Szanowny Użytkowniku,

25 maja 2018 roku zaczyna obowiązywać Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2016/679 z dnia 27 kwietnia 2016 r. w sprawie ochrony osób fizycznych w związku z przetwarzaniem danych osobowych i w sprawie swobodnego przepływu takich danych oraz uchylenia dyrektywy 95/46/WE (określane jako „RODO”, „ORODO”, „GDPR” lub „Ogólne Rozporządzenie o Ochronie Danych”). W związku z tym informujemy, że wprowadziliśmy zmiany w Regulaminie Serwisu i Polityce Prywatności. Prosimy o poświęcenie kilku minut, aby się z nimi zapoznać. Możliwe jest to tutaj.

Rozumiem

Reklama

Pamięć o zapomnieniu

Pamięć o zapomnieniu

04.04.2016
Czyta się kilka minut
Michał Głowiński jak mało kto poznał grozę, upokorzenie i bezradność, samotność i wyobcowanie.
N

Niespieszna, ściszona, świetna proza. Szesnaście opowieści, w których odbija się groza i śmieszność XX wieku przeżytego w kraju nad Wisłą. Cień Zagłady, stalinizmu, PRL-u pada na życie człowieka, bez którego trudno wyobrazić sobie polską humanistykę. Summą jego dorobku naukowego jest pięć tomów „Prac wybranych” w serii „Klasycy współczesnej polskiej myśli humanistycznej”, wydawanej przez krakowski Universitas. „Carska filiżanka. Szesnaście opowieści” jest natomiast najnowszym tomem prozy autobiograficznej, zajmującej w dorobku Michała Głowińskiego miejsce coraz ważniejsze.

Głównym bohaterem jest pamięć: popękana jak porcelanowa filiżanka znaleziona na strychu, zacierająca kontury przeszłości, ułomna, słaba, bezsilna, ale jednak ocalająca. Głowiński zaczyna opowiadać i pyłki pamięci unoszą się w powietrzu, by po chwili znów zanurzyć się w mroku. W krótkim błysku pamięci widać osoby i przedmioty, zdarzenia i krajobrazy, które istnieją już tylko w tej wspomnieniowej narra- cji, usiłującej wydobyć to, co osuwa się w zapomnienie. Reminiscencje z czasów Zagłady, ukrywania się, pobytu w klasztorze w Turkowicach; obrazki z wakacyjnej akcji żniwnej; sylwetki kolegów ze studiów; przypadkowych znajomych; niespełnionej śpiewaczki; nauczycielki francuskiego pochodzącej ze świetnego, lecz zdeklasowanego rodu. Są to sprawy najczęściej drobne, zwyczajne, szare i codzienne, bardzo osobiste, choć wpisują się w historię powszechną.

Ujmuje mnie w autobiograficznej prozie Głowińskiego właśnie ten wysiłek pamiętania, skazany na porażkę. Widać to było w sposób szczególnie dojmujący w „Czarnych sezonach”, ale przeniknięte są nim wszystkie jego książki należące do tego nurtu. Trudno znaleźć w literaturze polskiej bardziej przejmujący przykład bólu, jaki sprawia pamięć o zapomnieniu.

Michał Głowiński jak mało kto poznał grozę, upokorzenie i bezradność, samotność i wyobcowanie. Z jego książek dowiadujemy się, co znaczyło żyć w kleszczach podwójnego lęku: przed odkryciem żydowskiego pochodzenia i przed odkryciem „nienormalnej” orientacji seksualnej. Wyjście ku innym ze swoimi tajemnicami wymaga odwagi. Odwagi wymaga poszukiwanie siebie i swego osadzenia w rzeczywistości, pokonywanie barier, przekraczanie kolejnych kręgów obcości, wychodzenie z ukrycia.

Człowiek odważny potrafi przezwyciężyć lęk i podjąć ryzyko. Człowiek odważny bardzo się boi, ale nie chce być niewolnikiem lęku. Co robi człowiek odważny, którego żywiołem jest język i literatura, i którego profesją jest pisanie? Bierze pióro do ręki (dosłownie: chodzi tu o pióro wieczne z czarnym atramentem), by uwolnić się od tego, co dręczy i osacza. ©

Michał Głowiński „Carska filiżanka. Szesnaście opowieści”, Wielka Litera, Warszawa 2016

Czytasz ten tekst bezpłatnie, bo Fundacja Tygodnika Powszechnego troszczy się o promowanie czytelnictwa i niezależnych mediów. Wspierając ją, pomagasz zapewnić "Tygodnikowi" suwerenność, warunek rzetelnego i niezależnego dziennikarstwa. Przekaż swój datek:

Dodaj komentarz

Usługodawca nie ponosi odpowiedzialności za treści zamieszczane przez Użytkowników w ramach komentarzy do Materiałów udostępnianych przez Usługodawcę.

Zapoznaj się z Regułami forum

Jeśli widzisz komentarz naruszający prawo lub dobre obyczaje, zgłoś go klikając w link "Zgłoś naruszenie" pod komentarzem.

Zaloguj się albo zarejestruj aby dodać komentarz

© Wszelkie prawa w tym prawa autorów i wydawcy zastrzeżone. Jakiekolwiek dalsze rozpowszechnianie artykułów i innych części czasopisma bez zgody wydawcy zabronione [nota wydawnicza]. Jeśli na końcu artykułu znajduje się znak ℗, wówczas istnieje możliwość przedruku po zakupieniu licencji od Wydawcy [kontakt z Wydawcą]