Kaznodziejski trans

„Zacznij od nowa” – tymi słowami Terrence Malick kończył swój ostatni film fabularny, „Rycerza pucharów” z 2014 r. W przypadku reżysera, który od dobrych kilku lat sukcesywnie pożera własny ogon, brzmiało to jak obietnica nowego początku. Po drodze był jeszcze natchniony dokument „Voyage of Time: Life’s Journey”, opowiadający o stworzeniu świata i jego niepewnych perspektywach. Wchodzący właśnie na ekrany „Song to Song”, rozgrywający się w środowisku muzyków rockowych z Austin, tylko pozornie spełnia postulat zmiany. Przed nami jeszcze jeden filozofujący poemat, sfotografowany niczym reklama luksusowych perfum albo aseptyczny teledysk do piosenki z gatunku „pościelowych”.
Jedna z bohaterek filmu porównuje świat sportretowany w „Song to Song” do sklepu ze słodkościami: wybór jest przeogromny, ale choćbyś nie wiem ile zjadł, pozostaniesz głodny. Czwórka bohaterów – młodych, pięknych i wiecznie nienasyconych – sięga po coraz to nowe towary, erotyczne konfiguracje, eksperymenty i fetysze, by poczuć, że żyje naprawdę, czyli „śpiewa swoją piosenkę” (stąd pewnie tytuł filmu). Zapętlając koniec i początek, unieważniając chronologię tego, co pomiędzy nimi, Malick opowiada o dwóch pseudorockandrollowych parach rozdartych w odwiecznym dylemacie wolności i bezpieczeństwa. Właściwie to sami bohaterowie opowiadają nam o tym w charakterystycznych dla tego reżysera monologach zza kadru. Brzmią one czasem niczym listy z zaświatów, nadając wystudiowanym, zmysłowym obrazom ciężar vanitas. Dodatkowy dysonans wprowadzają paradokumentalne migawki, jak te z wakacji w Meksyku. W filmie „Wątpliwości” (2012) Malick w podobnie ryzykowny sposób zderzał fotogeniczne cierpienie głównych bohaterów z autentyczną biedą i nieszczęściem mieszkańców prowincjonalnej Oklahomy. Było w tym coś niestosownego, a jednocześnie artystycznie łatwego. Ironia jest w świecie Malicka kategorią niepożądaną, a szkoda, bo mogłaby stanowić odtrutkę na ton momentami nieznośnie wysoki.
Mimo wszystko jest coś imponującego w tym niezmordowanym wysiłku, z jakim Malick próbuje po raz kolejny napominać swoich widzów w kwestiach najbardziej fundamentalnych. On sam najwyraźniej wierzy w to, co mówi. Szkoda tylko, że do wypełniania egzystencjalnej pustki służą mu znane już skądinąd uwodzicielsko aseptyczne obrazy i uduchowione szepty. „Kim jestem?”, „Nie wiedziałam, że mam duszę”, „Jest coś innego” – ileż to razy słyszeliśmy u Malicka równie odkrywcze frazy. Kłania się tu raz po raz twórczość Paula Coelho albo Krzysztofa Kieślowskiego, który w swej późnej twórczości znalazł doskonałą receptę na metafizyczny głód – elegancką i czytelną pod każdą szerokością geograficzną. Kino Malicka używa podobnych figur, by opisać tzw. współczesną cywilizację zachodnią, jej znużenie sobą i samounicestwianie się w aktach konsumpcji i narcyzmu.
W „Song to Song” nawołują gromko do duchowego przebudzenia również największe gwiazdy światowego kina: Ryan Gosling, Rooney Mara, Michael Fassbender, Natalie Portman czy Cate Blanchett, a także rocka – jak Patti Smith czy Iggy Pop we własnej osobie. Swoją drogą, 73-letni obecnie Malick, bądź co bądź rówieśnik ostatniej dwójki wymienionych, nie bardzo czuje w swoim filmie muzykę rockową. Traktuje ją niezwykle instrumentalnie, jako ilustrację stanów emocjonalnych czy dowód na moralną korupcję naszych czasów.
Koniec końców ten twórca kilku filmów wielkich, by wymienić tylko „Cienką czerwoną linię” czy „Podróż do Nowej Ziemi”, serwuje nam kolejny kaznodziejski trans, z popisem operatorskim Emmanuela Lubezkiego (obowiązkowe zdjęcia kręcone o „złotej godzinie”) i playlistą wszech czasów (Mahler, Preisner, Ravel, Kilar, Pärt i Debussy to tylko jej mały fragment). Ów melancholijny glamour zatrzymuje się jednak tuż pod powiekami, a tęsknota za nowym początkiem, czyli w tym przypadku prostym życiem wypełnionym znojną, lecz uczciwą pracą i miłością, okazuje się alternatywą nader nieprzekonującą. ©

SONG TO SONG, reż. Terrence Malick. Prod. USA 2017. Dystryb. Forum Film. W kinach od 19 maja.