Maluchy na barykadzie

W tekście Patrycji Bukalskiej “Polska to my" (dodatek “Wojna i pamięć 1945-2005", “TP" nr 19/05) przeczytałem m.in., że pracownicy działu dydaktycznego Muzeum Powstania Warszawskiego prowadzą zajęcia dla dzieci z przedszkoli, podczas których przedszkolaki mogą porysować, zobaczyć kawałek Muzeum, pobawić się w sanitariuszkę, zbudować barykadę z worków wypełnionych styropianem, posłuchać piosenek. Obok zdjęcie przedszkolaka Franka z pluszakiem na barykadzie z worków. Autorka napisała to z powagę i w dobrej wierze, a ja tym bardziej doceniam teraz, że przedszkolne zabawki moich dzieci ograniczały się do klocków i lalek. Nieco dalej przeczytałem o najnowszej płycie zespołu “Lao Che", którzy “na przykładzie Powstania (...) opowiadają odwieczną historię walki dobra ze złem. (...) Słuchacza mogą szokować mocne słowa pod adresem Niemców, których w erze poprawności politycznej unikamy". Zamiast komentarza przytoczę fragment wypowiedzi “Groźba pomieszania pojęć" Władysława Bartoszewskiego z sąsiedniej kolumny dodatku: “Patriotyzm nie jest przeciw komuś. Jeśli ktoś wykorzystuje to pojęcie przeciwko innym, jest to demagogia a nie patriotyzm. Właśnie w takiej obłudnej demagogii i posługiwaniu się słowami bez pokrycia upatruję jedno z największych zagrożeń dla patriotyzmu".

05.06.2005

Czyta się kilka minut

ADAM LUTOGNIEWSKI (Gliwice)

***

Sama miałam na początku podobne wątpliwości, bo czy maluchy muszą wiedzieć, jak buduje się barykadę? W muzealnych lekcjach dla dzieci nie chodzi jednak o naukę sztuki wojennej i ćwiczenie w nienawiści do Niemców, ale o zrozumiałe dla dzieci opowiedzenie im historii własnego kraju; że była ona dość krwawa, to nie do końca nasza wina. Polacy w 1944 r. nie zorganizowali Powstania i budowy barykad dla rozrywki, niemieccy żołnierze zaś nie byli w Warszawie turystami. To było nasze tragiczne doświadczenie, a skoro dzieci i tak się o tym dowiedzą w szkole, może lepiej, by przedstawiono im to bardziej przystępnie. Na zajęciach nie mówi się o “złych Niemcach", raczej o dzielnych sanitariuszkach i małych listonoszach. Część ekspozycji w Muzeum opatrzona jest napisem “Uwaga, drastyczne sceny", by dzieci nie oglądały jej bez zezwolenia opiekunów. Gdy telewizja południowo-koreańska kręciła niedawno w Muzeum film o pojednaniu polsko-niemieckim, zapytano dzieciaki kończące zwiedzanie, czy potrafiłyby bawić się z Niemcami. Było to dla nich tak oczywiste, że chwilę nie wiedziały, jak odpowiedzieć, ale w końcu powiedziały: “Piłka nożna, babki z piasku nad Bałtykiem - to wszystko można robić z rówieśnikami z Niemiec".

Z kolei zespół “Lao Che" pokazuje Powstanie bardziej współcześnie, ale zgodnie z tamtą rzeczywistością. Po dziesiątkach rozmów z Powstańcami zapewniam, że nie zawsze określają oni naszych przeciwników z II wojny światowej w uprzejmy czy choćby neutralny sposób. Ci sami Powstańcy są jednak nieraz wobec współczesnych Niemców przyjaźni; niektórzy nawet pozostali w Niemczech po wojnie i tam założyli rodziny. Jednak w sierpniu 1944 r. na barykadzie mówiło się inaczej i to starali się przekazać chłopcy z “Lao Che".

Ani Muzeum, ani “Lao Che" nie uczą patriotyzmu rozumianego jako nienawiść do innego. Wniosek z lekcji o Powstaniu nie brzmi: “Chodźmy zabić paru Szkopów", ale “Starajmy się porozumieć, by nigdy nic takiego już się nie stało". Nie ma jednak porozumienia bez prawdy.

PATRYCJA BUKALSKA

listy