Sztuka Powszechnie Nieznana (4) – Niezwykłe Godzinki

Rękopis Godzinek z fundacji księżnej Katarzyny de Clèves (van Kleef) to najbardziej bogato dekorowany niderlandzki modlitewnik XV wieku. Wykonany na specjalne zamówienie, zawiera wiele unikatowych przedstawień, których nie znajdziemy w innych średniowiecznych Godzinkach. W jaki sposób księżna zaznaczyła w księdze niechęć do swojego małżonka? Dlaczego dusze czyśćcowe nie lubią poniedziałków? Co kryje się na marginesach kart z przedstawieniami świętych?
Podkast Powszechny / cykl Sztuka Powszechnie Nieznana
Podkast Powszechny / cykl Sztuka Powszechnie Nieznana

Sztuka Powszechnie Nieznana” to autorski cykl Magdaleny Łanuszki w Podkaście Powszechnym. W czwartym odcinku nasza autorka, doktor historii sztuki, mediewistka i pasjonatka sztuki średniowiecznej, zaprasza do wysłuchania ciekawostek o wybranych miniaturach piętnastowiecznego rękopisu z The Morgan Library & Museum w Nowym Jorku.

Ilustracje do tego odcinka:

Fundatorka przed Madonną z Dzieciątkiem, Godzinki Katarzyny de Clèves, Utrecht, ok. 1440, The Morgan Library & Museum, MS M.917/945, f. 1v, (Image courtesy of Faksimile Verlag Luzern)

 

Portret Katarzyny w przedstawieniu Pobożności (Siedem Darów Ducha Świętego), Godzinki Katarzyny de Clèves, Utrecht, ok. 1440, The Morgan Library & Museum, MS M.917/945, s. 65 (Image courtesy of Faksimile Verlag Luzern)

 

Portret księcia Arnolda w przedstawieniu Bojaźni Bożej (Siedem Darów Ducha Świętego), Godzinki Katarzyny de Clèves, Utrecht, ok. 1440, The Morgan Library & Museum, MS M.917/945, s. 68 (Image courtesy of Faksimile Verlag Luzern)

 

Msza za dusze czyśćcowe, Godzinki Katarzyny de Clèves, Utrecht, ok. 1440, The Morgan Library & Museum, MS M.917/945, fol. 104 r. (Image courtesy of Faksimile Verlag Luzern)

 

Dusze czyśćcowe, Godzinki Katarzyny de Clèves, Utrecht, ok. 1440, The Morgan Library & Museum, MS M.917/945, f. 105v (Image courtesy of Faksimile Verlag Luzern)

 

Św. Grzegorz Wielki, Godzinki Katarzyny de Clèves, Utrecht, ok. 1440, The Morgan Library & Museum, MS M.917/945, s. 240 (Image courtesy of Faksimile Verlag Luzern)

 

Św. Bartłomiej, Godzinki Katarzyny de Clèves, Utrecht, ok. 1440, The Morgan Library & Museum, MS M.917/945, s. 228 (Image courtesy of Faksimile Verlag Luzern)

 

Św. Ambroży, Godzinki Katarzyny de Clèves, Utrecht, ok. 1440, The Morgan Library & Museum, MS M.917/945, s. 244 (Image courtesy of Faksimile Verlag Luzern)

 

Św. Wawrzyniec, Godzinki Katarzyny de Clèves, Utrecht, ok. 1440, The Morgan Library & Museum, MS M.917/945, s. 266 (Image courtesy of Faksimile Verlag Luzern)

 

Św. Maciej, Godzinki Katarzyny de Clèves, Utrecht, ok. 1440, The Morgan Library & Museum, MS M.917/945, s. 235 (Image courtesy of Faksimile Verlag Luzern)

 

Zobacz także:

Podkasty Tygodnika Powszechnego

SZUKAJ NAS NA PLATFORMACH PODKASTOWYCH:

Ramówka:

PONIEDZIAŁKI z przewodnikiem (na zmianę):

  • Strona Świata – Jagielski & Story: przewodnikiem po najważniejszych wydarzeniach na świecie jest Wojciech Jagielski, jeden z najwybitniejszych polskich reporterów, w rozmowie z Krzysztofem Storym.
  • Lato z Mannem: wakacyjny cykl, w którym z Wojciechem Mannem o książkach, literaturze i kulturze rozmawia Katarzyna Kubisiowska.

ŚRODY z nowym numerem:

  • Tematy Tygodnika: Ewelina Burda i Michał Kuźmiński rozmawiają z Autorkami i Autorami „Tygodnika” o najważniejszych tekstach i tematach

PIĄTKI kulturalne:

SOBOTY do słuchania i czytania:

  • Ciekawe, co czyta: Monika Ochędowska prosi o polecenia ulubionych książek m.in. Margaret, Karola Paciorka, Kasię Lins, Dawida Tyszkowskiego, Vogule Poland, Agatę Karczewską i in.

PODOBAŁ CI SIĘ PODKAST? WSPIERAJ NAS NA PATRONITE »

Weź, słuchaj!

Cały artykuł dostępny tylko dla subskrybentów

„Tygodnik Powszechny” – jedyny polski tygodnik społeczno-kulturalny.
30 tys. Czytelniczek i Czytelników. Najlepsze Autorki i najlepsi Autorzy.
Wspólnota, która myśli samodzielnie.

Najlepsza oferta

Czytaj 1 miesiąc za 1 złotówkę dzięki promocji z

  • Nieograniczony dostęp do treści w serwisie i wersji audio artykułów
  • Tematyczne newslettery i dodatkowe publikacje tylko dla subskrybentów
  • 29 zł miesięcznie po miesiącu promocyjnym. Rezygnujesz, kiedy chcesz

Wypróbuj TP Online: 7 dni za darmo

  • Nieograniczony dostęp do treści w serwisie i wersji audio artykułów
  • Tematyczne newslettery i dodatkowe publikacje tylko dla subskrybentów
  • 29 zł miesięcznie po zakończeniu okresu próbnego
  • Wymagane podpięcie karty. Rezygnujesz, kiedy chcesz

TP Online: Dostęp roczny online

Ilustracja na okładce: Przemysław Gawlas & Michał Kęskiewicz dla „TP”
W tle: św. Dionizy, miniatura z Godzinek Karola VIII, Jean Bourdichon, 1483-1498, Bibliothèque nationale de France, Latin 1370 fol. 218v / gallica.bnf.fr / domena publiczna
Podkast Tygodnika Powszechnego

Zabili go i uciekł [Sztuka Powszechnie Nieznana #32]

Magdalena Łanuszka
Średniowieczne żywoty świętych, zwłaszcza wczesnochrześcijańskich męczenników, obfitują w fantastyczne epizody. Wydaje się, że byli oni nie do zabicia: wielokrotnie w opowieściach tych powtarzał się wątek kolejnych makabrycznych i absolutnie zabójczych tortur, które za przyczyną cudu nie robiły bohaterom żadnej krzywdy. Większość ostatecznie kończyła życie po ścięciu głowy – byli jednak i tacy, którzy wedle legend mieli po ścięciu wstać i odejść, unosząc swoją głowę. Oczywiście, w związku z tym dość makabryczne wizerunki tychże świętych znajdziemy w wielu średniowiecznych dziełach sztuki. Opowiada Magdalena Łanuszka
Podkast Powszechny / cykl Sztuka Powszechnie Nieznana
Podkast Tygodnika Powszechnego

Sztuka Powszechnie Nieznana (1): Dzieła związane z zarazą

Magdalena Łanuszka
Jakie odzwierciedlenie znalazły epidemie w europejskiej sztuce? Czym były obrazy zwane gonfaloni i dlaczego to św. Sebastian miał szczególnie dobrze chronić przed morowym powietrzem? Oraz – jakie historie wiążą się z krakowskimi dziełami związanymi z zarazą? Zapraszamy na pierwszy odcinek autorskiego cyklu Magdaleny Łanuszki pt. "Sztuka Powszechnie Nieznana".
W tle Miniatura z rękopisu Roman de Mélusine, en vers français, attribué à Couldrette, XV w., Bibliothèque nationale de France. Département des Manuscrits. Français 24383, fol. 19 v Gallica / bnf.fr
Podkast Tygodnika Powszechnego

Kobieta-smok, czyli Meluzyna [Sztuka Powszechnie Nieznana #28]

Magdalena Łanuszka
Sztuka średniowieczna pełna jest smoków: w heraldyce, w bestiariuszach, czyli księgach o zwierzętach, w dekoracjach na marginesach rękopisów, w rzeźbach zdobiących średniowieczną architekturę. Mamy też świętych pogromców smoków. I oczywiście, są także smoki w świeckich legendach. Na przykład we francuskiej opowieści o Meluzynie – dziś już nieco zapomnianej, ale niegdyś dobrze znanej, także w Polsce. Kim była Meluzyna i co ma wspólnego ze smokami?

Inne artykuły tego autora

Il. 1. Pokłon Mędrców, malowidło z katakumb Domitylli, 1 poł. IV w., wg Die Malereien der Katakomben Roms (Tafeln), Freiburg i.Br., 1903, ed. Wilpert, Joseph, tablica 116 // Heidelberg University Library
Wiara

Od mędrców do monarchów. Trzej królowie, których nie było

Magdalena Łanuszka
Drobny epizod wspomniany w jednej z ewangelii stał się atrakcyjnym tematem sztuki, nabierając różnorodnych – religijnych, politycznych i społecznych znaczeń.
Caladrius i chory, miniatura z angielskiego Bestiariusza, ok. 1236-1250, British Library w Londynie, Harley MS 3244, fol. 52r // British Library / Domena Publiczna
Wielkanoc

Nie zajączek, lecz pantera – zwierzęta symbolizujące Zmartwychwstałego w sztuce i kulturze średniowiecznej

Magdalena Łanuszka
Studiowanie średniowiecznych bestiariuszy pozwala nam poznać zaskakującą symbolikę Świąt Wielkanocnych.
Uwiedzenie Lancelota, miniatura z rękopisu 'Le livre de Lancelot du Lac', Francja ok. 1401-1425 r. // domena publiczna
Zmysły

Seks lubi wino, przynajmniej w średniowieczu

Magdalena Łanuszka
W seksie zalecano osiągnięcie całkowitego spełnienia. Najlepiej wiosną i po południu, gdy kochankowie nie są ani głodni, ani przejedzeni, lecz po strawieniu posiłku i po wypróżnieniu się.
Królewskie regalia grobowe władców Polski i Litwy zaprezentowane w Muzeum Dziedzictwa Sakralnego w Wilnie, 6 stycznia 2025 r. // Fot. Valdemar Doveiko / PAP
Historia

Korony naszego królestwa: jaką historię opowiadają nam insygnia Jagiellonów, które odkryto w Wilnie?

Magdalena Łanuszka
Niewiele zostało monarszych pamiątek z czasów, gdy byliśmy królestwem – większość przepadła, rabowana i niszczona. Tym ważniejsze jest dla nas odkrycie trzech koron jagiellońskich władców i władczyń w katedrze w Wilnie. Pójdźmy ich tropem: opowiedzmy o tych koronach oraz o ludziach, którzy je nosili.
Przygotowanie do ekspozycji obrazu Maartena van Heemskercka Św. Łukasz malujący Madonnę, 1532, Muzeum Fransa Halsa w Haarlemie, wrzesień 2024 r. // Fot. Koen van Weel / AFP / East News
Boże Narodzenie

Czy wiemy jak wyglądała Maryja? Tradycja przekazuje, że jej portret sporządził Łukasz Ewangelista

Magdalena Łanuszka
Najsłynniejsze przedstawienie Marii z Dzieciątkiem według legendy sięga czasów, w których żył jeden z ewangelistów. Ale też sam motyw Łukasza portretującego Matkę Boga stał się z czasem ulubionym motywem późniejszych malarzy.

Najnowsze artykuły

Karol Nawrocki, sekretarz generalny NATO Mark Rutte oraz prezydent Rumunii Nicusor Dan podczas szczytu B9. Bukareszt, 13 maja 2026 r. // Fot. Andrei Pungovschi / Getty Images
Świat

Nowa oś bezpieczeństwa. Państwa nordyckie wzmacniają wschodnią flankę NATO

Piotr Oleksy
Szczyt w Bukareszcie przyniósł przełom: format B9 rozszerza się o państwa nordyckie. Czy nowa oś od Arktyki po Bosfor stanie się nowym rdzeniem sojuszu?
Mikołaj Trybulec, "Tribbs" // materiały prasowe
Kultura

Polski gust nie wystarczy. Tribbs o tym, jak wygrywa się Eurowizję

Monika Ochędowska, Tribbs
Pisał eurowizyjne utwory dla pięciu krajów. Tribbs opowiada, jak działają songwriting campy, dlaczego Szwajcaria pracuje nad konkursem przez cały rok i co trzeba zrobić, by piosenka trafiła do całej Europy.
Księża podczas mszy krzyżma świętego. Poznań, 28 marca 2023 r. // Fot. Piotr Skórnicki / Agencja Wyborcza.pl
Wiara

Konkurs na proboszcza. Nowość w polskim Kościele

Monika Białkowska
Dotychczas absolutnie tajna i postawiona poza wszelką kontrolą procedura, staje się jawna. Co to zmieni?
Protest przed Kancelarią Premiera pod hasłem "Żądamy realizacji wyroku TSUE" dotyczącego transkrypcji aktow małżeństw jednoplciowych zawartych za granicą. Warszawa, 25 kwietnia 2026 r. // Fot. Dawid Wolski / East News
Kraj

Małżeństwa jednopłciowe: premier zmienia zdanie, prawica straszy adopcjami

Przemysław Wilczyński
W sprawie uregulowań dotyczących par LGBT+ Jarosław Kaczyński, Marek Sawicki, Donald Tusk i wielu innych idzie od lat pod rękę w gorszącej paradzie. Paradzie hipokryzji.
Peter Magyar po swojej inauguracji na stanowisko premiera Węgier. Budapeszt, 9 maja 2026 r. // Fot. Balint Szentgallay / NurPhoto / Getty Images
Świat

Péter Magyar i Tisza przejmują władzę. Koniec ery Viktora Orbána

Dominik Héjj
Na Węgrzech rozpoczęła się era Tiszy. Péter Magyar zastąpił Viktora Orbána, kończąc sześcioletni okres rządów dekretami.

Popularne

1.
Monika Białkowska

Konkurs na proboszcza. Nowość w polskim Kościele

2.
Marcin Kędzierski

Przedszkola pustoszeją. Demografia zmienia polski system opieki nad dziećmi

3.
Monika Ochędowska, Sonia Brożek

Jak biblioteki odzyskały ludzi. Tu się tworzy wspólnoty i wymyśla przyszłość

4.
Sebastian J. Szybka

Dzień, który nie miał wczoraj. Jak sięgnąć do początków wszechświata

5.
Tomasz Stawiszyński

Marta Nawrocka dała dobry przykład. Skąd ataki na pierwszą damę?

6.
Monika Białkowska

Miłość według kalendarzyka. Intymne dramaty katolickich małżeństw

7.
Filip Springer

Zapomniana historia ekologii w Polsce. Troszczyliśmy się o planetę wcześniej niż świat

8.
Bartosz Minkiewicz

Bartosz Minkiewicz Rysuje

9.
Przemysław Wilczyński

Małżeństwa jednopłciowe: premier zmienia zdanie, prawica straszy adopcjami

10.
Anna Goc

Biblioteki przyszłości. Tu nie przychodzi się tylko, by pożyczyć książkę