Odrabianie historycznych win nie jest łatwe: skąd kłopot z Żydami

O stosunku do Żydów napisano tyle, że aż pisać się nie chce. Antysemityzm jest stary i, co gorsza, miał spore wsparcie w katolicyzmie. Dopiero ostatni Sobór pokazał inny sposób myślenia o Żydach. Ale przez stulecia... lepiej nie mówić. To było jakby oczywiste (bo nie przyjęli Chrystusa), a jednocześnie było straszliwie niehistoryczne, bo w końcu pierwsi apostołowie, pierwsi słuchacze, pierwsi świadkowie i On sam – to wszystko byli Żydzi. 

Zabili Jezusa Żydzi – to fakt – z pomocą Rzymian. Ale to nie oznacza odpowiedzialności zbiorowej. Już wtedy byli tacy, co byli przeciw Niemu, i tacy, którzy byli za Nim, którzy cierpieli z powodu Jego klęski, którzy uwierzyli w Jego zmartwychwstanie. Za dawanie o tym świadectwa zapłacili wysoką cenę.

A że inni uznali to za zamach na ich tradycję i wiarę... trudno się dziwić. Historia Jezusa jest krótka i bardzo dziwna, a Kościół uczy, że tamten tłum wysyłający Go na krzyż symbolizuje nas wszystkich.

Ale dziwniejsze jest to ciągłe odradzanie się antysemityzmu. Po tym wszystkim, co Żydzi przeszli za czasów Hitlera... Jesteśmy straszni czy może tak głęboko weszły w nas obrazy dominujące w świecie chrześcijańskim od wieków, że nowe, przytomne myślenie wciąż nie może się przebić?

Patrzę na historię Narodu Wybranego jako człowiek wierzący i jako Polak. Z religijnych zapisów wynika niezbicie, że Żydzi nawet jeśli byli przez Boga wybrani, nie zawsze byli narodem wzorowym. Nie byli i nie są. Naród „wybrany” nie znaczy więc „wzorowy”, czego zresztą my, Polacy, mający skłonność do uważania się za wybranych, moglibyśmy się z tej historii nauczyć.

I nie mówcie, że Żydzi są „jacyś”. Są, jak każde społeczeństwo, różni. Życie w diasporze, stan niemal nieustannego zagrożenia, Zagłada, być może wyostrzyły w nich pewne cechy i postawy – ale uruchamiały też poczucie winy w narodach, które mają świadomość, że nie wszystko w relacjach z nimi było w porządku.

Myślę, że odrabianie historycznych win nie jest łatwe. Nie jest łatwe dla tych, przeciwko którym ta niechęć (często nienawiść) była kierowana. Nie jest łatwe dla chrześcijan, którym bywało wygodnie wskazywać na Żydów, zamiast popatrzeć na siebie. Zmiany postaw przebiegają powoli, zwłaszcza jeśli przykład nie idzie z góry.

Mam wrażenie, że soborowe zmiany, umacniane za czasów pontyfikatu Jana Pawła II, wpłynęły na zmianę sposobu myślenia wielu katolików, ale proces ten jest powolny czy wręcz się cofnął – pisze o tym więcej w numerze Michał Okoński. Choć jak się popatrzy w przeszłość nieco odleglejszą – to jednak można mówić o postępie.