Prezydent Duda zdecydował o podpisaniu ustawy o IPN i skierowaniu jej do Trybunału Konstytucyjnego. Prezydent chce, żeby TK ocenił, czy przepis karzący za oskarżanie narodu i państwa polskiego o udział w Holokauście nie narusza prawa do głoszenia przekonań, będącego elementem wolności wypowiedzi oraz czy język tego przepisu jest wystarczająco precyzyjny.
Oznacza, że nowe prawo wejdzie w życie i będzie mogło być stosowane przez sądy do czasu wyroku Trybunału. Jest to sytuacja co najmniej dziwna: skoro prezydent ma wątpliwości co do konstytucyjności, powinien je rozwiać przed podpisaniem. Miał do tego prawo. Nasza konstytucja przewiduje specjalny tryb tzw. kontroli prewencyjnej, dokonywanej przez Trybunał jeszcze przed podpisaniem ustawy. Zamiast jednak skorzystać z tej szczegółowej procedury, prezydent skorzystał z ogólnego przepisu dającego mu prawo zaskarżać ustawy do TK.
Decyzja ta jest podobna do decyzji prezydenta Komorowskiego w sprawie ustawy o OFE. W obu przypadkach decyzja taka jest podyktowana polityką, nie prawem: niby prezydent chce pokazać, że jest niezależny, ale krzywdy swojej partii nie zrobi. Z punktu widzenia prawa, takie działanie jest niewłaściwe. Jeśli prezydent kieruje ustawę do TK w trybie następczym, a nie trybie prewencyjnym, to narusza konstytucję w tzw. zamiarze ewentualnym przewiduje niekonstytucyjność i godzi się na nią.
Skierowaniu ustawy o IPN do TK będzie miało jeden nieprzewidywany przez prezydenta skutek: powiąże sprawę konfliktu z Izraelem i USA wokół ustawy o IPN ze sprawą niezależności polskiego sądownictwa od polityków. Jest to świetny przykład spotęgowania problemu politycznego i wizerunkowego zamiast rozwiązania go. Po decyzji prezydenta nie tylko polska opozycja, ale i rządy USA i Izraela będą zainteresowane odpowiedzią na pytanie, czy polski Trybunał jest niezależnym sądem i czy sprawę ustawy o IPN będzie w stanie rozstrzygnąć niezależnie od rządu PiS. A ponieważ nie jest, być może sprzeciw wobec nowego prawa o IPN rozciągnie się na kwestię praworządności. Okazuje się więc, że za sprawą decyzji Andrzeja Dudy kryzys polskiej praworządności właśnie przestał być kwestią polską czy europejską i stał się kwestią międzynarodową.
Autor jest prawnikiem, profesorem UW
„Tygodnik Powszechny” – jedyny polski tygodnik społeczno-kulturalny.
30 tys. Czytelniczek i Czytelników. Najlepsze Autorki i najlepsi Autorzy.
Wspólnota, która myśli samodzielnie.
