spektrum autyzmu: najważniejsze informacje

Eliza Kącka // Fot. Grażyna Makara

Ani trochę się nie gniewam. Po raz pierwszy mogłam być wiewiórką

Eliza Kącka
Pociąg do Opola. Dwójka starszych z wnuczkiem. Mały: „Nie wiesz, jak robi koń?”. Dziadek na zniżonym: „Nie przy ludziach”. Mały: „Rżyj, dziadek”.
Trening grupy początkującej w krakowskiej "Boxerni". Kraków, 13 listopada 2025 r. // Fot. Jacek Taran

W boksie nie chodzi o ciosy. Czego Polacy szukają w ringu

Marcin Tusiński, Jacek Taran
Jeszcze w latach 90. boks kojarzony był głównie jako sport dla półświatka i twardych chłopaków z niedobrych dzielnic. Dziś pięściarstwo łączy różne pokolenia i…
// Ilustracja: Przemysław Gawlas & Michał Kęskiewicz dla „TP”
Wersja audio

Osoby w spektrum często maskują swoją neuroatypowość. Jaką cenę za to płacą?

Jędrzej Grodniewicz, Anna Urbanek
Maskowanie nie jest sporadycznie stosowanym narzędziem, lecz ciągłym wysiłkiem mającym na celu przetrwanie w świecie kreowanym przez i dla neurotypowej…

Piszemy o ludziach niezauważanych przez społeczeństwo i system

Przemysław Wilczyński
Nawet tak szeroko opisywane społecznie zjawiska, jak przemoc, bezdomność czy spektrum autyzmu, mają swoje niedostrzegalne gołym okiem oblicza.
// Shutterstock

Neuroróżnorodność, neurotypowość i spektrum autyzmu: krótkie wyjaśnienie

Jędrzej Grodniewicz
Czym jest neuroróżnorodność? Kim są osoby neuroatypowe? Czy autyzm jest zaburzeniem? Jak zwracać się do osób autystycznych?
Małgorzata i Włodek Mendelewscy od 45 lat opiekują się córką – niezdolną do samodzielnego funkcjonowania Pauliną w spektrum autyzmu i z niepełnosprawnością intelektualną // Fot. Archiwym rodzinne

Jak wygląda życie rodziców osób dorosłych z niepełnosprawnościami

Martyna Pietrzak-Sikorska
Wieloletnia praca bez wytchnienia, dyspozycyjność cała dobę siedem dni w tygodniu. Chroniczne zmęczenie i ciągły lęk o przyszłość. To ich codzienność.
// Fot. Nataliia S. / Adobe Stock

W dorosłość po swojemu. Życiowy start ze spektrum autyzmu

Anna Korytowska
Spektrum autyzmu sprawiało, że już od przedszkola czuli, że różnią się od innych. Denerwował ich hałas i harmider. Dziś radzą sobie dużo lepiej i pomagają…
Eliza Kącka // Fot. Mateusz Skwarczek / Agencja Wyborcza.pl

Eliza Kącka: Wymyślamy z córką nowy język

Anna Goc, Eliza Kącka
Stałyśmy w tej niemej scenie naprzeciw siebie. Dziewczynka z tablicą „smutek”, ja z płaczem. Gdybym miała nakręcić film egzystencjalny ze scen z mojego życia,…
Eliza Kącka z córka podczas gali Nagrody Literackiej Nike 2025. Warszawa, 5 października 2025 r. // Fot . Kuba Atys / Agencja Wyborcza.pl

Eliza Kącka z podwójną Nagrodą Nike za „Wczoraj byłaś zła na zielono”

Monika Ochędowska
Ponad 10 tys. sprzedanych egzemplarzy to w naszych realiach bestseller. Trudno się dziwić: mamy tu i świetną prozę, i przejmującą opowieść o doświadczeniu…
Eliza Kącka // Fot. Grażyna Makara

Przepraszam, to autyzm. Nikt nie zrozumie tego uwięzienia w lęku

Eliza Kącka
Starszy po mojej prawej: „Dzieciak ma humory – matka powinna nad tym panować”. Starsza po mojej lewej: „E, proszę pana, nie wiemy, różne są schorzenia”. Matka…
Fot. Halfpoint / Adobe Stock

W szkołach integracyjnych nie ma miejsc, brakuje nauczycieli-specjalistów

Przemysław Wilczyński
Niejasne kryteria kwalifikacji sprawiają, że dyrektorzy szkół bronią się przed przyjmowaniem dzieci z największymi trudnościami.
Eliza Kącka // Fot. Grażyna Makara

Eliza Kącka: ja, matka

Katarzyna Kubisiowska, Eliza Kącka, Grażyna Makara
Najbardziej wymagająca jest ekspozycja. Boi się człowiek obciążyć innych. Przepraszasz wzrokiem za recital wrzasków. Ile razy słyszałam: „Co za matka”, „Pani…
ks. Adam Boniecki / Fot. Grażyna Makara

Jakiej mądrości trzeba, by mówić, jak żyć tym, którzy zawsze będą wymagać pomocy?

Ks. Adam Boniecki
Niezwykła rozmowa z Elizą Kącką zmusza do pomyślenia choćby o tym, co robimy z tym, co zostało nam dane.

Napisz, że wszystko jest dobrze, Pingwinie. O książce „Wczoraj byłaś zła na zielono” Elizy Kąckiej

Agata Okońska
„Wczoraj byłaś zła na zielono” Elizy Kąckiej to autobiograficzna opowieść o stawaniu się matką dziecka w spektrum autyzmu. Ale też czerpiąca z literackiej…
Obchody Dnia Autyzmu. Gdańsk, 27 kwietnia 2019 r. // Fot. Karolina Misztal / Reporter

Nauczycielu, bądź uważny na spektrum autyzmu. Jak budować przyjazną szkołę

Przemysław Wilczyński, Tomasz Michałowicz
Niemal co drugie dziecko neuroatypowe musiało zmienić szkołę. Ekspert: „Nasz model edukacji sprzyja przekazywaniu wiedzy, a nie dostrzeganiu ludzi”.
Małgorzata Rybicka, Gdańsk // Fot.Renata Dąbrowska dla TP

Więcej niż matka: osoby w spektrum autyzmu nie muszą być same

Małgorzata Rybicka, Przemysław Wilczyński
Małgorzata Rybicka, przewodnicząca Porozumienia Autyzm-Polska: Dobre słowa mają moc. Pozwalają przetrwać. Takie zwykłe, oznaczające wsparcie, ale i te o…
Lilie wodne na jeziorze Bourget we Francji. / Fot. Remi Masson / Be&W

Zagadka: dlaczego najpierw przychodzą nam do głowy błędne odpowiedzi?

Marzena Zdanowska
Część badaczy twierdzi, że nasz mózg tworzy model rzeczywistości i nieustannie konfrontuje jego poprawność z danymi napływającymi ze zmysłów. Takie podejście…
/

Ciągle zima

Eliza Kącka
Przede mną krąży para w moim wieku. „Może w tym roku, co…?”. „Nieee wiem”. „Kiedyś ty chciałaś”. „Wiem”. Pauza, orbitują wokół klombów. Wracają. „Teraz będzie…
Zajęcia cyrkowe w terapii osób w spektrum autyzmu prowadzone z grupą nastolatków we Francji. Marzec 2012 r. / AMELIE-BENOIST / BSIP / AFP / EAST NEWS

Zamaskowani. Co naprawdę wiemy o autyzmie

Marzena Zdanowska
80 lat temu powstały pierwsze naukowe opisy autyzmu. Po tysiącach kolejnych publikacji wciąż mamy na jego temat więcej pytań niż odpowiedzi.
/ Magda Wolna

Taka grzeczna dziewczynka. Historie kobiet w spektrum autyzmu

Magda Wolna, Ewelina Burda
W dzieciństwie nie zostały zauważone przez system – bo kryteria diagnostyczne bazowały na doświadczeniach chłopców. Dziś, jako dorosłe kobiety, diagnozują się…
Alina Perzanowska, prezeska Fundacji Wspólnota Nadziei, ze swoim synem Michałem, podopiecznym Fundacji / JACEK TARAN

Dom na krawędzi

Marcin Choduń
Podkrakowska Farma Życia zbudowana przez rodziców dzieci z autyzmem może wkrótce upaść. Jej już dorosłym mieszkańcom pozostanie pobyt na oddziale zamkniętym do…
Rafał Motriuk z synem Bartkiem, Wrocław, 2019 r. / ŁUKASZ GIZA / AGENCJA GAZETA

Życie odarte z wymówek

Agata Kasprolewicz
Wychowywanie dziecka z autyzmem jest jak podróż po nieznanym terenie bez mapy. Trzeba ją sobie samemu narysować. Do tego cel jest ruchomy. Bo co to znaczy, że…

Ciche godziny, czyli dajmy sobie czas

Ewelina Burda
Ostre światło, głośna muzyka, hałaśliwe komunikaty, mieszanka drażniących zapachów. Większość z nas agresywne bodźce w supermarkecie irytują, ale nic poza tym.
/ PIOTR SADURSKI DLA „TP”

Przestań być tylko matką

Katarzyna Kubisiowska
Poprzez syna weszło światło w moje życie – mówi Beata Bronakowska. – Moja książka to dwugłos, Michał prowadzi swoją narrację, ja jestem jego medium. Wcześniej…
/ Mike Timo / GETTY IMAGES

Archipelag umysłów

Steve Silberman, Tomasz Targański
Steve Silberman, autor książki „Neuroplemiona”: Autyści pracują na innym „oprogramowaniu” niż reszta. Ale nikt przecież nie uważa, że cały komputer jest…
Goście zwiedzający wystawę poświęconą autyzmowi. Szanghaj, 14 czerwca 2016 r. / Fot. Wang Gang / IMAGINECHINA / EAST NEWS

Razem, ale osobno

Przemysław Wilczyński
Profesor, który w ogólnopolskim dzienniku odbiera osobom z zespołem Aspergera prawo do studiowania, nie łamie – jak chcieliby jego obrońcy – żadnego tabu.…

Geniusze, sawanci i ludzkie kalkulatory

Bartosz Brożek, Mateusz Hohol
Matematyk Wim Klein zauważył: „Liczby są dla mnie, mniej lub bardziej, przyjaciółmi. Przecież 3844 nie znaczy to samo dla ciebie, co dla mnie, prawda? Dla…