neurobiologia: najważniejsze informacje

Neurony i układy (2026) // il. Natalia Polasik / @moonwaterpl

Jak zrozumieć mózg? Ewolucja, różnice między płciami i przełomowe badania

Margit Kossobudzka-Lipińska
W naszych mózgach do dzisiaj występują cząsteczki, które niektórzy badacze uważają za pozostałości prastarego systemu wymiany informacji między komórkami. Mogą…
// Adobe Stock

Mózg, piękno i dobro. Jak neurobiologia pomaga zrozumieć potrzeby duchowe

Iain McGilchrist, Michał Łuczewski
Ian McGilchrist, psychiatra, neuropsycholog, filozof: Straciliśmy zdolność do korzystania z intuicji właściwych prawej półkuli mózgu. Wydają się kolidować z…
// Ground Picture / Shutterstock
Wersja audio

Co się dzieje z mózgiem nastolatka w epoce nowych mediów

Ilona Kotlewska
Na całym świecie toczą się debaty nad tym, jak nowe technologie wpływają na mózg i psychikę młodych ludzi. Co mówi na ten temat neuronauka?
Snowball, tańcząca do muzyki kakadu żółtoczuba, gwiazda YouTube’a // Fot. Irena Schulz / Bird Lovers Only Rescue Service Inc. / AFP / East News
Wersja audio

Zwierzęta czują beat. Co poczucie rytmu mówi o ich umysłach?

Katarzyna Dziadowicz
Do przełomu w naszym rozumieniu umysłów zwierząt czasem może doprowadzić śmieszny film udostępniony na YouTubie.
// wizualizacja przy użyciu AI

Świadomość: dwie najpopularniejsze teorie nie są poprawne

Piotr Winkielman
Zwolennicy dwóch najpopularniejszych koncepcji świadomości połączyli siły, by rozstrzygnąć, która z nich jest poprawna. Wynik serii eksperymentów nie zadowoli…
Fot. ArtistryAxis / Adobe Stock

Biokomputery, które myślą jak my? [Miłego antropocenu! #21]

Wojciech Brzeziński, Ewelina Kurtys
Czym różni się przetwarzanie informacji przez prawdziwy neuron od obliczeń cyfrowych? Czy w przyszłości nasze komputery będzie trzeba podlewać zamiast ładować…
Festiwal muzyczny Męskie Granie. Wrocław 11 sierpnia 2023 r. // Fot. Piotr Dziurman / REPORTER

Mózg lubi niespodzianki. Na nich opiera się muzyczny groove

Katarzyna Dziadowicz
Mogą wprawić nas w osłupienie, przyprawić o atak niekontrolowanego śmiechu lub doprowadzić do łez. Nie każdy lubi niespodziewane sytuacje. Ale każdy się z nich…
Fot. Sasenki / Adobe Stock

Mózg to maszyna do uczenia się. Musimy się nauczyć lepiej z niej korzystać

Maria Hawranek, Stanislas Dehaene
Nasz naturalny apetyt na wiedzę sprawia, że chcemy się uczyć rzeczy nieznanych i samo ich odkrycie uruchamia nasz układ nagrody. Jednocześnie rzeczy te nie…
Danio rerio na obrazie wykonanym w tzw. mikroskopie konfokalnym, pozwalającym na przedstawianie obiektów w trzech wymiarach // Fot. NATIONAL INSTITUTES OF HEALTH / East News

Mózg to nie tylko neurony. Co o komórkach glejowych mówią nam eksperymenty na rybkach danio

Daniel Kozłowski
W cieniu neuronów swoją cichą pracę wykonują komórki glejowe. Budują ich osłonki, karmią je i czyszczą. Okazuje się jednak, że mają one więcej do powiedzenia w…
Wizualizacja części neuronów mózgu muszki owocowej i połączeń między nimi. // Materiały prasowe FlyWire / Princeton University

Pierwsza taka mapa: powstał kontektom muszki owocowej

Łukasz Kwiatek
Członkowie konsorcjum naukowego znanego jako FlyWire najpierw dokładnie przeskanowali mózgi muszki owocowej mikroskopem elektronowym, potem zidentyfikowali 140…
Mikroinżynieryjne urządzenie umożliwiające rejestrowanie aktywności neuronalnej nicienia Caenorhabditis elegans, Uniwersytet w Southampton, 2013 r. / Fot. Science Photo Library/EAST NEWS

Neurony w mózgu komunikują się także bezprzewodowo

Łukasz Kwiatek
Badania na modelowym organizmie neuronauki, nicieniu C. elegans, ujawniły, że w układzie nerwowym dochodzi do sygnalizacji na odległość, przy użyciu tzw.…
/ ALESSANDRA SANGUINETTI / MAGNUM PHOTOS / FORUM

Neurobiolodzy: Ludzie są nastawieni na kooperację

Chris Frith, Uta Frith, Maria Hawranek
Chris i Uta Frith, neurobiolodzy: Doskonale rozróżniamy śmiech spontaniczny i sztuczny. Potrafimy określić, jak dobrze inne osoby z sobą współpracują, tylko na…
Badylarka pospolita (Micromys minutus), gatunek myszy występujący w Europie i Azji. / OUR WILD LIFE PHOTOGRAPHY / ALAMY / BE&W

Świat myszy

Ewelina Knapska, Karolina Głowacka
EWELINA KNAPSKA, neurobiolożka: Kiedy się nie znają i muszą ustalić, kto jest kim, może pojawiać się agresja. Ale gdy ustalą hierarchię, zachowują się pokojowo…
Wynik obrazowania włókien neuronalnych za pomocą tzw. traktografii tensora dyfuzji (ang. DTI). Ta metoda pozwala w nieinwazyjny sposób zbadać, jak łączą się poszczególne części mózgu. / CULTURA CREATIVE RF / ALAMY / BE&W

Mózg. Półtora kilograma tajemnic

Prof. Katrin Amunts, Michał Gikowski
Prof. KATRIN AMUNTS, dyrektor naukowa Human Brain Project: Ludzie uczą się inaczej niż obecne algorytmy sztucznej inteligencji. Nie potrzebujemy tysięcy…
/ ARKADIUSZ HAPKA DLA „TP”

Jesteśmy dinozaurami

Joseph LeDoux, Maria Hawranek
JOSEPH LEDOUX, neurobiolog: U twoich stóp pojawia się wąż. Serce zaczyna bić szybko, zostają uwolnione hormony stresu, ale to jeszcze nie jest odczucie strachu…
„Uczeni zaglądają do czaszek”, rycina barwna, 1594 r. / SCIENCE HISTORY IMAGES / ALAMY / BEW

Moda na mózg

Łukasz Jach
Wystarczy dodać do jakiegoś słowa przedrostek „neuro-”, a ludzie zaraz patrzą na nie z większym szacunkiem.
/ LECH MAZURCZYK

Poszukiwanie języka w mózgu

Marcin Miłkowski
Próby zlokalizowania ośrodków językowych w mózgu trwają od XIX w. Dziś wydaje się jednak, że mózgu nie można tak łatwo poszatkować na oddzielne i niezależne…
/ MACIEJ FIGIEL / ALAMY STOCK / BEW

Czytający w myślach

Łukasz Kwiatek
Badania Johna-Dylana Haynesa mogą wprawiać w osłupienie najbardziej awangardowych filozofów i zawstydzić nawet najbardziej kreatywnych futurystów.