Szanowny Użytkowniku,

25 maja 2018 roku zaczyna obowiązywać Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2016/679 z dnia 27 kwietnia 2016 r. w sprawie ochrony osób fizycznych w związku z przetwarzaniem danych osobowych i w sprawie swobodnego przepływu takich danych oraz uchylenia dyrektywy 95/46/WE (określane jako „RODO”, „ORODO”, „GDPR” lub „Ogólne Rozporządzenie o Ochronie Danych”). W związku z tym informujemy, że wprowadziliśmy zmiany w Regulaminie Serwisu i Polityce Prywatności. Prosimy o poświęcenie kilku minut, aby się z nimi zapoznać. Możliwe jest to tutaj.

Rozumiem

Reklama

Ocaleni są zgubieni

Ocaleni są zgubieni

09.09.2012
Czyta się kilka minut
Charlotte Rogan „Zgubieni”. To powieść o tym, co dzieje się z człowiekiem, kiedy pękają kulturowe ramy, a atawizmy prowadzą do unieważnienia reguł, których przestrzega się w świecie cywilizowanym.
C

Charlotte Rogan ubrała debiutancką powieść w kostium thrillera. W „Zgubionych” napięcie rośnie od momentu zatonięcia statku pasażerskiego i utrzymuje się do ostatniego akapitu. Jest więc katastrofa, morderstwo oraz związana z nimi intryga. Wokół tych zdarzeń rozwija się wielowątkowa opowieść o sumieniu i moralności – dla Alfreda Hitchcocka byłby to kapitalny materiał na scenariusz filmowy.

Pierwszoplanową bohaterką „Zgubionych” jest Grace Winter, 22-latka wywodząca się z angielskiej klasy średniej. W roku 1914 przyjdzie jej spędzić trzy tygodnie w łodzi ratunkowej dryfującej na otwartym morzu. Zanim się to stanie, Grace odbywa podróż poślubną – wraz z Henrym przez Atlantyk zmierzają w stronę Ameryki. Na ląd schodzi już jako wdowa – jej mąż zginął w odmętach, a ona sama trafia na ławę oskarżonych.

Inspiracją do napisania „Zgubionych” były dla Rogan autentyczne sprawy sądowe znalezione w starym podręczniku prawa karnego – historie, w których ocaleni z katastrof trafiali pod klucz za czyny popełnione w szalupach ratunkowych. W sprawie z 1841 r. Holmes, oficer pokładowy, znalazł się pośród czterdziestu osób w przepełnionej łodzi ratunkowej, po tym jak statek, którym płynęli, uderzył w górę lodową. Holmes zdołał opanować sytuację: dwanaście osób wyrzucił za burtę. Obrońca Holmesa utrzymywał, że w stanie wyższej konieczności prawo społeczne przestaje obowiązywać i ustępuje miejsca prawu ochrony samego siebie. Sąd skazał Holmesa na sześć miesięcy więzienia uznając, że nie przeprowadził losowania, które mogłoby wybrać, kto zostanie wyrzucony za burtę.

Sprawa z 1884 r. dotyczyła czteroosobowej załogi, która po zatonięciu statku spędziła ponad trzy tygodnie w lichej szalupie. Dziewiętnastego dnia dryfowania dwóch członków załogi, Dudley i Stephens, zamordowało chłopca pokładowego – dla reszty wycieńczonych ludzi jego ciało stało się pożywieniem. Tym razem sąd nie miał wątpliwości: głód nie może być usprawiedliwieniem zabójstwa.

Amerykanka Charlotte Rogan, późna debiutantka – studia w Princeton ukończyła w 1975 roku, a „Zgubieni” (2012) to jej pierwsza książka – pochodzi z rodziny o tradycjach marynistycznych; miłość do morza jest obecna w każdym niemal słowie jej prozy. Żywioł natury, jej łagodność i brutalność, stanowi tu alegorię istnienia ludzkiego. Ten obraz, niemiłosiernie w sztuce wyeksploatowany, ratują przed banalnością sensualny język oraz misterna konstrukcja narracyjna, przenikające się retrospekcje i introspekcje. Lektura „Zgubionych” porusza zmysły – czytelnik konfrontuje się z bezradnością wobec losu poprzez cielesność bohaterów, kruchość ich ciała, ból, łaknienie, spiekotę odbierającą siłę.

Charlotte Rogan w „Zgubionych” przygląda się chwili, w której człowiek walczy jak zwierzę o przeżycie. Kiedy pękają kulturowe ramy, a atawizmy prowadzą do unieważnienia reguł, których przestrzega się w świecie cywilizowanym. Autorka stawia bohaterów pod ścianą i zmusza do wyborów. Zachować niezależność i niezawisłość czy poddać się presji otoczenia? Myśleć tylko o sobie czy brać pod rozwagę los innych?

Ze spowiedzi Grace wyłania się galeria typów ludzkich, z którymi dzieliła ona dni wspólnej walki o przetrwanie. Jest przywódca i są poddani, posłuszni i krnąbrni, władczy i anarchistyczni, wierzący i ateiści. Każdy z nich w szalupie ratunkowej ma swoje pięć minut. Bilans: bohaterów jest mało, tchórzy więcej, większość pozostaje zachowawczo bierna. Uczynienie z Grace Winter przewodniczki po świecie przedstawionym jest bardzo celowym zabiegiem literackim. Łatwo znaleźć nić (wstydliwego) porozumienia z tą kobietą, która pod ciśnieniem nieodwracalnego losu zdolna jest w okamgnieniu odrzucić system wartości oparty na pojęciach dobra i zła.

Oryginalny angielski tytuł powieści, „Lifeboat” – łódź życia, daje szerszy horyzont interpretacyjny. Tytuł polski, „Zgubieni”, kładzie nacisk na ciemną stronę ludzkiej duszy, na tę chwilę, kiedy bycie w grupie okazuje się pułapką, a egoizm triumfuje nad humanizmem. Zgubieni nie są tutaj ci, którzy w katastrofie utonęli, lecz ci, którzy z niej ocaleli. Zgubieni poprzez samą okoliczność życia skazującego na wybory tragiczne, gdy zawsze ktoś zostanie wyrzucony za burtę.

Charlotte Rogan, Zgubieni przeł. Grażyna Smosna, Kraków 2012, Wydawnictwo Znak.

Czytasz ten tekst bezpłatnie, bo Fundacja Tygodnika Powszechnego troszczy się o promowanie czytelnictwa i niezależnych mediów. Wspierając ją, pomagasz zapewnić "Tygodnikowi" suwerenność, warunek rzetelnego i niezależnego dziennikarstwa. Przekaż swój datek:

Autor artykułu

Dziennikarka działów: kultura i reportaż.  Absolwentka filmoznawstwa UJ. Współautorka książek „Panorama kina najnowszego. 1980–1995. Leksykon” oraz „Lektury na ekranie, czyli mały leksykon...

Dodaj komentarz

Usługodawca nie ponosi odpowiedzialności za treści zamieszczane przez Użytkowników w ramach komentarzy do Materiałów udostępnianych przez Usługodawcę.

Zapoznaj się z Regułami forum

Jeśli widzisz komentarz naruszający prawo lub dobre obyczaje, zgłoś go klikając w link "Zgłoś naruszenie" pod komentarzem.

Zaloguj się albo zarejestruj aby dodać komentarz

© Wszelkie prawa w tym prawa autorów i wydawcy zastrzeżone. Jakiekolwiek dalsze rozpowszechnianie artykułów i innych części czasopisma bez zgody wydawcy zabronione [nota wydawnicza]. Jeśli na końcu artykułu znajduje się znak ℗, wówczas istnieje możliwość przedruku po zakupieniu licencji od Wydawcy [kontakt z Wydawcą]