Kanoniczna luka

Ze stanowiskiem kard. Barbarina zgodził się Vittorio Messori, znany włoski dziennikarz i współautor papieskiej książki “Przekroczyć próg nadziei". Jego zdaniem Papież może rządzić Kościołem, porozumiewając się z otoczeniem na piśmie lub za pośrednictwem gestów. “Nawet niemowa może być papieżem" - powiedział po przeanalizowaniu odpowiednich fragmentów Kodeksu Prawa Kanonicznego. Dziennikarz zgodził się jednak z innymi komentatorami, że poważnym problemem jest, jak miałoby wyglądać kierowanie Kościołem, gdyby okazało się, że stan zdrowia uniemożliwia Papieżowi jakikolwiek kontakt z otoczeniem, czego w przypadku choroby Parkinsona nie można wykluczyć. Jak podała agencja CNS, sprawa zaprząta uwagę również watykańskich kanonistów.

Kodeks Prawa Kanonicznego dopuszcza możliwość wcześniejszej rezygnacji papieża z urzędu: “Gdyby się zdarzyło, że Biskup Rzymski zrzekłby się swego urzędu, to do ważności wymaga się, by zrzeczenie zostało dokonane w sposób wolny i było odpowiednio ujawnione; nie wymaga zaś niczyjego przyjęcia" (kan. 332, par. 2). Sam Jan Paweł II w konstytucji apostolskiej “Universi Dominici Gregis" z 1996 r. (o wakacie na Stolicy Piotrowej i nowych zasadach wyboru papieża), wspomina o “śmierci lub ważnej rezygnacji papieża" (nr 3).

Prawo kanoniczne nie mówi nic jednak o procedurach, które regulowałyby sprawę złożenia papieża z urzędu z powodu fizycznej lub umysłowej niezdolności do kierowania Kościołem. Kto miałby prerogatywy do podjęcia decyzji o czyjejś niezdolności do rządzenia Kościołem? Kto miałby kierować Kościołem i wypełniać zadania, które wyłącznie należą do urzędu papieskiego, szczególnie mianować nowych biskupów i wydawać niektóre ważne dokumenty? Czy do pomyślenia jest sytuacja, że dochodzi do złożenia z urzędu papieża niezdolnego do kierowania Kościołem? Kto byłby jednak władny decydować w takim przypadku? Czy można sobie wyobrazić sytuację, że w Kościele jest dwóch papieży, trwale niezdolny do kierowania Kościołem i nowo wybrany? Znani myśliciele katoliccy, liberał Richard McBrien i konserwatysta Michael Novak, którzy zwykle w niczym się ze sobą nie zgadzali, tym razem zgodnie stwierdzili: w prawie kanonicznym mamy potężną lukę.

Od pewnego czasu głośno mówi się o tym, że Jan Paweł II przygotował odpowiednią instrukcję, która miałaby regulować prawne kwestie związane ze wspomnianą sprawą. Nie wiadomo jednak, kto w razie potrzeby miałby zdecydować o wprowadzeniu w życie norm zawartych w tym hipotetycznym dokumencie.