Lato w zdrowiu, czyli jak nie dać się upałom

Słoneczna pogoda, przyroda w swoim rozkwicie, soczyste owoce, długie dni i ochłoda, którą zapewnia morze czy cień lasu, pozwalają zregenerować organizm, nabrać energii i odpocząć od codziennych obowiązków. Latem też zazwyczaj przestawiamy się na spokojniejszy tryb funkcjonowania, chętnie dostrajamy się do prawideł sezonu ogórkowego i mimo że większość z nas korzysta w tym czasie jedynie z dwutygodniowego urlopu, lubimy przypominać sobie, że wakacje to błogi czas rozciągnięty tak naprawdę na kilka miesięcy.

Relaks bez ryzyka

Warunki sprzyjające odpoczynkowi potrafią jednak uśpić naszą rozwagę, a atmosfera zarówno słodkiego lenistwa, jak też aktywnego uprawiania letnich sportów osłabia uwagę poświęcaną zazwyczaj dbaniu o nasze zdrowie. Wakacyjne miesiące to również czas, w którym szczególnie narażeni jesteśmy na czynniki mogące powodować dyskomfort, osłabienie czy ciężkie dolegliwości i urazy.

I o ile coraz częściej pamiętamy latem, udając się np. za granicę, o zaopatrzeniu się w Europejską Kartę Ubezpieczenia Zdrowotnego (można ją otrzymać w każdej placówce NFZ), stosujemy kremy z filtrem i nosimy okulary słoneczne chroniąc oczy przed zaćmą czy oparzeniem rogówki, to zdarza się, że zapominamy o innych zasadach ochrony naszego zdrowia.

O czym powinniśmy pamiętać, korzystając ze słońca, sprzymierzeńca wakacyjnego wypoczynku? Jak nie dopuścić do przegrzania, odwodnienia i udaru słonecznego, najczęstszych letnich dolegliwości?

Od jakiej temperatury zaczyna się upał?

Upały to przede wszystkim zagrożenie dla osób starszych, dzieci i grup wrażliwych (m.in. z chorobami sercowo-naczyniowymi, cukrzycą, nadciśnieniem). Przyjmuje się, że upał to stan pogodowy, gdy temperatura powietrza przy powierzchni ziemi przekracza 30 stopni Celsjusza. Wbrew obiegowym opiniom to nie w południe słupki rtęci wskazują najwyższe wartości, ale pomiędzy godziną trzynastą a siedemnastą.

Dłuższe przebywanie w rozgrzanym powietrzu skutkować może udarem słonecznym. Jego objawy to zmęczenie, silne bóle i zawroty głowy, nudności, gorączka czy szum w uszach. Możemy też doświadczyć drgawek, wzrostu temperatury ciała i zwiększonej częstotliwości bicia serca, przyspieszonego oddechu, a także gorącej, czerwonej, suchej lub wilgotnej skóry. Udar, czyli inaczej porażenie słoneczne, powodowany jest dużym, bezpośrednim nasłonecznieniem – przede wszystkim głowy i karku, które prowadzi do przekrwienia opon mózgowych i mózgu. 

Udar słoneczny – jak sobie radzić?

Najistotniejszym i najprostszym sposobem na uniknięcie udaru jest zapewnienie odpowiedniej ilości płynów, najlepiej niegazowanej wody, i ograniczenie do minimum ekspozycji na silne promienie słoneczne. Warto też zrezygnować z picia kawy, napojów zawierających duże ilości cukru lub alkoholu, ponieważ przyczyniają się do odwodnienia organizmu.

Innym, pozornie oczywistym, ale często pomijanym środkiem zapobiegającym przegrzaniu organizmu jest banalne nakrycie głowy. Chustka, czapka czy lekki kapelusz w upalne dni mogą wyświadczyć nam niebagatelną przysługę. Podobnie jak lekka, przewiewna odzież i unikanie intensywnego wysiłku fizycznego. Zostając w pomieszczeniach, które narażone są na przegrzewanie, możemy sobie pomóc, dbając o to, by w ciągu dnia okna były zamknięte i zasłonięte, co pozwoli utrzymać temperaturę na bezpiecznym dla nas poziomie.

Co jednak, gdy podejrzewamy, że my lub ktoś z otoczenia padł ofiarą porażenia słonecznego? Pierwszym krokiem powinno być zapewnienie chłodnego miejsca, zastosowanie zimnych lub wilgotnych okładów na głowę, spożycie dużej ilości wody i chłodna kąpiel. Jeśli jednak objawy nie ustąpią, powinniśmy wezwać pomoc lekarską.

Udar cieplny to nie to samo co słoneczny

Chroniąc się przed udarem słonecznym, nie warto lekceważyć innych stanów, którymi może skutkować długotrwałe wystawienie się na ciepło. Udar cieplny (reakcja organizmu, która występuje po dłuższym działaniu wysokiej temperatury na nasze ciało – często połączonej z wysoką wilgotnością i brakiem lub bardzo małym ruchem powietrza) czy wyczerpanie cieplne (w organizmie następuje nadmierna utrata płynów i soli) stanowią duże obciążenie dla naszego organizmu.

Przy udarze cieplnym temperatura ciała staje się tak wysoka, że organizm nie jest w stanie samodzielnie jej obniżyć, co przy braku interwencji prowadzić może do śpiączki lub śmierci. Przy wyczerpaniu cieplnym spada ciśnienie tętnicze krwi, co powoduje uczucie silnego zmęczenia. Gdy zaobserwujemy zwiększone pocenie się, brak sił, zimną, bladą i wilgotną skórę, zazwyczaj wystarczy zastosować działania schładzające organizm. Jednak wymioty, nudności i zasłabnięcia powinny nas skłonić do wezwania pomocy profesjonalistów.

Jak nie dać się odwodnić

Żelaznym punktem w zadbaniu o zdrowie latem jest regularne nawadnianie organizmu. Podobnie jak w przypadku ochrony przed udarem cieplnym czy przegrzaniem, możemy za pomocą prostych środków zadbać o odpowiedni poziom wody i elektrolitów w ciele. Stałe, regularne dostarczanie wody organizmowi jest podstawą zdrowych nawyków przez cały rok, jednak to w miesiącach letnich, gdy tracimy dużo więcej wody niż zazwyczaj, powinniśmy szczególnie zadbać o nawodnienie. W tym przypadku, podobnie jak przy zapobieganiu przegrzaniom, sprawdzi się niegazowana woda dostarczana organizmowi w małych dawkach i regularnie. Dobrym rozwiązaniem uzupełnienia płynów może być również niesłodzona herbata, a w cięższych przypadkach podana dożylnie glukoza razem z chlorkiem potasu i sodu.

Pierwszymi objawami świadczącymi o odwodnieniu są zwiększone uczucie pragnienia, bóle głowy, zmęczenie oraz odczuwana suchość ust oraz oczu. Kolejnym etapem będzie sucha i zimna skóra, zmniejszona częstotliwość oddawania moczu (który przybiera barwę ciemnożółtą), a także zawroty głowy i oszołomienie. Na najpoważniejsze stadium odwodnienia organizmu wskazują m.in. wzdęty brzuch, omdlenia, podwyższone tętno, senność, zatrzymanie moczu oraz silne zmęczenie. U małych dzieci można wówczas zaobserwować zapadnięcie ciemiączka i gałek ocznych.

Odwodnienie, często bagatelizowane, może prowadzić nie tylko do zmęczenia i osłabienia organizmu (co stosunkowo łatwo naprawić), ale także przyczyniać się do wspomnianego wcześniej udaru cieplnego, napadów padaczkowych, zaburzenia pracy nerek, układu nerwowego i wstrząsu krwotocznego związanego ze zbyt małą ilością krwi i spadkiem ciśnienia tętniczego. Istotne jest, by pamiętać, że z wiekiem, szczególnie u osób po 50. roku życia, odczuwanie pragnienia słabnie, dlatego dobrze wyrobić sobie nawyk regularnego picia wody, by nie doprowadzać do niepotrzebnego wyczerpania organizmu.

Przede wszystkim zapobiegać

Udary słoneczne i odwodnienie to ciemna strona wakacji, ale warto pamiętać o starej dobrej zasadzie, że lepiej zapobiegać, niż leczyć. To nie kosztuje wiele, a może pozwolić cieszyć się słońcem i beztroską, bez których większość z nas nie wyobraża sobie udanego lata.