Szanowny Użytkowniku,

25 maja 2018 roku zaczyna obowiązywać Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2016/679 z dnia 27 kwietnia 2016 r. w sprawie ochrony osób fizycznych w związku z przetwarzaniem danych osobowych i w sprawie swobodnego przepływu takich danych oraz uchylenia dyrektywy 95/46/WE (określane jako „RODO”, „ORODO”, „GDPR” lub „Ogólne Rozporządzenie o Ochronie Danych”). W związku z tym informujemy, że wprowadziliśmy zmiany w Regulaminie Serwisu i Polityce Prywatności. Prosimy o poświęcenie kilku minut, aby się z nimi zapoznać. Możliwe jest to tutaj.

Rozumiem

Reklama

Prekursor sztuki pojęciowej

Prekursor sztuki pojęciowej

30.03.2015
Czyta się kilka minut
Tadeusza Kantora postrzegam w mniejszym stopniu jako człowieka teatru i malarza, a bardziej jako jednego z ważnych prekursorów sztuki pojęciowej.
Fot. Justyna Gryglewicz / dzięki uprzejmości artysty
P

Przy czym nie uważam innych jego aktywności za mniej istotne, ale we wszystkich podejmowanych przez niego działaniach dostrzegam konceptualny rdzeń.

Nie jest to jednak konceptualizm idealistyczny, lecz pogodzony z materialnością tworzywa – nawet jeśli nie zostało ono poddane bezpośredniej interwencji artysty.

Świetną ilustracją tej sytuacji jest „Panoramiczny happening morski”: postać dyrygenta „kierującego” ruchem fal nadal pozostaje aktualną metaforą sytuacji artysty lub kuratora. Kantorowski gest opakowywania znalezionego obiektu w intelektualny „ambalaż” można postrzegać jako wyraz wolności – działanie zmierzające nie tyle do „zawłaszczania”, ile raczej do „odzyskiwania” dla nowych znaczeń wspólnej przestrzeni, zinstrumentalizowanej w ramach racjonalnego dyskursu.

Zgodnie z tą ideą krakowski artysta uprawiał krytykę instytucjonalną, by wspomnieć choćby instalację „Cambriolage” w Galerii Foksal – gigantyczne krzesło rozsadzające ściany budynku.

Kantor zwracał uwagę także na procesualność sztuki. Jak postulował: „Należy uznać za twórczość / wszystko to, co jeszcze / nie stało się tzw. dziełem sztuki / co jeszcze nie zostało unieruchomione / co zawiera bezpośrednie impulsy życia”.

Z pewnością jest to myśl bliska wszystkim artystom, którzy – tak jak i ja sam – postrzegają swoją twórczość jako całościowy, dynamicznie zmieniający się projekt.

Powiedziałbym nawet, że obecnie, w epoce szybkiego przepływu danych – bardziej niż w momencie, gdy Kantor zapisywał te słowa – duch czasów sprzyja podobnym interpretacjom.

Tendencja do poszerzania istniejących definicji i zacierania granic znajduje wyraz również w podejściu Tadeusza Kantora do historii sztuki. Wbrew awangardowej retoryce odcinającej się od dziedzictwa przeszłości zwracał on uwagę na istnienie ciągłości między sztuką dawną i współczesną.

Przekonaniom tym dał wyraz interpretując ikonę XX-wiecznej awangardy – „Czarny kwadrat na białym tle” Kazimierza Malewicza – nie jako gest zerwania z przeszłością, ale obraz „mistyczny”, wpisujący się w wielowiekową tradycję sztuki religijnej.

Także ta intuicja wydaje się korespondować z nowymi tendencjami w polu sztuki współczesnej – jako przykład mogłaby tu posłużyć niedawna publikacja „Medieval Modern”, której autor, Alexander Nagel, porównuje religijną sztukę średniowiecza z dziełami XX-wiecznych konceptualistów.

Jednak nawet gdy Kantor mówi wprost o „mistycyzmie”, nie popada w kaznodziejski ton, równolegle swobodnie poruszając się w niższych rejestrach rzeczywistości, związanych z – jak to określa – „miazgą życia”.

Ta wcale nie tak częsta umiejętność sprawia, że jego twórczość wciąż pozostaje otwarta na dialog lub polemikę. ©

JAKUB WOYNAROWSKI (ur. 1982) – twórca komiksów, esejów wizualnych, filmów oraz instalacji. Autor m.in. instalacji w Pawilonie Polskim na Biennale Architektury w Wenecji w 2014 roku. Ostatnio wydał „Martwy sezon”, powieść graficzną opartą na motywach utworów literackich Brunona Schulza.

Czytasz ten tekst bezpłatnie, bo Fundacja Tygodnika Powszechnego troszczy się o promowanie czytelnictwa i niezależnych mediów. Wspierając ją, pomagasz zapewnić "Tygodnikowi" suwerenność, warunek rzetelnego i niezależnego dziennikarstwa. Przekaż swój datek:

Dodaj komentarz

Usługodawca nie ponosi odpowiedzialności za treści zamieszczane przez Użytkowników w ramach komentarzy do Materiałów udostępnianych przez Usługodawcę.

Zapoznaj się z Regułami forum

Jeśli widzisz komentarz naruszający prawo lub dobre obyczaje, zgłoś go klikając w link "Zgłoś naruszenie" pod komentarzem.

Zaloguj się albo zarejestruj aby dodać komentarz

© Wszelkie prawa w tym prawa autorów i wydawcy zastrzeżone. Jakiekolwiek dalsze rozpowszechnianie artykułów i innych części czasopisma bez zgody wydawcy zabronione [nota wydawnicza]. Jeśli na końcu artykułu znajduje się znak ℗, wówczas istnieje możliwość przedruku po zakupieniu licencji od Wydawcy [kontakt z Wydawcą]