Byli to artyści odrębni, a jednak sobie bliscy. Łączyła ich wspólnota pokoleniowa i biograficzne doświadczenia: przedwczesna śmierć ojców, traumatyczne doświadczenia z lat 1939-45. I coś jeszcze: wojnę przeżyli jako nastolatkowie.
Pokolenie Wróblewskiego, Szapocznikow i Wajdy
W chwili jej wybuchu Wróblewski miał 12 lat, a Szapocznikow i Wajda byli ledwie o rok starsi. Przez dekady tego faktu właściwie nie dostrzegano.
Wróblewski uczył się na tajnych kompletach, Wajda w nielegalnym gimnazjum. Potem wstąpił do Armii Krajowej, musiał się ukrywać. Szapocznikow trafiła do getta w Pabianicach, następnie w Łodzi. Przeszła przez Auschwitz i Bergen-Belsen, wreszcie trafiła do Terezina.
Artyści w „Trudnym wieku” Andy Rottenberg
„Trudny wiek” to książka o ich młodzieńczych losach, związkach, relacjach. A przede wszystkim o twórczości, która była „zarażona wojną”. Rottenberg pisze o ikonicznych już dziełach poświęconych wojennym dramatom: „Rozstrzelaniach” Wróblewskiego czy „Popiele i diamencie” Wajdy.
Zwraca uwagę także na inne dzieła, nie mające tak oczywistych powiązań z traumami lat wojny, jak późne rzeźby Szapocznikow, w których artystka przejmująco opowiedziała o umieraniu. Bohaterowie Rottenberg szukali sposobu na to, by oddać w sztuce wojenne doświadczenia.
Udało im się tego dokonać dzięki opowiedzeniu o losie zbiorowym poprzez osobiste przeżycia. To w połączeniu tego, co jednostkowe, z losem wspólnoty tkwi być może siła i wiarygodność ich dzieł. Nadal aktualnych, bo opowiadają o doświadczeniu do dziś kształtującym naszą tożsamość.
Anda Rottenberg, TRUDNY WIEK, Krytyka Polityczna 2025
„Tygodnik Powszechny” – jedyny polski tygodnik społeczno-kulturalny.
30 tys. Czytelniczek i Czytelników. Najlepsze Autorki i najlepsi Autorzy.
Wspólnota, która myśli samodzielnie.
Artykuł pochodzi z numeru Nr 43/2025
