Ekskomunika lefebrystów. Dlaczego Bractwo św. Piusa X wybrało schizmę

Nie masz prawa dodawać nic do tego, coś ongi był powiedział” – ostrzegał Wielki Inkwizytor Jezusa, gdy ten ponownie pojawił się na ziemi. Bo przecież niezmienność nauki, od wieków oswojonej przez Kościół, „to zasadnicza cecha rzymskiego katolicyzmu”.

Monolog Iwana Karamazowa w powieści Fiodora Dostojewskiego jest jedną z najbardziej sugestywnych scen w literaturze, przedstawiających odwieczne napięcie pomiędzy wolnością ewangelicznego przesłania a instytucjonalnością powstałej na jego fundamencie religii. Widocznego także w konflikcie pomiędzy Rzymem a lefebrystami, którego ostatni akt dokonał się w minionym tygodniu.

Zaczęło się od buntu abp. Marcela Lefebvre’a przeciwko soborowym zmianom i założenia w 1970 r. Bractwa Kapłańskiego św. Piusa X, pielęgnującego przedsoborową tradycję i teologię. Potem były święcenia biskupów bez zgody Watykanu (1988) i ekskomunika nałożona przez Jana Pawła II. Oraz powtórzenie tego aktu – schizmatyckiego w świetle prawa kanonicznego – po blisko czterdziestu latach. 

1 lipca lefebryści wyświęcili kolejnych czterech biskupów, na co Watykan zareagował ogłoszeniem kolejnej ekskomuniki. Wystosował też apel do zwolenników łacińskiej mszy o kontakt z duszpasterstwami tradycji katolickiej w swojej diecezji, dzięki czemu będą mogli uczestniczyć w tej „nadzwyczajnej formie rytu” i pozostać w łączności z papieżem.

W ciągu minionych 40 lat Rzym niejednokrotnie wyciągał do lefebrystów rękę. Benedykt XVI zdjął z biskupów Bractwa pierwszą ekskomunikę i obiecał im własne struktury w Kościele (tzw. prałaturę osobistą). Franciszek uznał za ważne sakramenty spowiedzi i małżeństwa sprawowane przez księży Bractwa.

Warunkiem pełnego pojednania była jednak akceptacja nauczania Soboru Watykańskiego II, na co uczniowie Lefebvre’a zgodzić się nie chcieli, powtarzając, że tylko oni zachowują prawdziwą i niezmienną naukę Kościoła, od której Sobór i kolejni papieże odeszli.

Dziś jeszcze wyraźniej widać, o co tak naprawdę im chodzi: nie o trydencką mszę ani własnych biskupów (na co dostali zgodę od Benedykta), ale o powrót do przeszłości. Do Kościoła zamkniętego na dialog ze światem. Do teologii, która mówi o Bogu niedostępnym, ukrytym za rytuałami, choćby najpiękniejszymi.

Do religii opartej nie na wolnym wyborze, ale posłuszeństwie i „pokornym zachwycie niewolnika wobec potęgi, która go raz na zawsze przejęła zgrozą” – jak mówił Wielki Inkwizytor.

W powieści to postać fikcyjna, ale urząd Świętej Inkwizycji, rozprawiający się surowo ze schizmatykami, przetrwał aż do początku XX w. Za takie zmiany miłośnicy tradycji powinni być chyba Kościołowi wdzięczni.