Lekcja Tallina

Trudno oprzeć się wrażeniu, że słowa ministra Ujazdowskiego, zapowiadającego wydanie ustawy o likwidacji śladów komunizmu w polskiej przestrzeni publicznej (pomniki, tablice, nazwy ulic itp.), nie tylko przypadkiem zbiegły się w czasie z wydarzeniami w Estonii - przeniesieniem pomnika i mogił żołnierzy radzieckich z centrum Tallina na cmentarz. Ale lekcja Tallina, dotąd nie zakończona zresztą, jest bardzo złożona. Solidarność Polski z niezawisłością decyzji władz estońskich i oczekiwanie w tym względzie jednoznacznego poparcia całej Unii to tylko część zagadnienia. Złożoność dziejów drugiej wojny światowej i jej rzutowanie na historię półwiecza powojennego (aż do rozpadu ZSRR) wystąpiła w tych wydarzeniach w całej jaskrawości, której nie wolno nie doceniać. Jak ujął to w dyskusji telewizyjnej prof. Jerzy Pomianowski, żołnierze radzieccy ocalali spod okupacji niemieckiej, ale nie wyzwalali. I to ocalanie opłacone zostało śmiercią olbrzymiej ich liczby (sześćset tysięcy poległych w samej Polsce). Jakiekolwiek podejmiemy starania o rozprawienie się z przeszłością, tego jednego faktu nie wolno nam będzie nigdy ani zlekceważyć, ani pomniejszyć. Nie tylko ze względu na obowiązek odpowiedzialnego prowadzenia polityki wschodniej, ale także dla nas samych. Nietykalność mogił i cmentarzy poległych jest bowiem najwyraźniejszym symbolem postaw, które w odniesieniu do historii chciałoby się uznać za właściwe w naszej ojczyźnie.