Niezwykłe przygody Matki Boskiej w XIII-wiecznym rękopisie [Sztuka Powszechnie Nieznana #30]

W kanonicznych księgach Pisma Świętego o Marii i jej mężu Józefie nie napisano prawie nic. Lukę tę uzupełniały apokryfy. W średniowieczu wielką popularnością cieszyły się wywodzące się z nich dość niesamowite legendy, pełne cudownych wydarzeń i nagłych zwrotów akcji. W Bibliotece Jagiellońskiej w Krakowie przechowywany jest rękopis jednej z nich. Opowiada o nim Magdalena Łanuszka.
W tle: Anioł objawia się Marii koło studni / Priester Wernher, „Driu liet von der maget”, Bawaria ok. 1220 (?), Biblioteka Jagiellońska, Berol. Ms. Germ. Oct. 109 (fol. 42v)
W tle: Anioł objawia się Marii koło studni / Priester Wernher, „Driu liet von der maget”, Bawaria ok. 1220 (?), Biblioteka Jagiellońska, Berol. Ms. Germ. Oct. 109 (fol. 42v)

Poemat w języku średnio-wysoko-niemieckim pt. „Driu liet von der maget”, czyli „Trzy wiersze o dziewicy”, napisał ksiądz o imieniu Wernher w Augsburgu w 1172 r. Bogato ilustrowany rękopis z Biblioteki Jagiellońskiej, pochodzący z 1 ćw. XIII wieku, to nie tylko księga zawierająca najstarszy zachowany żywot maryjny w języku narodowym, ale także najstarszy zachowany w sztuce niemieckiej cykl ilustrujący żywot Marii.

„Sztuka Powszechnie Nieznana” to autorski cykl Magdaleny Łanuszki w Podkaście Powszechnym. W trzydziestym odcinku nasza autorka, doktor historii sztuki, mediewistka i pasjonatka sztuki średniowiecznej, zaprasza do wysłuchania opowieści o dekoracjach cennego rękopisu należącego do depozytu zwanego "Berlinką" w Bibliotece Jagiellońskiej w Krakowie.

Ilustracje z rękopisu:

Skan rękopisu w serwisie Biblioteki Jagiellońskiej - kliknij tutaj

Podkasty Tygodnika Powszechnego

SZUKAJ NAS NA PLATFORMACH PODKASTOWYCH:

Ramówka:

PONIEDZIAŁKI z przewodnikiem (na zmianę):

  • Strona Świata – Jagielski & Story: przewodnikiem po najważniejszych wydarzeniach na świecie jest Wojciech Jagielski, jeden z najwybitniejszych polskich reporterów, w rozmowie z Krzysztofem Storym.
  • Lato z Mannem: wakacyjny cykl, w którym z Wojciechem Mannem o książkach, literaturze i kulturze rozmawia Katarzyna Kubisiowska.

ŚRODY z nowym numerem:

  • Tematy Tygodnika: Ewelina Burda i Michał Kuźmiński rozmawiają z Autorkami i Autorami „Tygodnika” o najważniejszych tekstach i tematach

PIĄTKI kulturalne:

SOBOTY do słuchania i czytania:

  • Ciekawe, co czyta: Monika Ochędowska prosi o polecenia ulubionych książek m.in. Margaret, Karola Paciorka, Kasię Lins, Dawida Tyszkowskiego, Vogule Poland, Agatę Karczewską i in.

PODOBAŁ CI SIĘ PODKAST? WSPIERAJ NAS NA PATRONITE »

Weź, słuchaj!

Cały artykuł dostępny tylko dla subskrybentów

„Tygodnik Powszechny” – jedyny polski tygodnik społeczno-kulturalny.
30 tys. Czytelniczek i Czytelników. Najlepsze Autorki i najlepsi Autorzy.
Wspólnota, która myśli samodzielnie.

Najlepsza oferta

Czytaj 1 miesiąc za 1 złotówkę dzięki promocji z

  • Nieograniczony dostęp do treści w serwisie i wersji audio artykułów
  • Tematyczne newslettery i dodatkowe publikacje tylko dla subskrybentów
  • 29 zł miesięcznie po miesiącu promocyjnym. Rezygnujesz, kiedy chcesz

Najniższa cena przed promocją 29,90 zł

1.00 zł
Najniższa cena z 30 dni przed obniżką 1.00 zł

Wypróbuj TP Online: 7 dni za darmo

  • Nieograniczony dostęp do treści w serwisie i wersji audio artykułów
  • Tematyczne newslettery i dodatkowe publikacje tylko dla subskrybentów
  • 29 zł miesięcznie po zakończeniu okresu próbnego
  • Wymagane podpięcie karty. Rezygnujesz, kiedy chcesz
0.00 zł
Najniższa cena z 30 dni przed obniżką 29.90 zł

TP Online: Dostęp roczny online

Grafika na okładce: Nikodem Pręgowski dla „TP”
Podkast Powszechny / cykl Sztuka Powszechnie Nieznana
Podkast Tygodnika Powszechnego

Sztuka Powszechnie Nieznana (5) – Fantastyczne zwierzęta i jak je rozumieć

Magdalena Łanuszka
Średniowieczne bestiariusze zawierały opisy nie tylko zwierząt prawdziwych, ale też mitycznych. Jak wyobrażano sobie moce jednorożca, zwyczaje gryfa, grozę bazyliszka i wyjątkowe zdolności bonnacona? I jaka jest symbolika tych niebywałych stworzeń?
Podkast Powszechny / cykl Sztuka Powszechnie Nieznana
Podkast Tygodnika Powszechnego

Sztuka Powszechnie Nieznana (6) – Matka Boska kontra diabeł

Magdalena Łanuszka
W średniowiecznych rękopisach i obrazach pojawiały się zaskakujące przedstawienia Matki Boskiej... bijącej diabła batem, pałką, lub po prostu pięścią. Jakie opowieści ilustrują te niezwykłe obrazy? Jak możemy w ich kontekście interpretować postać Madonny w odniesieniu do stereotypów płciowych funkcjonujących w kulturze średniowiecza? Opowiada Magdalena Łanuszka.
W tle Miniatura z rękopisu Roman de Mélusine, en vers français, attribué à Couldrette, XV w., Bibliothèque nationale de France. Département des Manuscrits. Français 24383, fol. 19 v Gallica / bnf.fr
Podkast Tygodnika Powszechnego

Kobieta-smok, czyli Meluzyna [Sztuka Powszechnie Nieznana #28]

Magdalena Łanuszka
Sztuka średniowieczna pełna jest smoków: w heraldyce, w bestiariuszach, czyli księgach o zwierzętach, w dekoracjach na marginesach rękopisów, w rzeźbach zdobiących średniowieczną architekturę. Mamy też świętych pogromców smoków. I oczywiście, są także smoki w świeckich legendach. Na przykład we francuskiej opowieści o Meluzynie – dziś już nieco zapomnianej, ale niegdyś dobrze znanej, także w Polsce. Kim była Meluzyna i co ma wspólnego ze smokami?

Inne artykuły tego autora

Il. 1. Pokłon Mędrców, malowidło z katakumb Domitylli, 1 poł. IV w., wg Die Malereien der Katakomben Roms (Tafeln), Freiburg i.Br., 1903, ed. Wilpert, Joseph, tablica 116 // Heidelberg University Library
Wiara

Od mędrców do monarchów. Trzej królowie, których nie było

Magdalena Łanuszka
Drobny epizod wspomniany w jednej z ewangelii stał się atrakcyjnym tematem sztuki, nabierając różnorodnych – religijnych, politycznych i społecznych znaczeń.
Caladrius i chory, miniatura z angielskiego Bestiariusza, ok. 1236-1250, British Library w Londynie, Harley MS 3244, fol. 52r // British Library / Domena Publiczna
Wielkanoc

Nie zajączek, lecz pantera – zwierzęta symbolizujące Zmartwychwstałego w sztuce i kulturze średniowiecznej

Magdalena Łanuszka
Studiowanie średniowiecznych bestiariuszy pozwala nam poznać zaskakującą symbolikę Świąt Wielkanocnych.
Uwiedzenie Lancelota, miniatura z rękopisu 'Le livre de Lancelot du Lac', Francja ok. 1401-1425 r. // domena publiczna
Zmysły

Seks lubi wino, przynajmniej w średniowieczu

Magdalena Łanuszka
W seksie zalecano osiągnięcie całkowitego spełnienia. Najlepiej wiosną i po południu, gdy kochankowie nie są ani głodni, ani przejedzeni, lecz po strawieniu posiłku i po wypróżnieniu się.
Królewskie regalia grobowe władców Polski i Litwy zaprezentowane w Muzeum Dziedzictwa Sakralnego w Wilnie, 6 stycznia 2025 r. // Fot. Valdemar Doveiko / PAP
Historia

Korony naszego królestwa: jaką historię opowiadają nam insygnia Jagiellonów, które odkryto w Wilnie?

Magdalena Łanuszka
Niewiele zostało monarszych pamiątek z czasów, gdy byliśmy królestwem – większość przepadła, rabowana i niszczona. Tym ważniejsze jest dla nas odkrycie trzech koron jagiellońskich władców i władczyń w katedrze w Wilnie. Pójdźmy ich tropem: opowiedzmy o tych koronach oraz o ludziach, którzy je nosili.
Przygotowanie do ekspozycji obrazu Maartena van Heemskercka Św. Łukasz malujący Madonnę, 1532, Muzeum Fransa Halsa w Haarlemie, wrzesień 2024 r. // Fot. Koen van Weel / AFP / East News
Boże Narodzenie

Czy wiemy jak wyglądała Maryja? Tradycja przekazuje, że jej portret sporządził Łukasz Ewangelista

Magdalena Łanuszka
Najsłynniejsze przedstawienie Marii z Dzieciątkiem według legendy sięga czasów, w których żył jeden z ewangelistów. Ale też sam motyw Łukasza portretującego Matkę Boga stał się z czasem ulubionym motywem późniejszych malarzy.

Najnowsze artykuły

Jasper Billerbeck w filmie "Amrum" w reżyserii Fatiha Akina
Kultura

„Amrum” Fatiha Akina. Koniec wojny oczami niemieckiego dziecka

Anita Piotrowska
Na wyspie Amrum dwunastoletni chłopiec musi wykarmić rodzinę, gdy kończy się wojna i rozpada mit wielkich Niemiec. Film Fatiha Akina opowiada o przyspieszonym dorastaniu, uchodźstwie i odpowiedzialności za winy ojców.
Prezydent Ukrainy Wołodymyr Zełenski. Kijów, 25 maja 2026 r. // Fot. Genya Savilov / AFP / East News
Obraz tygodnia

Obraz tygodnia: najważniejsze wydarzenia od 25 do 29 maja

Toniemy w powodzi newsów, trudno oddzielić sprawdzone od fejków, o zhierarchizowaniu ich wagi nie wspominając. Te były, naszym zdaniem, najważniejsze.
Monika Drożyńska z haftem „Praca artystyczna to praca", symbolizującym debatę o wynagrodzeniach dla artystów. Gala Paszportów Polityki 2025., 10 stycznia 2026 r. // Fot. Rafał Guz / PAP
Obraz tygodnia

Kasjerka ma płacić na Jandę? Bynajmniej: kultura to część gospodarki

Piotr Kosiewski, Monika Ochędowska
Rząd chce ubezpieczeń dla artystów o niskich dochodach. Polski internet odpowiada na to gniewem. Tymczasem kultura generuje 3,5 procent polskiego PKB.
Wizualizacja przyszłej bazy NASA na Księżycu // NASA
Obraz tygodnia

Trump rusza po Księżyc. Chce tam postawić bazę, ale ma problem z rakietami

Wojciech Brzeziński
Wielki wybuch na Florydzie może opóźnić jeszcze większe plany NASA. Amerykanie planują budowę księżycowej bazy wielkości małego miasta. Ale bez nowych rakiet żadnej kolonii nie będzie.
Ogródek kawiarni w Teheranie i tarcza do rzutek z portretem Donalda Trumpa. Iran, 22 maja 2026 r. // Fot. Morteza Nikoubazl / Getty Images
Obraz tygodnia

USA i Iran przedłużają rozejm. Czy Donald Trump zakończy wojnę?

Marek Kęskrawiec
Przedłużenie rozejmu USA-Iran to dobra wiadomość dla świata. Choć równie dobrze może nie mieć znaczenia: Trump potrafi zmieniać zdanie kilka razy dziennie, a zobowiązań nie traktuje poważnie.

Popularne

1.
Artur Sporniak

Gdy Kościół wchodzi do sypialni. Co robić, kiedy katolicka etyka szkodzi małżeństwu

2.
Anita Piotrowska

Film „Nasze córki”: ile można poświęcić, żeby uratować własne dziecko?

3.
Marek Kęskrawiec

USA i Iran przedłużają rozejm. Czy Donald Trump zakończy wojnę?

4.
Monika Białkowska

Księża z internetu. Algorytmy nagradzają konflikt, Kościół traci kontrolę

5.
Monika Białkowska

Miłość według kalendarzyka. Intymne dramaty katolickich małżeństw

6.
Paweł Bravo

Umarł założyciel ruchu Slow Food. Kim był Carlo Petrini i ile mu zawdzięcza nasza kuchnia

7.
Marek Rabij, Przemysław Wilczyński

Młodzi samotni: dlaczego Polki i Polacy nie łączą się w pary

8.
Piotr Popiołek

Encyklika Leona XIV „Magnifica humanitas” i AI: rozwiązania nie tylko dla katolików

9.
Tomasz Stawiszyński

Marta Nawrocka dała dobry przykład. Skąd ataki na pierwszą damę?

10.
Justyna Dąbrowska, Paulina Małochleb

Macierzyństwo pod presją. Jak być dzisiaj matką bez ocen i wstydu