Katolicyzm w Polsce się kurczy, ale nie znika. Najnowsze dane

Instytut Statystyki Kościoła Katolickiego zaprezentował najnowszy rocznik kościelny obejmujący dane z roku 2024 r. Biorąc pod uwagę zmiany z ostatnich lat, widoczne są dwie tendencje.

Po pierwsze, pogłębia się proces sekularyzacji i wpływ zmian kulturowych. Uwidacznia się to najsilniej w statystykach sakramentów małżeństwa i chrztu. Jedynie co drugi ślub w ubiegłym roku był ślubem kościelnym. Sakrament małżeństwa przyjęło 68,3 tys. par (na 135 tys. wszystkich zawartych w 2024 r. małżeństw), co oznacza spadek o 11,6 proc. w stosunku do 2023 r.

Coraz więcej rodziców rezygnuje z chrztu swoich nowo narodzonych dzieci. Jak zaznaczył podczas prezentacji rocznika dyrektor ISKK Marcin Jewdokimow, spośród urodzonych dzieci sakrament chrztu otrzymało do pierwszego roku życia jedynie 87 proc. W ubiegłych latach wskaźnik ten przekraczał 90 proc.

Natomiast coraz mniej rodziców posyła dzieci na religię. W roku szkolnym 2024/2025 na lekcje religii w placówkach edukacyjnych uczęszczało 75,6 proc. uczniów, co stanowi spadek o 3,8 punktów procentowych w stosunku do poprzedniego roku szkolnego. Najwyższy odsetek uczniów uczestniczących w szkolnej katechezie odnotowano w diecezjach tradycyjnie religijnych: tarnowskiej (96,1 proc.) i przemyskiej (95,8 proc.). Najniższy – w diecezji warszawskiej (52,3 proc.)

Druga tendencja ukazuje stabilizację praktyk religijnych, ale też zmianę świadomości religijnej u najbardziej zaangażowanych w życie Kościoła. Wskaźnik dominicantes, czyli uczestników niedzielnych mszy, który w ostatnich latach malał, w roku 2024 r. nieznacznie wzrósł o 0,57 punktu procentowego do poziomu 29,6 proc.

Oznacza to, że mniej niż trzecia część nominalnych katolików chodzi regularnie do kościoła. Za to coraz więcej osób przystępuje do komunii – wskaźnik communicantes wyniósł w ubiegłym roku 14,6 procent i wzrósł w stosunku do poprzedniego o 0,64 punktu procentowego. ISKK obliczył, że prawie połowa obecnych w niedzielę na mszy przystępuje do komunii. Tymczasem w roku 2015 r. czyniło to 43 proc. uczestników niedzielnych liturgii.

Statystyki wyraźnie wskazują, że dla ludzi zaangażowanych religijnie coraz mniej atrakcyjne okazują się być powołania promowane przez instytucję Kościoła, czyli życie kapłańskie i zakonne.

W latach 2018-2024 liczba księży zmniejszyła się o 6,4 proc. Z kolei liczba alumnów diecezjalnych w tym czasie spadła o ponad 50 proc., a sióstr zakonnych w zgromadzeniach czynnych o 12,5 proc. (zgromadzenia kontemplacyjne przestały ujawniać dane). Ten ostatni spadek spowodował także zmniejszenie się liczby domów żeńskich zgromadzeń zakonnych z 2150 do 1926.

Za to systematycznie wzrasta liczba diakonów stałych (czyli mężczyzn posiadających święcenia, mogących jednak żyć w małżeństwie). W roku 2022 było ich 99, w kolejnym – 102, a w 2024 – 109. Nie są to duże liczby, ale zainteresowanie diakonatem stałym jako powołaniem życiowym wzrasta. Tę tendencję widać zwłaszcza na świecie – o ile w latach 70. XX wieku było jedynie 309 diakonów stałych, to obecnie jest ich prawie 50 tysięcy.

Co z tych statystyk wynika dla biskupów zarządzających Kościołem katolickim w Polsce?

Po pierwsze, na pewno blokowanie powołania niezależnej komisji do badania pedofilii w instytucji Kościoła – a z takimi działaniami mamy obecnie do czynienia na poziomie Episkopatu – nie pomaga w promowaniu powołań kapłańskich czy zakonnych.

Po drugie, skoro liczba świeckich zaangażowanych w życie Kościoła zdaje się stabilizować, a widać ich otwartość na nowe (np. diakonat stały), warto ich potencjału nie marnować przez trwanie w klerykalnej mentalności, tylko próbować powierzać im coraz więcej realnej odpowiedzialności za struktury kościelne. Jak to robić? – powinno być jednym z ważniejszych pytań stawianych sobie przez hierarchów.