Dwudziestolecie międzywojenne: najważniejsze informacje

Dodatki tematyczne

Kazimierz Krukowski jako Lopek (z lewej) i Adolf Dymsza jako Felek w filmie „Ułani, ułani, chłopcy malowani”, 1931 r. // Narodowe Archiwum Cyfrowe

Lopek. Gwiazda kabaretu, którą kochała przedwojenna Warszawa

Stanisław Calik
Kazimierz Krukowski jako Lopek rozśmieszał przedwojenną Polskę. Jego własne życie okazało się historią teatru, wojny, emigracji i utraconego świata.
Serial „Piekło kobiet” w reż. Anny Maliszewskiej oraz wg scenariusza Magdaleny Franczuk i Ewy Popiołek dostępny jest na platformie HBO Max // Fot. Agnieszka Jurek-Opalińska / materiały prasowe

„Piekło kobiet”. Serial o Polsce sprzed wieku, który okazuje się boleśnie aktualny

Monika Ochędowska
Oglądając ten serial pamiętajmy, że każdego dnia ponad 100 kobiet szuka informacji o antykoncepcji i przerywaniu ciąży – i to tylko w ramach jednej organizacji…
Ulica 10 lutego, modernistyczny budynek Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w Gdyni, oddany do użytku w 1936 r. // Narodowe Archiwum Cyfrowe

Była oknem na świat II RP. Jak sto lat temu rodziła się Gdynia: miasto i port

Jan Szkudliński
10 lutego 1926 roku Gdynia otrzymała prawa miejskie. Wkrótce miała stać się głównym portem odrodzonej Rzeczypospolitej. Jak doszło do tego legendarnego dziś…
Henryk Vogelfänger (Tońko) i Kazimierz Wajda (Szczepko) w radiu, 1937 r. // Narodowe Archiwum Cyfrowe
Wersja audio

Legendarny lwowski batiar. Grał słynnego Szczepcia, choć marzył o rolach tragicznych

Stanisław Calik
Kazimierz Wajda i Henryk Vogelfänger, czyli Szczepcio i Tońcio: ich duetu z programu „Wesoła Lwowska Fala” słuchał co szósty mieszkaniec międzywojennej Polski…
Napełnianie powłoki „Gwiazdy Polski” wodorem // Narodowe Archiwum Cyfrowe
Wersja audio

Polska była potęgą baloniarstwa. Do czasu katastrofy w Dolinie Chochołowskiej

Mikołaj Górski
Po odzyskaniu niepodległości w 1918 roku polscy naukowcy w niektórych sferach wyprzedzali światową czołówkę. Jedną z nich były badania promieniowania…
Agnieszka Tomaszewicz, Joanna Majczyk, „Architekci i paragraf aryjski”. Przypadek SARP-u (1934-1939), Wydawnictwo EMG, Kraków 2025, współwydawca Oficyna Wydawnicza Politechniki Wrocławskiej // materiały prasowe

Książka tygodnia: Architekci i „paragraf aryjski”

Lektor
W 1939 roku Stowarzyszenie Architektów RP wykluczyło ze swojego grona członków narodowości żydowskiej. Oto wstrząsająca relacja o antysemickim zaczadzeniu.
Lena Żelichowska, fotografia sytuacyjna w atelier, lata 30-ste XX w. // Fot. Narodowe Archiwum Cyfrowe

Polska Marlena Dietrich. Co się stało ze słynną Leną Żelichowską?

Stanisław Calik
Była królową kabaretu i kina przedwojennej Polski, a jej ulubioną rolą była kobieta wamp. Po roku 1939 zniknęła. Plotkowano, że podczas okupacji kolaborowała z…
Kapelmistrz Alfred Schütz przy fortepianie podczas próby. Warszawa, 1938 rok // Narodowe Archiwum Cyfrowe
Wersja audio

„Czerwone maki na Monte Cassino” i brazylijska samba. Niezwykłe życie Alfreda Schütza

Stanisław Calik
Akompaniował „Wesołej Lwowskiej Fali”, a w 1944 r. skomponował melodię do „Czerwonych maków na Monte Cassino”, jednej z najsłynniejszych polskich pieśni czasu…
Teatr Morskie Oko w Warszawie, 1928 r. // Fot. Narodowe Archiwum Cyfrowe

Był królem międzywojennego kabaretu. Przeboje Andrzeja Własta śpiewała cała Polska

Stanisław Calik
Wysoki brunet w rogowych okularach, lekko przy łysinie – tak go zapamiętano. Chętnie i przyjaźnie przyjmował debiutantów, którzy przynosili swoje rękopisy,…
Józef Rapacki, W kawiarni "Ziemiańska", 1926 r. // Domena publiczna

Kto stworzył Boya

Eliza Kącka
Kiedy Boy – jako człowiek, nie marka – stał się Boyem? Ten pseudonim, esencja dezynwoltury, na którą pozwolić sobie mogą ludzie wolni od środowiskowego…
Józef Piłsudski, ilustracja z "L'Album de la Guerre 1914-1919", Paryż 1924 r. // Fot. The Print Collector / BE&W

Gdyby nie Piłsudski i zwycięstwo pod Warszawą, Litwa stałaby się częścią sowieckiej Rosji już w 1920 r.

Alvydas Nikžentaitis, Zbigniew Rokita
Jak w ciągu minionych 35 lat zmieniało się spojrzenie Litwinów na sporną polsko-litewską historię XX wieku? Czy polsko-litewski konflikt o Wilno z lat 1919-21…
Stanisław Sielański (w środku), jako woźny Hipek w filmie "Będzie lepiej". Obok niego, pierwszy z prawej: Henryk Vogelfanger (Tońko), od lewej: Kazimierz Wajda (Szczepko), 1936 r. // Fot. Narodowe Archiwum Cyfrowe

Wojna przerwała karierę tego gwiazdora filmowego i sprawiła, że nigdy już nie zobaczył żony. Opowieść o Stanisławie Sielańskim

Stanisław Calik
W Polsce międzywojennej był gwiazdą: w dekadzie 1929-39 wystąpił w ponad 50 filmach. Słynny komik sprawiał wrażenie osoby otwartej i towarzyskiej. Łatwo…
Ks. Stanisław Streich (z prawej) z grupą dziewcząt przystępujących do Pierwszej Komunii // Fot. www.ksiadz-streich.org

Strzały w kościele. Polska będzie miała nowego męczennika

Maciej Müller
Do św. Stanisława i abp. Romero dołączy wkrótce kolejny kapłan zamordowany przy ołtarzu: proboszcz z wielkopolskiego Lubonia ks. Stanisław Streich.
Obrady Sejmu, lata 30. XX w. / Domena publiczna / Narodowe Archiwum Cyfrowe

Dzisiejszy spektakl polityczny wydaje się nie mieć precedensu? Polski parlament nie takie sceny widział przez ostatnie 105 lat

Agnieszka Haska
„Targowica!”, „13 grudnia!”, „kolaboracja!” – politycy pełnymi garściami czerpią z repertuaru historycznych skojarzeń. Jakim kosztem?

Opium i pocałunki. Jan Emil Młynarski o nowych i starych piosenkach

Monika Ochędowska
Jan Emil Młynarski, muzyk: Ojciec mówił, że piosenka to forma magiczna. Drzemią w niej wszystkie możliwe nastroje.
Aleksandra Piłsudska na poświęceniu szkoły powszechnej im. Józefa Piłsudskiego w Bezdanach, 1937 r. / NAC

Komendantka Ola. 60 lat temu zmarła Aleksandra Piłsudska

Ewelina Burda
W gorsecie przemyca dynamit, w falbanach sukni rewolwery. Walcząca o niepodległość konspiratorka zostanie zapamiętana jednak głównie jako powściągliwa pani…
Chłopi z Bronowic koło Krakowa głosują w wyborach do Sejmu, 16 listopada 1930 r. / / NAC

Druga Rzeczpospolita zbuntowana

Rafał Woś, Janusz Mierzwa
JANUSZ MIERZWA, historyk: Polskie władze nie sprostały Wielkiemu Kryzysowi lat 30., prowadziły zachowawczą politykę ekonomiczną. To sprawiło, że ówczesna…
/ KATARZYNA SKRZYPEK / MATERIAŁY PRASOWE

I nic nie trzeba tłumaczyć

Jakub Lewicki, Andrzej Zagajewski, Jan Błaszczak
Zespół Hańba!: Śpiewamy o polskich planach kolonialnych i statkach z uchodźcami, korzystamy z punk-rocka Brzechwy oraz profetyzmu Ginczanki i Szlengla, o…
Józef Piłsudski z oficerami polskimi oraz ukraińskimi ze sprzymierzonej z Polską armii Ukraińskiej Republiki Ludowej, rok 1920. / HISTORY AND ART COLLECTION / ALAMY STOCK PHOTO / BEW

Spór o Piłsudskiego

Łukasz Jasina, Tomasz Nałęcz, Przemysław Żurawski vel Grajewski, Mikołaj Mirowski
Po 1918 roku Marszałek próbował ukształtować nową mapę Europy, z Polską jako ważnym podmiotem. Udało się czy nie?
Budowa linii kolejowej Bydgoszcz–Gdynia, wiadukt na odcinku Żukowo–Osowa, 11 października 1928 r. / KRZYSZTOF KAMIŃSKI / MUZEUM MIASTA GDYNI

Największa i najważniejsza

Jan Szkudliński
Magistrala węglowa to zapomniany projekt infrastrukturalny Polski międzywojennej. Dla odrodzonego w 1918 r. kraju miał znaczenie strategiczne.
Maria Ewa Łunkiewicz-Rogoyska „Pływalnia”, 1939 r., Muzeum Narodowe we Wrocławiu. / ZACHĘTA – NARODOWA GALERIA SZTUKI

W poszukiwaniu lepszej Polski

Piotr Kosiewski
Warszawska Zachęta przygotowała wystawę o II Rzeczypospolitej. „Przyszłość będzie inna” pokazuje ówczesną Polskę nieoczywistą, wykraczającą poza obiegowe…
Portret Juliana Tuwima autorstwa Stanisława Ignacego Witkiewicza

Tuwim po latach, czyli poeta w czyśćcu

Michał Głowiński
Czy półwiecze mijające od śmierci Tuwima pozwala spojrzeć na jego poezję obiektywnie, w sposób wolny od bezkrytycznych zachwytów, ale też bez owego…

Poznać wrażliwość Innego

Danuta Sosnowska
Antologia „Prolog - nie epilog. Poezja ukraińska w polskich przekładach” już za pośrednictwem tytułu kieruje ku zagadce.