Reklama

Noble dla Irlandii

Noble dla Irlandii

16.03.2003
Czyta się kilka minut
Ilu noblistów w dziedzinie literatury ma Irlandia? Odpowiedz wcale nie jest łatwa. Bo czy w ich poczet należy zaliczyć na przykład George'a Bernarda Shawa?
A

Autor „Profesji Pani Warren” (18561950, Nobel 1925) urodził się wprawdzie w Dublinie, wyjechał jednak stamtąd w wieku dwudziestu lat i całym dojrzałym życiem związany był z Anglią. Atakował brytyjski imperializm, bronił też praw rodaków, dość jednak przewrotnie. W sztuce „Druga wyspa Johna Bulla” (1904) paradoksalnie odwraca potoczne sądy na temat Anglików i Irlandczyków, tym ostatnim przypisując prawdziwie brytyjskie cnoty. Wobec nacjonalizmu był krytyczny; „naród zdrowy - pisał - tak samo nie zdaje sobie sprawy ze swej narodowości, jak człowiek zdrowy nie zdaje sobie sprawy z tego, że ma kości”. A po latach wspominał: „Jako Irlandczyk nie mogłem pretendować do patriotyzmu ani w stosunku do kraju, który opuściłem, ani do kraju, który go zrujnował”..

Podobne wątpliwości trudno mieć w przypadku Williama Butlera Yeatsa (18651939, Nobel 1923), choć - podobnie zresztą jak Shaw - był on protestantem, a rodzina Yeatsów przybyła do Irlandii dopiero w XVIII wieku z hrabstwa Yorkshire. Yeats - poeta, dramaturg i prozaik - nigdy wprawdzie nie nauczył się celtyckiego języka irlandzkiego (gaelic), stał się jednak współtwórcą „irlandzkiego odrodzenia”. Cała jego twórczość zakorzeniona jest w irlandzkiej tradycji i irlandzkim pejzażu.

Yeats był współzałożycielem irlandzkiego teatru narodowego (Abbey Theatre w Dublinie), przez lata kochał się beznadziejnie w działaczce ruchu niepodległościowego, aktorce Maud Gonne, przyjaźń łączyła go z innymi wybitnymi postaciami ówczesnej Irlandii, jak John O'Leary, Lady Gregory, John Millington Synge czy George Russell, w Wolnym Państwie Irlandzkim otrzymał godność senatora. Zaangażowanie w sprawę narodową łączył jednak zawsze z krytycyzmem i dystansem wobec meandrów irlandzkiej polityki. Elementy ludowej mitologii celtyckiej współistnieją u Yeatsa z tradycją francuskiego symbolizmu i wątkami ezoterycznymi, a fascynacja narodowym dziedzictwem Irlandii nie przeszkadzała mu sięgać do innych kultur - na przykład japońskiej. Doświadczeniu historycznemu i osobistemu umiał nadać wymiar uniwersalny, a wiersze napisane w ostatnich dwóch dekadach życia uczyniły zeń jednego z najwybitniejszych poetów XX wieku.

Kolejny irlandzki noblista młodszy był od Yeatsa o blisko 40 lat i podobnie jak wielu innych Irlandczyków wcześnie opuścił wyspę. Samuel Beckett (1906-1989, Nobel 1969), urodzony w Dublinie, absolwent romanistyki w Trinity College, większość życia spędził we Francji i od 1945 roku francuski stał się drugim językiem jego twórczości, a jego dramaty i proza wznoszą się ponad wszelkie narodowe podziały. Porażająca wizja sytuacji metafizycznej współczesnego człowieka, zawarta w „Czekając na Godota” czy „Końcówce”, należy do najprzenikliwszych i najodważniejszych diagnoz, na jakie zdobyła się XX-wieczna literatura.

Listę zamyka obecny w tym „Tygodniku” Seamus Heaney (Nobel 1995). Urodzony w 1939 roku w północnoirlandzkim okręgu Derry, w 1972 roku przeprowadził się na stałe na południe, do Republiki. Uważany jest za najwybitniejszego poetę irlandzkiego po Yeatsie, należy przy tym do plejady indywidualności poetyckich wywodzących się z Irlandii Północnej, jak Longley czy Mahon.

Wielkim zaś nieobecnym pośród laureatów sławnej Nagrody jest oczywiście James Joyce (1882-1941), arcy-Irlandczyk skłócony ze swą ojczyzną. Autor „Dublińczyków” (1914), „Portretu artysty z czasów młodości” (1916), „Ulissesa” (1922) i „Finnegans Wake” (1939), pisarz, który zrewolucjonizował XX-wieczną powieść, a rodzinny Dublin przeniósł w przestrzeń mitu, nie został w Sztokholmie zauważony, podobnie zresztą jak kilku innych wielkich prozaików i poetów minionego wieku. Dodajmy, że w roku 1935 konserwatywna szwedzka Akademia nie znalazła nikogo godnego wyróżnienia... Na szczęście porządek nagród i wyróżnień nie jest właściwym porządkiem literatury, choć w przypadku Yeatsa, Becketta i Heaneya sztokholmskie jury błędu na pewno nie popełniło. TF

Ten materiał jest bezpłatny, bo Fundacja Tygodnika Powszechnego troszczy się o promowanie czytelnictwa i niezależnych mediów. Wspierając ją, pomagasz zapewnić "Tygodnikowi" suwerenność, warunek rzetelnego i niezależnego dziennikarstwa. Przekaż swój datek:

Dodaj komentarz

Usługodawca nie ponosi odpowiedzialności za treści zamieszczane przez Użytkowników w ramach komentarzy do Materiałów udostępnianych przez Usługodawcę.

Zapoznaj się z Regułami forum

Jeśli widzisz komentarz naruszający prawo lub dobre obyczaje, zgłoś go klikając w link "Zgłoś naruszenie" pod komentarzem.

Zaloguj się albo zarejestruj aby dodać komentarz

© Wszelkie prawa w tym prawa autorów i wydawcy zastrzeżone. Jakiekolwiek dalsze rozpowszechnianie artykułów i innych części czasopisma bez zgody wydawcy zabronione [nota wydawnicza]. Jeśli na końcu artykułu znajduje się znak ℗, wówczas istnieje możliwość przedruku po zakupieniu licencji od Wydawcy [kontakt z Wydawcą]