Zgoda i zgroza

"»Przyjdź Królestwo Twoje«. Jak może przyjść to Królestwo do świata, którego sama budowa zmusza do okrucieństwa i do wzajemnego pożera­nia się [...] dzisiaj ten katolicyzm jest zdziecinniały. Z tym jakimś narzucaniem nam, że modli­twa do Matki Boskiej, do Pana Boga może i musi być wysłuchana. [A przecież:] cały ginący świat i ta WIARA, jak jej nie uszanować, uczcić. To, coś Ty mi powiedział paru słowami, że pi­sząc te wiersze, szukasz przez nie także łaski zgody i zrozumienia grozy życia. Jeżeli w czymś jesteś mi naprawdę bliski, to w tej istotnej kontra-dykcji, która tkwi w Tobie i która nas karmi. Nie we wnioskach, których zresztą Ty nie dajesz, ale w autentyczności i głębi Twojego nieustannego zapytania" - pisał Józef Czapski do Zbigniewa Herberta w 1986 r. Autor "Tarniny" odpowiadał: "wiara moich umęczonych Rodaków w Hufce Niebieskie, w bezpośrednią interwencję Matki Boskiej Częstochowskiej doprowadza mnie do szału i wydaje mi się bezbożna, choćby dlatego, że na całym świecie tyle krzywd i poni­żenia. Ja nazywam to narcyzmem cierpiących. Ale jest druga strona zagadnienia. [...] Obraz tłumów błagających o to, co niemożliwe, każe zamilknąć memu sceptycyzmowi i prawdę mówiąc, zazdroszczę tym maluczkim. Napisałem [...] o tym, jak Bóg mówi do Spinozy: »Chcę być kochany / przez nieuczonych i gwałtownych / są to jedyni / którzy naprawdę mnie łakną«. Nasz Bóg jest inny, bardziej abstrakcyjny, bardziej blady i znikliwy. Kiedy raz w kościele w czasie czytania zapytano mnie, czy dla mnie Bóg jest wszechmocny, miłościwy, sprawiedliwy, po­wiedziałem bez wahania - niepojęty".