Noble 2021: znamy laureatów z chemii

Komitet Noblowski ogłosił dzisiaj laureatów tegorocznej nagrody w dziedzinie Chemii. Otrzymali ją Benjamin List i David W.C. MacMillan za „rozwój asymetrycznej organokatalizy”.
Czyta się kilka minut
Ogłoszenie laureatów Nagrody Nobla z chemii, Sztokholm 6 października 2021 r. / JONATHAN NACKSTRAND/AFP/East News /
Ogłoszenie laureatów Nagrody Nobla z chemii, Sztokholm 6 października 2021 r. / JONATHAN NACKSTRAND/AFP/East News /

Związki chemiczne powstają w najróżniejszych rekcjach. Aby reakcje mogły zachodzić wydajnie, często konieczne okazuje się zastosowanie jakiegoś dodatkowego elementu. Tegoroczni laureaci opracowali zupełnie nowy mechanizm tworzenia związków chemicznych z wykorzystaniem enzymów (głównie specyficznych białek) oraz metali. List sprawdził, czy reakcja enzymatyczna wymaga całej cząsteczki, czy też może być przeprowadzana przez pojedyncze aminokwasy. W udanym doświadczeniu użył jednego z nich  proliny. MacMillan z kolei wyprodukował proste cząsteczki organiczne, które w odróżnieniu od metali mogły pracować w szerokich warunkach środowiska. Wykorzystywane przez obu badaczy molekuły działały, ponieważ posiadały atom azotu, który ma naturalne powinowactwo do potrzebnych w reakcjach elektronów.

Odkrycia te przyczyniły się do opracowania zupełnie nowej drogi katalizy, rozwijanej intensywnie od 2000 r. Z jednej strony nowo opracowywane cząsteczki naśladują enzymy. Z dużą specyficznością przeprowadzają reakcje tworzenia konkretnych asymetrycznych związków (mających się do siebie jak lustrzane odbicia dłoni). Podobnie jak one mogą działać w ciągu reakcji bez zbędnych produktów ubocznych. W odróżnieniu od metali są bardziej stabilne. Nowa metoda jest również tańsza i bezpieczniejsza dla środowiska.

Cały artykuł dostępny tylko dla subskrybentów

„Tygodnik Powszechny" – jedyny polski tygodnik społeczno-kulturalny.
30 tys. Czytelniczek i Czytelników. Najlepsze Autorki i najlepsi Autorzy.
Wspólnota, która myśli samodzielnie.

Najlepsza oferta

Czytaj 1 miesiąc za 1 złotówkę dzięki promocji z

  • Nieograniczony dostęp do treści w serwisie i wersji audio artykułów
  • Tematyczne newslettery i dodatkowe publikacje tylko dla subskrybentów
  • 29 zł miesięcznie po miesiącu promocyjnym. Rezygnujesz, kiedy chcesz

Wypróbuj TP Online: 7 dni za darmo

  • Nieograniczony dostęp do treści w serwisie i wersji audio artykułów
  • Tematyczne newslettery i dodatkowe publikacje tylko dla subskrybentów
  • 29 zł miesięcznie po zakończeniu okresu próbnego
  • Wymagane podpięcie karty. Rezygnujesz, kiedy chcesz

TP Online: Dostęp roczny online

Grafika na okładce: Przemysław Gawlas & Michał Kęskiewicz dla „TP”