W SKRÓCIE

Zmarł Borys Strugacki. Wybitny rosyjski pisarz science fiction, współautor (wraz ze zmarłym w 1991 r. starszym bratem Arkadym) m.in. książek „Trudno być bogiem” czy „Piknik na skraju drogi”, na motywach którego powstał słynny film „Stalker” Andrieja Tarkowskiego. Strugacki miał 79 lat.

Zmarł Albrecht Lempp. Tłumacz i zasłużony promotor polskiej literatury w Niemczech, dyrektor Fundacji Współpracy Polsko-Niemieckiej, autor przekładów dzieł m.in. Stanisława Lema i Jerzego Pilcha, wreszcie – twórca Instytutu Książki. „Albrecht miał w sobie coś z czarodzieja. Tam, gdzie się pojawiał – białowłosy, w czerwonym szaliku – rzeczy zaczynały układać się lepiej, łatwiej, sensowniej, bardziej elegancko” – wspomina Olga Tokarczuk. Lempp miał 59 lat, piszemy o nim obszernie w tym numerze „TP”, zaś więcej wspomnień znaleźć można pod adresem www.instytutksiazki.pl/pl,ik,book.php.

Złota Batuta. Główną nagrodę IX Międzynarodowego Konkursu Dyrygentów im. Grzegorza Fitelberga w Katowicach zdobył Australijczyk Daniel Smith. Więcej informacji: www.konkursfitelberg.pl

Mądrość prawdziwa. „W nieskończonej ciemności, w jakiej żyjemy i do jakiej się przyczyniamy, chyba jednak jest świecąca nitka, która nas wiąże, wątłą może, ale niedającą się przerwać więzią, z tym, co poza ciemnością” – pisał Leszek Kołakowski do Józefa Czapskiego w 1986 r. Urywek ten odnaleźć można w najnowszych „Zeszytach Literackich”, numerze specjalnym, opublikowanym w chwili, w której – gdyby był nadal pośród nas – Kołakowski obchodziłby 85. urodziny. Samo świętujące 30-lecie istnienia, pismo rozpoczyna się tym razem na najwyższym diapazonie, od „Coś ty Atenom zrobił, Sokratesie” Norwida i poświęconego śmierci Sokratesa fragmentu Platońskiego „Fedona”, ale też raz jeszcze stawia nam przed oczyma postać – dobrze to pamiętamy – zupełnie niezwykłą. Przeczytamy tu zatem m.in. olbrzymią biograficzną rozmowę, którą z Kołakowskim w 1982 r. przeprowadził Wojciech Karpiński, a także szkice, które autorowi „Czy diabeł może być zbawiony...” poświęcili m.in. Alain Besançon, Tony Judt, Krzysztof Michalski, Adam Michnik, Andrzej Walicki oraz Barbara Skarga, wskazująca: „Wszystko, co pisał – czy jest to bajka dla dzieci, fraszka czy traktat – jest nasycone światłem, które czyni całość zrozumiałą”. Barbara Toruńczyk opracowała pożyteczny (i zabawny) słownik Kołakowskiego, z cytatami takimi jak choćby ten: „»Z jednej strony..., ale z drugiej strony«. We wszystkim prawie, com pisał w ostatnich latach kilkudziesięciu, nie potrafię w sprawach najważniejszych dotrzeć do konkluzji ostatecznych i ciągle potykam się o kłopoty, które trzeba wyminąć niezręcznym i uciekinierskim powiedzeniem »Z jednej strony..., ale z drugiej strony«. Być może jest to przypadłość czy raczej ułomność umysłu autora, być może jednak – znów sobie pochlebiam – przypadłość bytu”. Obok zaś swe miejsce znalazły listy Kołakowski–Czapski, a przede wszystkim bardzo obszerna korespondencja między filozofem a Czesławem Miłoszem, dialog toczący się w latach 1968-2003, a więc od chwili, gdy poznali się w Berkeley, obejmujący zaś swym zakresem i kwestie życia religijnego oraz politycznego Polaków, ich dziwnej, pośredniej kulturowej formy, i nikczemnienie cywilizacji Zachodu, i namacalną obecność diabła... Przypomniane wreszcie zostały liczne szkice samego Kołakowskiego (wśród nich zarówno podstawowe rozprawy: „Jaspers: wiara filozoficzna wobec objawienia” oraz „Leibniz i Hiob: metafizyka zła i doświadczenie zła”, jak też teksty żartobliwe – np. „Ogólna teoria nie-uprawiania ogrodu”), jego teksty o książkach Miłosza, o Wacie, Jacku Kuroniu, Janie Józefie Lipskim, a wreszcie... utwory poetyckie: przetłumaczone, wybrane lub napisane przez autora „Głównych nurtów marksizmu”. Tak więc numer w biblioteczce niezbędny, zwłaszcza że towarzyszy mu płyta DVD z poświęconym Kołakowskiemu filmem dokumentalnym „Profesor” autorstwa Marii Zmarz-Koczanowicz. I jeszcze na koniec jeden cytat, z wiersza Roberta Frosta w przekładzie Leszka Kołakowskiego, gorzkie słowa, które Bóg kieruje do Hioba: „Przez lat tysiące miałem cię w pamięci / Chciałem za pomoc twą ci podziękować; / Tyś mi pozwolił zbudować zasadę / Iż nie ma związku, który człowiek mógłby / Pojąć pomiędzy tym, na co zasłużył / A tym, co za to dostaje”.