczami katolickimi. Jako jedyny polski sygnatariusz obecny akurat w RFN Bartoszewski uczestniczy w prezentacji „Wspólnego oświadczenia” w Bonn.

1990 – krajowe wydanie „Warto być przyzwoitym”; od września ambasador wolnej Polski w Austrii (do 1995 r.).

1991 – członek Rady ds. Stosunków Polsko-Żydowskich przy Prezydencie RP.

1992 – honorowy obywatel Izraela.

1995 – od marca do grudnia minister spraw zagranicznych; wiceprezes Polskiego PEN Clubu; otrzymuje Order Orła Białego.

1996 – zostaje honorowym członkiem Światowego Związku Żołnierzy AK.

1997 – senator RP (do 2001 r.).

2000 – przewodniczący Międzynarodowej Rady Oświęcimskiej przy premierze; od czerwca 2000 do października 2001 r. ponownie minister spraw zagranicznych.

2001 – przewodniczący Rady Ochrony Pamięci Walk i Męczeństwa.

2003 – opracowuje „Tryptyk polsko-żydowski”.

2004 – otrzymuje Nagrodę Kustosza Pamięci Narodowej, przyznawaną przez IPN (jedną z najważniejszych nagród historycznych w Polsce). Także w 2004 r. publikuje książkę „Moja Jerozolima, mój Izrael”; redaguje zbiór „Te spotkania tworzą historię. Spotkania z Janem Pawłem II”.

2005 – publikuje m.in. „Mój Auschwitz”, „I była dzielnica żydowska w Warszawie” (współautorem jest Marek Edelman) oraz „O Niemcach i Polakach. Wspomnienia. Prognozy. Nadzieje”.

2006 – publikuje dwutomowy wywiad rzekę przeprowadzony przez Michała Komara pt. „Skąd Pan jest?” oraz „Dziennik z internowania”, otrzymuje Order św. Grzegorza Wielkiego (najwyższe papieskie odznaczenie przyznawane świeckim).

2007 – angażuje się w kampanię wyborczą Platformy Obywatelskiej, wygłasza przemówienie na jej konwencji. Po wyborach zostaje powołany przez premiera Donalda Tuska na sekretarza stanu w Kancelarii Premiera i na pełnomocnika ds. dialogu międzynarodowego (pozostanie w tej funkcji także w drugim rządzie Tuska po wyborach w 2011 r., a następnie także w rządzie premier Ewy Kopacz).

2009 – zakłada Fundację Auschwitz-Birkenau, która zbiera na świecie fundusze na konserwację dawnego obozu.

2010 – członek komitetu poparcia Bronisława Komorowskiego przed wyborami prezydenckimi.

2011 – powołany na Kanclerza Kapituły Orderu Orła Białego.

2015 – członek komitetu wyborczego Bronisława Komorowskiego przed wyborami prezydenckimi. W RFN ukazuje się niemieckie wydanie „Mein Auschwitz” (łącznie Władysław Bartoszewski opublikował ok. 40 książek; większość ukazuje się także w tłumaczeniach za granicą).

19 kwietnia 2015 – wygłasza przemówienie pod Pomnikiem Bohaterów Getta, podczas obchodów 72. rocznicy wybuchu Powstania w Getcie Warszawskim.

24 kwietnia 2015 – Władysław Bartoszewski umiera w Warszawie.

4 maja 2015 – zostaje pochowany na Powązkach Wojskowych.

Ten materiał jest bezpłatny, bo Fundacja Tygodnika Powszechnego troszczy się o promowanie czytelnictwa i niezależnych mediów. Wspierając ją, pomagasz zapewnić "Tygodnikowi" suwerenność, warunek rzetelnego i niezależnego dziennikarstwa. Przekaż swój datek:

Autor artykułu

Dziennikarz, kierownik działów Świat i Historia. Ur. 1967 r. W „Tygodniku” zaczął pisać jesienią 1989 r. (o rewolucji w NRD; początkowo pod pseudonimem), w redakcji od 1991 r. Specjalizuje...

Napisz do nas

Chcesz podzielić się przemyśleniami, do których zainspirował Cię artykuł, zainteresować nas ważną sprawą lub opowiedzieć swoją historię? Napisz do redakcji na adres redakcja@tygodnikpowszechny.pl . Wiele listów publikujemy na łamach papierowego wydania oraz w serwisie internetowym, a dzięki niejednemu sygnałowi od Czytelników powstały ważne tematy dziennikarskie.

Obserwuj nasze profile społecznościowe i angażuj się w dyskusje: na Facebooku, Twitterze, Instagramie, YouTube. Zapraszamy!

Newsletter

© Wszelkie prawa w tym prawa autorów i wydawcy zastrzeżone. Jakiekolwiek dalsze rozpowszechnianie artykułów i innych części czasopisma bez zgody wydawcy zabronione [nota wydawnicza]. Jeśli na końcu artykułu znajduje się znak ℗, wówczas istnieje możliwość przedruku po zakupieniu licencji od Wydawcy [kontakt z Wydawcą]