Reklama

Sztuka Powszechnie Nieznana (3): Zagadkowy Tryptyk Mérode

Sztuka Powszechnie Nieznana (3): Zagadkowy Tryptyk Mérode

17.05.2020
Czyta się kilka minut
Tryptyk Mérode to wyjątkowe dzieło niderlandzkie pierwszej połowy XV wieku – choć jest obiektem badań od ponad 130 lat, wciąż wiąże się z nim wiele niewyjaśnionych zagadek. Obecnie zakłada się, że powstawał stopniowo i był dziełem różnych malarzy, choć z jednego warsztatu. Co symbolizują przedmioty ukazane w komnacie w scenie Zwiastowania? Dlaczego w powietrzu unosi się maleńkie dzieciątko Jezus? Co robi św. Józef na skrzydle i jakie mogło być znaczenie pułapki na myszy leżącej na jego stole? Opowiada Magdalena Łanuszka.
Podkast Powszechny / cykl Sztuka Powszechnie Nieznana

Posłuchaj

S

Sztuka Powszechnie Nieznana” to nowy autorski cykl Magdaleny Łanuszki w Podkaście Powszechnym. W trzecim odcinku nasza autorka, doktor historii sztuki, mediewistka i pasjonatka sztuki średniowiecznej, zaprasza do wysłuchania ciekawostek o piętnastowiecznym Tryptyku Mérode .

Dzieła omawiane w tym odcinku:

Warsztat Roberta Campina (?), Tryptyk Mérode, ok. 1427-1432, Metropolitan Museum of Art w Nowym Jorku / Wikimedia
Warsztat Roberta Campina (?), Tryptyk Mérode, ok. 1427-1432, Metropolitan Museum of Art w Nowym Jorku / Wikimedia

 

Tryptyk Mérode, część środkowa, detal / Wikimedia
Tryptyk Mérode, część środkowa, detal / Wikimedia

 

Tryptyk Mérode, część środkowa, detal / Wikimedia
Tryptyk Mérode, część środkowa, detal / Wikimedia

 

Tryptyk Mérode, prawe skrzydło / Wikimedia
Tryptyk Mérode, prawe skrzydło / Wikimedia

Zobacz także:

pobierz RSS Słuchaj w iTunes Słuchaj w Google Podcasts Słuchaj w Spotify Lecton

PODKAST POWSZECHNY

Oficjalny podkast „Tygodnika Powszechnego”: rozmowy, tematy, kraj, świat, wiara i kultura, nauka i zmysły. Poważnie, a czasem mniej poważnie.

Weź, słuchaj!

Wszystkie odcinki »

Współwydawcą Podkastu Powszechnego jest Fundacja Tygodnika Powszechnego

Współpraca:


https://audiodelic.pl/

Ten materiał jest bezpłatny, bo Fundacja Tygodnika Powszechnego troszczy się o promowanie czytelnictwa i niezależnych mediów. Wspierając ją, pomagasz zapewnić "Tygodnikowi" suwerenność, warunek rzetelnego i niezależnego dziennikarstwa. Przekaż swój datek:

Dodaj komentarz

Usługodawca nie ponosi odpowiedzialności za treści zamieszczane przez Użytkowników w ramach komentarzy do Materiałów udostępnianych przez Usługodawcę.

Zapoznaj się z Regułami forum

Jeśli widzisz komentarz naruszający prawo lub dobre obyczaje, zgłoś go klikając w link "Zgłoś naruszenie" pod komentarzem.

Pięknie opowiedziane! Ze znawstwem i swadą osoby obytej z mikrofonem. Co prawda, zagłębianie się w symbolikę czasem przypomina próbę rozwiązania zagadki: co to jest: zielone, wisi na ścianie i śpiewa? Odpowiedź to oczywiście "śledź". Zielony - bo go pomalowali, wisi - bo go powiesili, a śpiewa, żeby było trudniej zgadnąć. ;) Na przykład ta deska, w której wierci dziury św. Józef. Osłonę kominka sugeruje podobny sprzęt w środkowej scenie, ale inne przekonywające i poparte ikonografią interpretacja znaleźć można tutaj [http://employees.oneonta.edu/farberas/arth/arth214_folder/campin.html]. Może to być narzędzie męki Chrystusa w postaci deski z kolcami, pod które Józef nawierca otwory), wiązanej na sznurze opasującym skazańca tak, żeby obijała się o jego stopy, albo część prasy do winogron - z oczywistym nawiązaniem zarówno do Męki, jak i do słów Chrystusa o sobie samym jako krzewie winnym - albo pokrywa pułapki, chociaż, dalibóg, nie wiem, co i jak ma się w nią łowić. Ten ostatni przedmiot występuje zresztą na iluminacji w sąsiedztwie przedstawienia Puer Parvulus Formatus. Mam jeszcze pytanie o wazon z liliami. Czy ktoś próbował odszyfrować napis, złożony z liter po części wyglądających na łacińskie, po części na hebrajskie?

Bardzo dziękuję za przemiłe słowa i cenny komentarz do podkastu! Rzeczywiście, interpretacje deski, którą drąży Józef, są różne. Pasyjna symbolika jest bardzo prawdopodobna, i ciekawe są te akurat przykłady, osadzone znakomicie w późnośredniowiecznych pasyjnych przedstawieniach, również tych mniej oczywistych, jak chociażby tłocznia mistyczna. Przywołane w linku porównania pochodzą ze znakomitych skądinąd Godzinek Katarzyny de Clèves (zupełnym przypadkiem w tym roku prowadzę cały cykl wykładów o tym właśnie rękopisie i myślę, że to jeszcze wróci w kolejnych podkastach). Tymczasem warto wiedzieć, że równie wyjątkowe przedstawienia znajdziemy w naszej sztuce: Tłocznia mistyczna jest wśród malowideł w krużgankach krakowskich franciszkanów, zaś ten dosyć niezwykły przyrząd męki, jakim jest deska nabita gwoździami plącząca się pod stopami Chrystusa, znajdziemy wśród dekoracji naszego krakowskiego rękopisu Rozmyślań Dominikańskich - chociaż to o sto lat późniejsze, ale i tak ciekawy przykład. Dodam jeszcze, że św. Józef drążący dziury w desce występował także w innej wersji: z dużym wiertłem i podłużną deską, co prawdopodobnie raczej odnosi się do zapowiedzi konstruowania samego krzyża (przykładem takiego ujęcia może być grafika Wita Stwosza ze Świętą Rodziną). Jeśli zaś chodzi o tryptyk Merode, to ja bym się skłaniała ku parawanowi/osłonie kominkowej ze względu na to, że taki właśnie jest w środkowej części - już samo zestawienie tych przedmiotów (w środku i na skrzydle) sugeruje, że to jest właśnie to, co robi Józef. No i wreszcie dzbanek: oczywiście, jego dekoracja jest przedmiotem dyskusji badaczy. Próbowano się w tym nawet doszukać sygnatury (oczywiście Roberta Campina), ale się to nie przyjęło. Ogólnie w grupie Flemalle znajdziemy obrazy zawierające pseudo-hebrajskie napisy, często na szatach postaci (Złożenie do grobu z Courtauld Institute, Boże Narodzenie w Musee des Beaux-Arts w Dijon, Zaślubiny Marii w Prado) - to mógł być element osadzający scenę w realiach biblijnych. Co ciekawe, taki pomysł (pseudo-hebrajskie inskrypcje na szatach) znajdziemy też w najbardziej niderlandyzującym dziele krakowskiego malarstwa XV wieku, czyli na skrzydłach tryptyku Matki Boskiej Bolesnej w kaplicy świętokrzyskiej w katedrze na Wawelu (ok. 1470, np. kwatera z Obrzezaniem). :) Pozdrawiam serdecznie!
Zaloguj się albo zarejestruj aby dodać komentarz