Książka tygodnia: „Monolok” Pawła Sołtysa to wzruszająca elegia

Paweł Sołtys? Dwie osoby w jednej, ale tworzące spójną całość. Najpierw był – i nadal jest – Pablopavo, muzyk i autor tekstów. „To jest piosenka o różnych rzeczach”, napisana po zamordowaniu Jolanty Brzeskiej, stanowi mocne oskarżenie zła wykorzystującego luki w prawie i bezsilności (obojętności?) państwa wobec krzywdy, a nawet zbrodni.

A w 2017 roku tomem opowiadań „Mikrotyki” zadebiutował prozaik Paweł Sołtys. Nagroda im. Marka Nowakowskiego, Gdynia, nominacja do Nike – trudno o lepszy debiut. Potem była „Nieradość” i „Sierpień”. Teraz „Monolok”, czyli monolog pewnego fryzjera z Grochowa.

Kiedy słucham i czytam Sołtysa z krakowskiej perspektywy, mam poczucie, że trudno o twórcę bardziej warszawskiego. W najlepszym sensie – takim, w jakim pisarzem warszawskim był właśnie Marek Nowakowski (który, przypomnijmy, w trudnych czasach publikował w „Tygodniku”). Dotyczy to także, a może zwłaszcza nowej książki.

Zakład fryzjerski (trochę jak bar) to miejsce, w którym zatrzymuje się czas, by mogły wybrzmieć opowieści. Śluza, w której osadzają się strzępy rzeczywistości. I pamięć o ludziach, wracających dzięki temu na chwilę do życia. Któż więc mógłby być lepszym świadkiem przeszłej codzienności niż fryzjer, sam obdarzony dramatycznym życiorysem i pilny słuchacz rozmów swoich klientów? Kreacja narratora tej „ballady miejskiej”, jak ją słusznie nazwała Justyna Sobolewska, jest znakomita.

Jakże to w ogóle jest świetnie opowiedziane i mocne językowo, jak zazębiają się i wartko toczą kolejne historie! Korowód zmarłych zaczyna się już na pierwszej stronie, śmierć goni śmierć, samobójstwa, morderstwa, choroby – ale przecież oni wciąż tutaj są. Na nowo przeżywają swoje wzloty i upadki, żałosne czasem triumfy i zawsze bolesne klęski.

I co za galeria postaci – choćby pani Marta od pioruna, co od wypadku gada jak zepsuta lalka, i jej sąsiad, „inżynier Sankoski bez w”, zwykle sztywny i spięty, który w pijackim amoku próbuje zestrzelić księżyc. Choćby stara komunistka „Halina”, opiekunka kotów, samobójczyni, i Grzegorz Diabeł, który przejmie jej rolę. Choćby trzy siostry-wróżki i ta scena, w której narrator spełnia prośbę ostatniej z nich – dwie już nie żyją – i, choć jest fryzjerem męskim, robi jej w domu fryzurę. Ostatnią, bo ona trafi zaraz do domu opieki. Cały „Monolok” to piękna i, co tu kryć, wzruszająca elegia na odejście.