Dwa miliony wiernych nie odeszło z Kościoła. Raczej wyemigrowało

Warto zwrócić uwagę na dwie kwestie związane z badaniem ISKK, które wpływają na obraz polskiego katolicyzmu. Po pierwsze, te dwa miliony nie odeszły z Kościoła, lecz przestały regularnie praktykować. Jak wynika m.in. z sondaży CBOS, liczba osób deklarujących się jako niepraktykujące w ostatnich latach wzrosła tylko nieznacznie.

Po drugie, w minionym dziesięcioleciu blisko dwa miliony Polaków wyemigrowało. I choć osoby te z reguły widnieją w dokumentach parafialnych, do kościoła w swojej parafii nie chodzą. Natomiast liczba katolików podawana przez ISKK i brana pod uwagę w badaniu pozostaje na dość niezmiennym poziomie od lat.

Rozpoczynające się w latach 2006-08 zmiany polskiej religijności, widoczne nie tylko w obszarze praktyk, wyraźnie przyspieszają w kierunku jej osłabienia. Mogą mieć na to wpływ m.in. śmierć Jana Pawła II, przystąpienie do UE, a także nakazowo-zakazowy styl duszpasterstwa w parafiach, którego poziom wyraźnie się obniża.

W rezultacie z jednej strony odchodzimy od tradycyjnego katolicyzmu do katolicyzmu bardziej świadomego. Z drugiej – słabnie katolicyzm ludowy. Kategoryczny nakaz uczestnictwa w niedzielnej mszy w świadomości wielu katolików zmienia się w nakaz fakultatywny i przestaje być rozpatrywany w kategoriach grzechu.

To, że wiernych w kościołach jest coraz mniej, nie podlega dyskusji. Jednak ważne jest zwrócenie uwagi na rozmiar i tempo tych zmian. Pierwsze dwie dekady transformacji nie miały znaczącego wpływu na zmiany religijności Polaków, a te, które dokonują się w ostatnich latach, przebiegają w sposób mniej dramatyczny niż w krajach Europy Zachodniej. Wydaje się, że stan religijności społeczeństwa polskiego będzie w dużej mierze zależeć od adekwatnej do zmian społeczno-kulturowych działalności duszpasterskiej Kościoła.


KS. PROF. JANUSZ MARIAŃSKI jest kierownikiem Katedry Socjologii Moralności w Instytucie Socjologii KUL, członkiem Komitetu Socjologii PAN.