Sztuka Powszechnie Nieznana (5) – Fantastyczne zwierzęta i jak je rozumieć

Średniowieczne bestiariusze zawierały opisy nie tylko zwierząt prawdziwych, ale też mitycznych. Jak wyobrażano sobie moce jednorożca, zwyczaje gryfa, grozę bazyliszka i wyjątkowe zdolności bonnacona? I jaka jest symbolika tych niebywałych stworzeń?
Podkast Powszechny / cykl Sztuka Powszechnie Nieznana
Podkast Powszechny / cykl Sztuka Powszechnie Nieznana

Bestiariusze, czyli księgi o zwierzętach, powstały na podstawie późnoantycznego traktatu zwanego „Physiologus”. Zawierały one opisy zwierząt (oraz kilku roślin i kamieni) wraz z wyjaśnieniem ich symboliki w kontekście chrześcijańskim. Wśród stworzeń opisanych w tych księgach znajdują się także mityczne istoty, z których część symbolizowała samego Chrystusa.

„Sztuka Powszechnie Nieznana” to autorski cykl Magdaleny Łanuszki w Podkaście Powszechnym. W piątym odcinku nasza autorka, doktor historii sztuki, mediewistka i pasjonatka sztuki średniowiecznej, zaprasza do wysłuchania opowieści o jednorożcu, gryfie, bazyliszku oraz bonnaconie. 

Zobacz także:

The Aberdeen Bestiary Project (Aberdeen University Library MS 24)

Ilustracje do tego odcinka:

Karta z najstarszego ilustrowanego rękopisu Phisiologusa, 2 ćw. IX wieku, Burgerbibliothek w Bernie, Codex Bongarsianus 318 / Wikimedia

 

Karta z najstarszego ilustrowanego rękopisu bestiariusza, 2 ćw. XII w., Bodleian Library, Oxford, MS Laud. Misc. 247 / Wikimedia

 

Polowanie na jednorożca, Bestiariusz Rochester, ok. 1230, British Library, Royal 12 F xiii / Wikimedia

 

Róg "jednorożca" (narwala), dar Zygmunta Starego dla Ferdynanda I Habsburga, Kunsthistorisches Museum w Wiedniu / Wikimedia

 

Poliptyk Zwiastowania z Jednorożcem, ok. 1480, z kościoła św. Elżbiety we Wrocławiu / Muzeum Narodowe w Warszawie

 

Gryf porywający dzika, bestiariusz ok. 1250-60, the J.P. Getty Museum, Ms. 100 (2007.16), fol. 26 / Wikimedia

 

Gryfy z kolegiaty w Wiślicy, poł. XII w. / fot. AlbumRomanski.pl

 

Bazyliszek i łasica, Bestiariusz z Aberdeen, ok. 1200, Aberdeen University Library MS 24 / Wikimedia

 

Bonnacon, Bestiariusz z Aberdeen, ok. 1200, Aberdeen University Library MS 24 / Wikimedia

 

Bonnacon, Kongelige Bibliotek w Kopenhadze, XV w., Gl. kgl. S. 1633 4º, Folio 10r / Wikimedia

Podkasty Tygodnika Powszechnego

SZUKAJ NAS NA PLATFORMACH PODKASTOWYCH:

Ramówka:

PONIEDZIAŁKI z przewodnikiem (na zmianę):

  • Strona Świata – Jagielski & Story: przewodnikiem po najważniejszych wydarzeniach na świecie jest Wojciech Jagielski, jeden z najwybitniejszych polskich reporterów, w rozmowie z Krzysztofem Storym.
  • Lato z Mannem: wakacyjny cykl, w którym z Wojciechem Mannem o książkach, literaturze i kulturze rozmawia Katarzyna Kubisiowska.

ŚRODY z nowym numerem:

  • Tematy Tygodnika: Ewelina Burda i Michał Kuźmiński rozmawiają z Autorkami i Autorami „Tygodnika” o najważniejszych tekstach i tematach

PIĄTKI kulturalne:

SOBOTY do słuchania i czytania:

  • Ciekawe, co czyta: Monika Ochędowska prosi o polecenia ulubionych książek m.in. Margaret, Karola Paciorka, Kasię Lins, Dawida Tyszkowskiego, Vogule Poland, Agatę Karczewską i in.

PODOBAŁ CI SIĘ PODKAST? WSPIERAJ NAS NA PATRONITE »

Weź, słuchaj!

Cały artykuł dostępny tylko dla subskrybentów

„Tygodnik Powszechny” – jedyny polski tygodnik społeczno-kulturalny.
30 tys. Czytelniczek i Czytelników. Najlepsze Autorki i najlepsi Autorzy.
Wspólnota, która myśli samodzielnie.

Najlepsza oferta

Czytaj 1 miesiąc za 1 złotówkę dzięki promocji z

  • Nieograniczony dostęp do treści w serwisie i wersji audio artykułów
  • Tematyczne newslettery i dodatkowe publikacje tylko dla subskrybentów
  • 29 zł miesięcznie po miesiącu promocyjnym. Rezygnujesz, kiedy chcesz

Najniższa cena przed promocją 29,90 zł

1.00 zł
Najniższa cena z 30 dni przed obniżką 1.00 zł

Wypróbuj TP Online: 7 dni za darmo

  • Nieograniczony dostęp do treści w serwisie i wersji audio artykułów
  • Tematyczne newslettery i dodatkowe publikacje tylko dla subskrybentów
  • 29 zł miesięcznie po zakończeniu okresu próbnego
  • Wymagane podpięcie karty. Rezygnujesz, kiedy chcesz
0.00 zł
Najniższa cena z 30 dni przed obniżką 29.90 zł

TP Online: Dostęp roczny online

Grafika na okładce: Nikodem Pręgowski dla „TP”

Inne artykuły tego autora

Il. 1. Pokłon Mędrców, malowidło z katakumb Domitylli, 1 poł. IV w., wg Die Malereien der Katakomben Roms (Tafeln), Freiburg i.Br., 1903, ed. Wilpert, Joseph, tablica 116 // Heidelberg University Library
Wiara

Od mędrców do monarchów. Trzej królowie, których nie było

Magdalena Łanuszka
Drobny epizod wspomniany w jednej z ewangelii stał się atrakcyjnym tematem sztuki, nabierając różnorodnych – religijnych, politycznych i społecznych znaczeń.
Caladrius i chory, miniatura z angielskiego Bestiariusza, ok. 1236-1250, British Library w Londynie, Harley MS 3244, fol. 52r // British Library / Domena Publiczna
Wielkanoc

Nie zajączek, lecz pantera – zwierzęta symbolizujące Zmartwychwstałego w sztuce i kulturze średniowiecznej

Magdalena Łanuszka
Studiowanie średniowiecznych bestiariuszy pozwala nam poznać zaskakującą symbolikę Świąt Wielkanocnych.
Uwiedzenie Lancelota, miniatura z rękopisu 'Le livre de Lancelot du Lac', Francja ok. 1401-1425 r. // domena publiczna
Zmysły

Seks lubi wino, przynajmniej w średniowieczu

Magdalena Łanuszka
W seksie zalecano osiągnięcie całkowitego spełnienia. Najlepiej wiosną i po południu, gdy kochankowie nie są ani głodni, ani przejedzeni, lecz po strawieniu posiłku i po wypróżnieniu się.
Królewskie regalia grobowe władców Polski i Litwy zaprezentowane w Muzeum Dziedzictwa Sakralnego w Wilnie, 6 stycznia 2025 r. // Fot. Valdemar Doveiko / PAP
Historia

Korony naszego królestwa: jaką historię opowiadają nam insygnia Jagiellonów, które odkryto w Wilnie?

Magdalena Łanuszka
Niewiele zostało monarszych pamiątek z czasów, gdy byliśmy królestwem – większość przepadła, rabowana i niszczona. Tym ważniejsze jest dla nas odkrycie trzech koron jagiellońskich władców i władczyń w katedrze w Wilnie. Pójdźmy ich tropem: opowiedzmy o tych koronach oraz o ludziach, którzy je nosili.
Przygotowanie do ekspozycji obrazu Maartena van Heemskercka Św. Łukasz malujący Madonnę, 1532, Muzeum Fransa Halsa w Haarlemie, wrzesień 2024 r. // Fot. Koen van Weel / AFP / East News
Boże Narodzenie

Czy wiemy jak wyglądała Maryja? Tradycja przekazuje, że jej portret sporządził Łukasz Ewangelista

Magdalena Łanuszka
Najsłynniejsze przedstawienie Marii z Dzieciątkiem według legendy sięga czasów, w których żył jeden z ewangelistów. Ale też sam motyw Łukasza portretującego Matkę Boga stał się z czasem ulubionym motywem późniejszych malarzy.

Najnowsze artykuły

Podkast Tygodnika Powszechnego

Pochówki kotów, pierwsi ludzie i instrukcja obsługi krzemienia

Łukasz Kwiatek, Marta Osypińska, Piotr Osypiński
Skąd wzięły się makaki na cmentarzu zwierząt w Egipcie? Jak Afrykanie radzili sobie z drastycznymi zmianami klimatycznymi 10 tysięcy lat temu? I czemu tylko kilka osób w Polsce potrafi obecnie wytworzyć narzędzia krzemienne?
Papież Leon XIV na placu św. Piotra. Watykan, 20 maja 2026 r. // Fot. Allesia Giuliani / Imago / East News
Wiara

Encyklika Leona XIV „Magnifica humanitas” i AI: rozwiązania nie tylko dla katolików

Piotr Popiołek
Czy sztuczna inteligencja to nowa wieża Babel? Papieska encyklika wyznacza moralny kurs w epoce cyfrowego chaosu.
Demonstracja systemów robotycznych armii hiszpańskiej w Almerii. Hiszpania, 30 października 2025 r. // Fot. Marian Leon / Getty Images
Wiara

Encyklika o sztucznej inteligencji. Jak rozbroić AI

Sylwia Czubkowska
Papież mówi „sprawdzam”, pytając, do czego doprowadzi wyścig technologiczny, odsuwający etykę na bok.
Wystawa dyplomowa studentów ASP w Gdańsku. 3 kwietnia 2026 r. // Fot. Karol Makurat / Reporter
Kultura

Dopłaty do ZUS dla artystów. Skąd tyle złych słów o tej ustawie?

Piotr Kosiewski
Projekt ustawy o zabezpieczeniu socjalnym artystów przewiduje, że dopłaty otrzymają tylko osoby o najniższych dochodach. Skąd tyle złych słów?
Felietony

Bilet do starego kina i pochwała konsekwencji. Dlaczego kochaliśmy Stanisława Janickiego

Olga Drenda
Gdy myślę o gospodarzu programu „W starym kinie”, podziwiam człowieka, jak chcę myśleć – chyba spełnionego, a na pewno imponującego trzymaniem się własnej drogi.

Popularne

1.
Artur Sporniak

Gdy Kościół wchodzi do sypialni. Co robić, kiedy katolicka etyka szkodzi małżeństwu

2.
Przemysław Wilczyński, Siostra Eliza Myk, Siostra Tymoteusza Gil

Wilczyński i siostry z Broniszewic: spór o DPS-y, adopcje i potrzeby podopiecznych

3.
Anita Piotrowska

Film „Nasze córki”: ile można poświęcić, żeby uratować własne dziecko?

4.
Monika Białkowska

Księża z internetu. Algorytmy nagradzają konflikt, Kościół traci kontrolę

5.
Marek Rabij, Przemysław Wilczyński

Młodzi samotni: dlaczego Polki i Polacy nie łączą się w pary

6.
Monika Białkowska

Miłość według kalendarzyka. Intymne dramaty katolickich małżeństw

7.
Anna Goc

Młodzi naukowcy są pod ścianą. „Żyjemy od grantu do grantu”

8.
Justyna Dąbrowska, Paulina Małochleb

Macierzyństwo pod presją. Jak być dzisiaj matką bez ocen i wstydu

9.
Bartosz Minkiewicz

Bartosz Minkiewicz Rysuje

10.
Lena Gontarek, Sebastian Snaczke

„Z tej mojej Kamilki sportowca nie będzie”. Czemu dziewczynki porzucają sport