ewolucja człowieka: najważniejsze informacje

Neurony i układy (2026) // il. Natalia Polasik / @moonwaterpl

Jak zrozumieć mózg? Ewolucja, różnice między płciami i przełomowe badania

Margit Kossobudzka-Lipińska
W naszych mózgach do dzisiaj występują cząsteczki, które niektórzy badacze uważają za pozostałości prastarego systemu wymiany informacji między komórkami. Mogą…
Homo naledi // Emőke Dénes / CC BY-SA 4.0

Dlaczego tak trudno zrekonstruować ewolucję człowieka

Łukasz Kwiatek
Paleoantropolog John Hawks przekonuje, że nasi przodkowie byli bardziej zróżnicowani, niż dotąd uważaliśmy, a przy tym często się z sobą mieszali.
Przed meczem o brązowy medal w hokeju kobiet pomiędzy Szwajcarią, a Szwecją na Zimowych Igrzyskach Olimpijskich w Mediolanie-Cortina 2026. Mediolan, 19 lutego 2026 r. // Fot. Jared C. Tilton / Getty Images

W obronie plemienności. Trzy ewolucyjne instynkty, które nauczyły nas współpracy

Kasper Kalinowski, Michael Morris
Michael Morris, psycholog kulturowy: Powstanie plemion rozszerzyło nasz krąg zaufania. Dzisiaj możemy zaufać obcej osobie, jeśli mówi naszym językiem, wykonuje…
Od lewej: La Chapelle, 50-60 tys. lat (linia neandertalczyków); Homo floresiensis, 60-100 tys. lat (hobbit z Flores); Harbin, 140-300 tys. lat (linia denisowian); Jabel Irhud, 300 tys. lat (wczesny H. sapiens) // materiały prasowe

Ewolucja człowieka: nasza wiedza o jej przebiegu coraz bardziej się komplikuje

Łukasz Kwiatek
Kilkaset tysięcy lat temu rodzaj ludzki był niemal tak zróżnicowany jak w tolkienowskim Śródziemiu. Jak do tego doszło? Nie wiemy, a najnowsze badania wskazują…
Para bobrów // Fot. Ian Dewar / Alamy / B&EW

Jak bardzo jesteśmy monogamiczni w porównaniu z innymi ssakami?

Łukasz Kwiatek
Frank Dyble z Uniwersytetu w Cambridge porównał odsetek pełnych rodzeństw do półrodzeństw u ludzi i innych ssaków. Wnioski? Jesteśmy mocno monogamiczni, choć…
„Trzy gracje” (fragment), Peter Paul Rubens, ok. 1638-40 r., Muzeum Prado // akg-images / BE&W

Powinniśmy docenić nasze ciała. Homo sapiens to udany projekt ewolucji

Wojciech Brzeziński, Juan Luis Arsuaga
Juan Luis Arsuaga, antropolog, autor książki „Ciało. Arcydzieło siedmiu milionów lat ewolucji”: Nasze ciała są doskonale przystosowane. Tylko czasem zapominamy…
Neandertalczyk, model - rekonstrukcja: Elisabeth Daynes // Elisabeth Daynes / SPL / East News

Kanibalizm neandertalczyków – co mówią kości o ofiarach?

Łukasz Kwiatek
Naukowcy z Université de Bordeaux opisali szczątki neandertalskich kobiet i dzieci, które zostały zabite i zjedzone w jaskini Troisième w Belgii.
Tamaryna białoczuba // Fot. Martin / Adobe Stock
Wersja audio

Jeśli człowiek pochodzi od małp, to skąd się wzięły małpy?

Łukasz Kwiatek
Wyginięcie dinozaurów, pojawienie się owadów zapylających i drzew owocowych, podróże międzykontynentalne – wiele rzeczy musiało się stać na świecie, zanim…
// Fot. Comstock / Getty Images
Wersja audio

Rasy nie istnieją. To pojęcie musi odejść, nie tylko z przyczyn historycznych

Łukasz Kwiatek
Podręczniki do genetyki przekonują, że u ludzi rasa jest konstruktem społecznym, a nie biologicznym faktem. Jednak w badaniach biomedycznych nadal wykorzystuje…
Lucas Deleze, współautor odkrycia, porównuje jeden ze znalezionych zębów z fragmentem szczęki australopiteka znalezionym na innym stanowisku w Etiopii. // Fot. AMY RECTOR / MATERIAŁY PRASOWE ARISONA STATE UNIVERSITY

Znalezione w Etiopii zęby rzucają światło na początki naszej ewolucji

Łukasz Kwiatek
Około 2,5-3 mln lat temu w regionie Afar w Etiopii występowały przynajmniej trzy różne linie ewolucyjne hominidów. W tym ta, która mogła dać początek ludziom.
Rekonstrukcje wyglądu naszych przodków autorstwa fracunskiej rzeźbiarki Elisabeth Daynes. Od góry: rodzina neandertalska. W środku: Homo ergaster (H. erectus), Australopithecus africanus, Paranthropus boisei, Sahelanthropus tchadensis. Na dole: H. georgicus, A. afarensis (gatunek reprezentowany przez Lucy) // P. Plailly / E. Daynes / Science Photo Library / East News

Wszystkie twarze naszych przodków. Jak staliśmy się ludźmi

Kasper Kalinowski, Guido Barbujani
Guido Barbujani, genetyk i antropolog: Nasi małpi przodkowie byli biali. Pociemnieli, gdy stracili włosy. Jeszcze w epoce żelaza, w czasie mitycznego założenia…
Thomas Henry Huxley (1825-1895) w wieku 64 lat. // Fot. Universal History Archive / Getty Images

Dziedzictwo Thomasa Huxleya. Od teorii Darwina do idei UNESCO

Bartosz Baran
Dwieście lat temu urodził się człowiek, który stał się wzorem naukowca zaangażowanego w debaty społeczne. Oraz protoplastą rodu, który stworzył nowe idee i…
Australopitek // Fot. Science Photo Library / East News

Epoka nie tylko kamienia

Łukasz Kwiatek
Gdy wyobrażamy sobie ludzi z epoki kamienia, pewnie widzimy jaskiniowca roztrzaskującego kość solidnym pięściakiem. A może ostrym kawałkiem tej samej kości…
Myśliwi przed wyprawą do wioski Ittoqqortoormiit, która liczy około 300 mieszkańców, w fiordzie Scoresby Sound, wschodnia Grenlandia, 17 sierpnia 2023 r. // Fot. Olivier Morin / AFP / East News

Skąd się wzięli Grenlandczycy

Łukasz Kwiatek
Filip Stæger z Uniwersytetu w Kopenhadze i współpracownicy przeprowadzili największe dotąd badanie genetyczne mieszkańców Grenlandii. Wyniki pozwoliły…
Zdjęcie jaskini Kiik Kamar, Uzbekistan. Kilkadziesiąt tysięcy lat temu w centralnej Azji pojawiła się nowatorska technologia obróbki kamienia. Na razie nie wiemy, kto ją stworzył. // Fot. Jan Ledwoń

Dlaczego neandertalczycy wymarli. Czy to prawda, że wytępili ich Homo sapiens?

Łukasz Kwiatek, Małgorzata Kot
Lubię oglądać rekonstrukcje pradziejowe, bo one mówią wiele o nas, o naszym sposobie myślenia o świecie i o nas samych. Ale w bardzo małym stopniu mówią o…
Rys. Joanna Rusinek dla TP

Polska jest życzliwa. Na czym więc polega nasz kłopot z uśmiechem?

Marcin Napiórkowski
Prawdziwe wyzwanie na nowy rok? Możemy albo podzielić się na uśmiechniętych i zgorzkniałych, albo połączyć kraj uśmiechem życzliwości. Takim, który pojawia się…
Fot. Ljupco Smokovski / Adobe Stock

Dlaczego chodzimy na dwóch nogach?

Łukasz Kwiatek
Ewolucja dwunożności poprzedziła pojawienie się pozostałych cech, które odróżniają nas od innych zwierząt. Wciąż jednak nie wiemy, co pchnęło naszych małpich…
Jaskinia Baishiya w Tybecie // Fot. Dongju Zhang / domena publiczna / Wikipedia

Żebro z jaskini Baishiya. Nowa skamieniałość denisowian

Łukasz Kwiatek
Dziesiątki tysięcy lat temu, gdy Europą niepodzielnie władali neandertalczycy, a nasi przodkowie trzymali się ciepłej Afryki i Bliskiego Wschodu, rozległe…
Matka makaka karmi swoje młode. Uttar Pradesh, Indie. // Fot. Frank Bienewald / B&EW

Tajemnice ewolucji: dlaczego kobiety mają duże piersi? Polscy naukowcy przedstawili nową teorię

Łukasz Sakowski
Gruczoły mlekowe mają wszystkie ssaki, ale tylko w naszym gatunku są wyraźnie zaznaczone przez całe dorosłe życie kobiet. Niektórzy badacze twierdzą, że w toku…
Projekt prof. Matthew Mohra z Columbus College of Art & Design pozwalający przenieść własne zdjęcie zwiedzających (selfie) na czterometrowy model 3D ludzkiej głowy, październik 2017 r. // Fot. Matthew Mohr Studios / East News

Co odziedziczyliśmy po pasterzach?

Łukasz Kwiatek
Wysoki wzrost, jaśniejsza skóra i większa podatność na stwardnienie rozsiane: nowe badania genetyczne ujawniają, jakie cechy Europejczycy zawdzięczają trzem…

Czy milion lat temu ludzie niemal wyginęli?

Łukasz Kwiatek
Ok. 930-813 tys. lat temu populacja naszych przodków mogła zmaleć do zaledwie 1280 rozmnażających się osób – ogłosili w „­Science” Wangjie Hu z Chińskiej…
Wnętrze Jaskini Wschodzącej Gwiazdy w RPA. Na jej dnie odkryto szczątki H. naledi / MATERIAŁY PRASOWE NETFLIKSA

Homo naledi i mity z Jaskini Kości

Łukasz Kwiatek
Nowy dokument Netfliksa znalazł się w centrum sporu o istotę człowieczeństwa. Jego bohater, odkrywca Homo naledi, ogłasza przewrót w myśleniu o ewolucji,…
Mitochondrialna Ewa, ilustracja brytyjskiego grafika Sama Falconera, 2018 r. / SAM FALCONER / EAST NEWS

Powrót do Edenu. Gdzie narodził się Homo sapiens

Łukasz Kwiatek
Wiemy, że miejscem narodzin naszego gatunku – Homo sapiens – była Afryka. Ale paleoantropolodzy spierają się o to, czy chodzi o jej konkretny region, czy…
fot. Cover Images/East News /

Po co nam tak duże mózgi? Nowa wiedza o Homo naledi budzi kłopotliwe pytania o naszą ewolucję

Łukasz Kwiatek
Mówimy o bardzo nietypowym gatunku człowieka, znanym tylko z jednego miejsca – Jaskini Wschodzącej Gwiazdy w RPA. Jak dalecy to krewni? Czy naprawdę korzystali…
Paranthropus – rekonstrukcja w Muzeum Historii Naturalnej w Londynie. / DOMENA PUBLICZNA / WIKIMEDIA

Kiedy zaczęła się epoka kamienia

Łukasz Kwiatek
Nowe odkrycia przekonują, że wytwarzanie narzędzi jest starsze niż człowiek. A to komplikuje obraz naszej ewolucji.
Stanowisko archeologiczne, na którym w warstwach skał sprzed 1,8 mln lat odkryto ząb należący do Homo erectus. Orozmani, Gruzja, 8 września 2022 r. / DAVID CHKHIKVISHVILI / REUTERS / FORUM

Paleoantropolog: Homo erectus wyszedł z Afryki z małym mózgiem

Giorgi Bidzinaszwili, Jakub Mejer
Giorgi Bidzinaszwili, paleoantropolog: Kości Homo erectus znalezione w Dmanisi i Orozmani należą do pierwszych ludzi, którzy wyszli z Afryki do Eurazji ok. 1,8…
Ekspozycja w muzeum Sangiran, Jawa, listopad 2014 r. / AGOES RUDIANTO / ANADOLU AGENCY / GETTY IMAGES

Zagadka pierwszego człowieka

Łukasz Kwiatek
Odkrycie skamieniałości pitekantropa pod koniec XIX w. miało być przełomem w wyjaśnianiu historii ludzkości. Okazuje się ona jednak bardziej zagmatwana, niż…

Co sześć palców, to nie pięć

Łukasz Kwiatek
Jedno na pięćset dzieci rodzi się z sześcioma palcami u ręki lub nogi. Przypadłość ta – określana jako polidaktylia – uznawana jest za wrodzoną wadę, a „…
Rae Dawn Chong i Everett McGill, kadr z filmu „Walka o ogień” w reż. Jeana-Jacques’a Annauda, 1981 r. / Fot. NG Collection / FORUM

Przez żołądek do człowieka

Michał Kuźmiński
Z pozoru wszystko jest jasne: my spożywamy, one się żywią. Jak – i na ile – jedzenie odróżnia nas od zwierząt?

Hormon uspołecznienia

Mateusz Hohol, Łukasz Kwiatek
Dlaczego w trakcie ewolucji samolubny mózg zaczął troszczyć się nie tylko o samego siebie? Jak postępowało uspołecznianie i jaką rolę odegrał w tym procesie…

Psychopatia – druga strona ewolucyjnej monety?

Radosław Zyzik
Niektórzy sądzą, że psychopatia to odrębną strategią ewolucyjną, którą można zidentyfikować u 2-3% członków społeczeństwa. Pozostałe jednostki posiadają geny,…

Pan Bóg mógł stworzyć człowieka drogą ewolucji darwinowskiej

W przesłaniu do członków Papieskiej Akademii Nauk z 1996 r. Jan Paweł II stwierdził, iż nowe zdobycze nauki każą nam uznać, że teoria ewolucji jest czymś…