Po wywiadzie Tuska dla „Financial Times”: czy pytanie o lojalność USA osłabia NATO?

Nie milkną echa wywiadu, jakiego Donald Tusk udzielił wpływowej brytyjskiej gazecie „Financial Times”. „Największym i najważniejszym pytaniem dla Europy jest to, czy Stany Zjednoczone są gotowe być tak lojalne, jak opisano to w naszych traktatach (NATO)” – powiedział polski premier, a jego słowa wywołały furię polskiej prawicy, która oskarżyła go o dążenie do rozbicia Przymierza Atlantyckiego i wypchnięcia Amerykanów z Europy. 

Co więcej: wystąpienie szefa rządu powiązano z internetowym wpisem wysokiego przedstawiciela Pentagonu Elbridge’a Colby’ego, który chwalił Niemcy za przedstawienie planów przebudowy Bundeswehry w jedną z najsilniejszych, jeśli nie najsilniejszą armię lądową Europy. Zdaniem środowisk prawicowych, Tusk realizuje politykę niemiecką, ponieważ zamiast starać się o specjalne relacje Warszawy z Waszyngtonem, oddaje Berlinowi pole i tym samym pozwala, aby to Niemcy odgrywały rolę czołowego sojusznika USA w Europie. 

Słowa premiera o wątpliwościach co do stanowiska Waszyngtonu odnośnie NATO oddają powszechny już w Europie niepokój o zaangażowanie amerykańskie. I to ani Donald Tusk, ani żaden inny liczący się polityk europejskich państw NATO nie zainicjował tej dyskusji. To USA są siewcą chaosu i niepewności w funkcjonowaniu Przymierza Atlantyckiego. Rolę Sojuszu i jego znaczenie podważa zresztą nie tylko Donald Trump: robią to także szef Pentagonu Pete Hegseth, wiceprezydent J.D. Vance, a nawet sekretarz stanu i doradca ds. bezpieczeństwa Marco Rubio.

Wiele można Europejczykom zarzucić w ostatnich dekadach, jeśli chodzi o zaniedbania w dziedzinie obronności Europy albo żywienie złudzeń co do rzekomo pokojowego charakteru reżimu putinowskiego w Rosji. Ale to nie Europa tym razem wywołała temat roli USA w Przymierzu.

Kiedy kilka lat temu prezydent Macron mówił o „śmierci mózgowej NATO”, spotkała go słuszna krytyka ze strony sojuszników europejskich i ze strony Waszyngtonu. Dziś jednak to Europa próbowała wyperswadować Amerykanom powstrzymanie się od zajęcia natowskiego terytorium Grenlandii – obszaru należącego do niezmiennie lojalnej wobec USA Danii. I to Europa próbowała wyperswadować Ameryce powstrzymanie się od karkołomnych układów z Kremlem. 

To Europa płaci za podtrzymanie oporu Ukrainy w obliczu już kilkuletniej inwazji rosyjskiej, płaci Ameryce za broń dla Kijowa, Waszyngton zaś zdążył już nawet na jakiś czas ograniczyć Ukrainie dostęp do danych wywiadowczych, co stanowi jeden z kluczowych elementów gwarantujących elementarną równowagę w starciu z najeźdźcami.

Kłopot z wymienionymi wyżej bieżącymi tarciami w relacjach Europy z Ameryką polega na tym, że żadna z tych spraw do końca nie została wyjaśniona. Waszyngton może, kiedy zechce, pójść własną drogą. Oczywiście, że Europa nie może z tym nic zrobić. Ale Europa nie chce pozostać bezsilna po – oby to nie nastąpiło – rozwodzie z Ameryką.  

Polski premier, jak wszyscy czołowi politycy europejscy, musi myśleć o scenariuszu A lub B lub C. Najgorszy dla wschodniej flanki NATO scenariusz brzmi: jeśli Rosja rozpocznie agresję wobec obszaru NATO/UE poniżej progu pełnej inwazji, np. w Estonii czy na Łotwie, to czy taki obrót zdarzeń stanowić będzie powód uruchomienia artykułu 5 NATO i uruchomienia amerykańskiej odsieczy? Nie tylko zresztą amerykańskiej, ale w ogóle natowskiej? 

Jakie kryteria muszą zostać spełnione, żebyśmy byli pewni, że Przymierze Atlantyckie działa? Czy dzisiaj da się takie zasady doprecyzować w ramach rozchwianego emocjami, głównie emocjami prezydenta Trumpa, zachodniego sojuszu? 

Przyszłość amerykańskiego udziału w NATO nie zależy ani od Tuska, ani od Merza, ani od Macrona, ani od Starmera. Żaden z tych polityków nie podważa konieczności zbiorowego bezpieczeństwa. Co więcej: Polska, Francja, Niemcy, Wielka Brytania, państwa skandynawskie pilnie szukają nowej formuły bezpieczeństwa na wypadek, o którym sami Amerykanie mówią bez żadnych ogródek, ogłaszając (np. ustami sekretarza Hegsetha), że czas, gdy Stany Zjednoczone gwarantowały konwencjonalne bezpieczeństwo Europy, dobiega końca.

Jeśli już ma zostać nad Europą parasol amerykański, to będzie to parasol nuklearny. I dobrze, ale pamiętajmy, że Rosja liczy na to, iż scenariusz ograniczonej agresji czy okupacji rosyjskiej na wschodzie NATO nie uruchomi automatycznie amerykańskiego odwetu atomowego. Że Waszyngton będzie zwlekał z takim kontruderzeniem. Być może wyjściem z tej niewiadomej jest budowa europejskiego parasola atomowego – do którego, to racja, droga daleka.

Czy oskarżenia, że Tusk oddaje pole Niemcom, są słuszne? Po pierwsze, Niemcy są od dawna kluczowym zwornikiem amerykańskiej obecności lądowej w Europie. Po drugie, to, że Niemcy budują wielką armię (Polska zresztą też!), oznacza spełnianie najważniejszych i najbardziej elementarnych oczekiwań Ameryki, czyli dozbrajanie konwencjonalne Europy. Po trzecie wreszcie: to, kto będzie kluczowym sojusznikiem Ameryki w Europie, nie zdecyduje się w emocjonalnych wpisach internetowych polskich polityków.

Zresztą, co to znaczy kluczowy sojusznik Ameryki, dziś czy jutro? Wielka Brytania, od II wojny światowej utrzymująca specjalne stosunki z USA, niedawno dowiedziała się, że powinna zostać ukarana za odmowę współudziału w wojnie z Iranem. Jak może być ukarana? Waszyngton być może poprze argentyńskie pretensje do Falklandów/Malwinów. Ronald Reagan, który wsparł brytyjską premier Thatcher w wojnie o Falklandy w 1982 r., musi przewracać się w grobie nawet na samo wspomnienie o takiej możliwości.