II Rzeczpospolita: najważniejsze informacje

Marszałek Józef Piłsudski (1867–1935) w hotelu Bristol (Warszawa) ogłasza wycofanie się z działalności politycznej. Zdjęcie zrobione w lipcu 1923 roku // Źródło: Wikimedia

Zamach majowy 1926. Piłsudski, demokracja w II RP i cena władzy

Jacek Stawiski, Andrzej Chwalba
Dlaczego Józef Piłsudski zdecydował się na zamach majowy i jak ten przewrót zmienił II RP – o tym opowiada historyk prof. Andrzej Chwalba.
Leon Sowiński z żoną Marią, zdjęcie ślubne, 1939 r. // Archiwum rodzinne Christiana i Jerzego Sowińskich
Wersja audio

Pomógł aliantom zbombardować niemiecką fabrykę paliw. Zginął tuż przed końcem wojny

Piotr Sauter-Zawadzki
Zanim został człowiekiem polskiego wywiadu, Leon Sowiński był kupcem z Pomorza, mężem i ojcem dwóch synów. W czasie okupacji podjął decyzję, za którą można…
Marszałek Józef Piłsudski przed spotkaniem z prezydentem RP Stanisławem Wojciechowskim na moście Poniatowskiego. Warszawa, 12 maja 2026 r. Od lewej: Kazimierz Stamirowski, Marian Żebrowski, Gustaw Orlicz-Dreszer, Józef Piłsudski, Tadeusz Jaroszewicz i Michał Galiński. // Fot. Wikipedia

Setna rocznica zamachu majowego. Czy przewrót Piłsudskiego musiał się wydarzyć?

Waldemar Łazuga
Od zamachu na Gabriela Narutowicza po maj 1926 roku: co łączy śmierć pierwszego prezydenta II RP z przewrotem Piłsudskiego?
Helena Wolińska (stoi w środku) podczas wizyty na Węgrzech w 1948 r. wraz z delegacją Milicji Obywatelskiej. Od lata 1944 r. do marca 1949 r. Wolińska kierowała Wydziałem Kadr w Komendzie Głównej MO, a w kwietniu tego roku przeszła do Naczelnej Prokuratury Wojskowej,gdzie do 1954 r. oskarżała „wrogów systemu”. // Repr. Tomasz Gzell / PAP

„Stygmat”: Wolińska i Brus w biografii, która wymyka się prostym osądom

Beata Chomątowska
Nowa książka o Helenie Wolińskiej i Włodzimierzu Brusie nie daje łatwych odpowiedzi. To opowieść o komunizmie, Zagładzie, powojennej Polsce i zbrodniach. Oraz…
Stanisław Stempowski, Pamiętniki 1870-1920. Tom I-III. Wydawnictwo „Więź” // materiały prasowe

Książka tygodnia: wzorcowa edycja „Pamiętników” Stanisława Stempowskiego

Lektor
To po prostu świetna literatura, portret świata bezpowrotnie minionego. „Czegoś tak pasjonującego i pięknego dawno nie czytałem” – pisał Jerzy Giedroyc.

100 lat miasta z morza i marzeń. O czym śni dziś Gdynia? [Podkast Tygodnika Powszechnego]

Michał Sowiński, Agata Abramowicz, Kacper Kowalski
Sto lat temu zaczęła się historia miasta, które miało być symbolem odwagi i nowoczesności. Dziś wracamy do tej opowieści – by zobaczyć, jak zmieniała się…
Ulica 10 lutego, modernistyczny budynek Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w Gdyni, oddany do użytku w 1936 r. // Narodowe Archiwum Cyfrowe

Była oknem na świat II RP. Jak sto lat temu rodziła się Gdynia: miasto i port

Jan Szkudliński
10 lutego 1926 roku Gdynia otrzymała prawa miejskie. Wkrótce miała stać się głównym portem odrodzonej Rzeczypospolitej. Jak doszło do tego legendarnego dziś…
Napełnianie powłoki „Gwiazdy Polski” wodorem // Narodowe Archiwum Cyfrowe
Wersja audio

Polska była potęgą baloniarstwa. Do czasu katastrofy w Dolinie Chochołowskiej

Mikołaj Górski
Po odzyskaniu niepodległości w 1918 roku polscy naukowcy w niektórych sferach wyprzedzali światową czołówkę. Jedną z nich były badania promieniowania…
Zbiorowe groby wojenne w Wysokiej, w miejscu obecnego cmentarza, wiosna 1940 r. Grupy krzyży stoją na mogiłach zbiorowych polskich żołnierzy, pochowanych po bitwie przez proboszcza jordanowskiej parafii ks. Józefa Sławińskiego, który sporządził także listę poległych. Ostatni krzyż z prawej na mogile żołnierza niemieckiego, strz. Viktora Pollaka z Linzu, który zginął w bliżej nieznanych okolicznościach 3 września 1939 r. // ze zbiorów Piotra Sadowskiego

Wciąż nie wiadomo, ilu żołnierzy Wojska Polskiego zginęło we wrześniu 1939 roku

Krzysztof Pięciak
Choć minęło ponad 80 lat, temat strat poniesionych przez Polskę podczas II wojny światowej, a także miejsc pochówków ofiar wciąż jest otwarty. Dotyczy to także…
Prezydent Ignacy Mościcki z żoną Marią Mościcką.i prezydent Poznania Cyryl Ratajski. Poznań, 4 lipca 1931 r. // Fot Narodowe Archiwum Cyfrowe

Cyryl Ratajski i jego Poznań. „Tylko z miłości powstaje czyn twórczy”

Andrzej Zarzycki
Już wtedy, gdy przez 12 lat w czasach II Rzeczypospolitej pełnił urząd prezydenta Poznania, nazywano go „ojcem miasta”. Ale nie tylko Wielkopolska była sferą…
Roman Dmowski, lata 30. XX w. / / REPRODUKCJA ARCHIWUM KARLICKI / EAST NEWS

Siewca nowoczesności, która przeraża

Grzegorz Krzywiec, Mikołaj Mirowski
GRZEGORZ KRZYWIEC, autor książki o Romanie Dmowskim: Głównym grzechem twórcy Narodowej Demokracji była jego wizja świata, którą przeszczepił na swój obóz, na…
Stanisław Starzewski jako major Wojska Polskiego, około roku 1920. / / ARCHIWUM RODZINNE PAŃSTWA STARZEWSKICH / REPRODUKCJA JACEK TARAN

Kuzyn Dziennikarza z „Wesela”

Waldemar Łazuga
Stanisław Starzewski obiadował z cesarzem Franciszkiem Józefem i Piłsudskim. Na unikalnych zdjęciach uwiecznił świat, który skończył się wraz z upadkiem c.k.…
Wojska polskie i ukraińskie wkraczają do odbitego bolszewikom Kijowa, maj 1920 r. / / DOMENA PUBLICZNA

Wyprawa kijowska

Tadeusz A. Olszański
Była to pierwsza od XVII wieku wspólna kampania wojsk polskich i ukraińskich. Została po niej legenda – jak to legendy, tylko częściowo prawdziwa.

Samowykrwawianie

Szymon Hołownia
Patrząc na dwudziestolecie międzywojenne lepiej nie ulegać złudzeniu, że kraj wolny to zawsze kraj dobry i piękny.
Proces sądowy Kazimierza Pużaka (w środku) i towarzyszy, kwiecień 1948 r. / NAC

Dwakroć zafałszowany

Remigiusz Okraska
Komuniści przypisywali mu prawicowość, dzisiejsza prawica robi coś podobnego. W postaci Kazimierza Pużaka widać paradoksy pamięci o niepodległościowych…
Józef Piłsudski przed frontem polskich oddziałów po zajęciu Wilna, kwiecień 1919 r. / NAC

Wojna nieunikniona

Tadeusz A. Olszański
Rosja była wtedy naszym wrogiem. Każda Rosja, choć na polu bitwy starliśmy się tylko z tą czerwoną. Jak sto lat temu zaczął się konflikt polsko-bolszewicki?
Andrzej Zagajewski vel Andrzej Zamenhof / fot. oficjalny profil zespołu Hańba! www.facebook.com/Hanba1926

Hańba! – z Dwudziestolecia w Trzydziestolecie

Andrzej Zagajewski, Marta Filipiuk-Michniewicz, Michał Kuźmiński
W jubileusz Czerwca '89 o tym, czy językiem Międzywojnia da się opisywać dzisiejszą Polskę, dlaczego powracają dziś ówczesne upiory i o czym nigdy nie dość…
/ KATARZYNA SKRZYPEK / MATERIAŁY PRASOWE

I nic nie trzeba tłumaczyć

Jakub Lewicki, Andrzej Zagajewski, Jan Błaszczak
Zespół Hańba!: Śpiewamy o polskich planach kolonialnych i statkach z uchodźcami, korzystamy z punk-rocka Brzechwy oraz profetyzmu Ginczanki i Szlengla, o…
„Smak wolności” - zdjęcie wydania specjalnego „Tygodnika Powszechnego” /

Modzelewski na 30 lat nowej Polski

Karol Modzelewski, Rafał Woś
Gdy plan Balcerowicza zaczął zmieniać słowo w czyn, ludzie poczuli się zawiedzeni. Wszystkie toksyny, które do dziś trawią polskie życie, zrodziły się z…
Podczas walk nad Nidą Legiony zatrzymały rosyjską ofensywę. Od prawej: Józef Piłsudski, Ignacy Daszyński i Mariusz Zaruski. Listopad 1914 r. / ZBIORY MARIUSZA KOLMASIAKA / EAST NEWS

Wybory Daszyńskiego

Mikołaj Mirowski
Kim był człowiek, który zadał śmiertelny cios komunizmowi w Polsce, i to zanim jeszcze – sto lat temu – zaczęła się wojna z bolszewikami?
Paweł Krenz jako oficer Armii Wielkopolskiej / ARCHIWUM PRYWATNE AUTORA

Cudzoziemiec, który czuł Polską

Piotr Sauter-Zawadzki
W powstaniu wielkopolskim walczył jako polski oficer, kilkanaście lat później założył mundur Luftwaffe. Historia Paula (Pawła) Krenza to opowieść o ludziach…
Józef Piłsudski z oficerami polskimi oraz ukraińskimi ze sprzymierzonej z Polską armii Ukraińskiej Republiki Ludowej, rok 1920. / HISTORY AND ART COLLECTION / ALAMY STOCK PHOTO / BEW

Spór o Piłsudskiego

Łukasz Jasina, Tomasz Nałęcz, Przemysław Żurawski vel Grajewski, Mikołaj Mirowski
Po 1918 roku Marszałek próbował ukształtować nową mapę Europy, z Polską jako ważnym podmiotem. Udało się czy nie?
/ PAWEŁ KULA / PAP

Kiedy prawo ma wąsy

Ewa Łętowska, Rafał Woś
EWA ŁĘTOWSKA: Prawo ma chronić kobietę na rynku pracy, bo jest na nim słabsza. I tu jest haczyk. Bo jeśli obwaruje jej zatrudnienie szeregiem wymogów, to który…
Radioodbiorniki pana Ryszarda Dulskiego, listopad 2018 r. / JACEK TARAN DLA „TP”

Jakość dźwięku ocenia się po cichu

Andrzej Muszyński
Trudno oprzeć się wrażeniu, że w środku lampowego radia siedzą miniaturowi ludzie, obdarzeni doniosłym głosem i przyjemnym dla ucha tembrem.
Żołnierki z Ochotniczej Legii Kobiet we Lwowie. Zdjęcie datowane na okres 1918–1920. / MAREK MUNZ / POLONA

Kobiety roku 1918

Patrycja Bukalska
Olga Stawecka i Stanisława Paleolog poszły walczyć: o Polskę, ale też o siebie. Gdy skończyła się wojna, Olga wstąpiła do zakonu, a Stanisława do Policji…
Elektrownia miejska „Persenkówka” we Lwowie po walkach 1918–1919. / DOMENA PUBLICZNA / POLONA

Bilans otwarcia

Wojciech Morawski
Kondycja ekonomiczna II RP u progu jej istnienia była zła. Skutkom wojen towarzyszyła kiepska koniunktura światowa.
Na starym rynku we Lwowie: zdjęcie wykonane prawdopodobnie w ostatniej dekadzie listopada 1918 r., gdy siły ukraińskie wycofały się z miasta. / NAC

Wojna galicyjska

Tadeusz A. Olszański
Był to pierwszy konflikt zbrojny odradzającej się Rzeczypospolitej. Stał się także wydarzeniem symbolicznym dla dalszych stosunków narodów polskiego i…

Ziemie Wschodnie II RP: poza mitem i oskarżeniem

Wojciech Pięciak
Jeśli ktoś wybiera się na historyczną wędrówkę po dawnej Galicji czy Wileńszczyźnie, powinien zaopatrzyć się w tę książkę.
Budowa linii kolejowej Bydgoszcz–Gdynia, wiadukt na odcinku Żukowo–Osowa, 11 października 1928 r. / KRZYSZTOF KAMIŃSKI / MUZEUM MIASTA GDYNI

Największa i najważniejsza

Jan Szkudliński
Magistrala węglowa to zapomniany projekt infrastrukturalny Polski międzywojennej. Dla odrodzonego w 1918 r. kraju miał znaczenie strategiczne.
Maria Ewa Łunkiewicz-Rogoyska „Pływalnia”, 1939 r., Muzeum Narodowe we Wrocławiu. / ZACHĘTA – NARODOWA GALERIA SZTUKI

W poszukiwaniu lepszej Polski

Piotr Kosiewski
Warszawska Zachęta przygotowała wystawę o II Rzeczypospolitej. „Przyszłość będzie inna” pokazuje ówczesną Polskę nieoczywistą, wykraczającą poza obiegowe…
Prof. Jan Gwalbert Pawlikowski, ul. Krupówki. Po prawej stronie słynny sklep sportowy Franciszka Bujaka. Zakopane, 1934 r. / OPRAC. RAFAŁ JABŁOŃSKI-ZELEK / ZBIORY ARCHIWUM MUZEUM TATRZAŃSKIEGO

Dojutrkowie niszczą swojszczyznę

Remigiusz Okraska
Lewactwo? Ekologia to stara polska tradycja. Tworzyli ją między innymi najbardziej dalekowzroczni ludzie prawicy i niekwestionowani patrioci. A jednym z jej…
Lech Wałęsa w Gdańsku, 28 lutego 2016 r. / Fot. Przemek Świderski / EAST NEWS

Dość tej amnezji

Dariusz Rosiak
Dzięki sprawie „Bolka” być może przestaniemy uciekać przed banalną obserwacją: ludzie potrafią być jednocześnie wielcy i podli, odważni i strachliwi. Sami tacy…