Reklama

Logika pytań

Logika pytań

17.12.2019
Czyta się kilka minut
FUNDACJA NA RZECZ NAUKI POLSKIEJ Prof. Andrzej Wiśniewski, logik, laureat Nagrody FNP: Zainteresowała mnie kwestia zależności logicznych między problemami filozoficznymi. Które są ważniejsze, które mniej ważne, które zależą od rozwiązań innych problemów.
MAGDALENA WIŚNIEWSKA-KRASIŃSKA / MATERIAŁY PRASOWE
M

MARCIN BÓJKO: Panie Profesorze, nie ukrywam, że czuję pewną tremę przeprowadzając wywiad z osobą, która sporą część kariery naukowej poświęciła badaniu logiki pytań. Zastanawia mnie pewna sprzeczność. Jak można mówić o logice pytań, skoro pytanie samo w sobie nie może być ani prawdziwe, ani fałszywe, tak jak jest w przypadku zdań?

PROF. ANDRZEJ WIŚNIEWSKI: Pytania nie są prawdziwe lub fałszywe, ale mogą być trafne lub nietrafne. Pytanie trafne to takie, które posiada przynajmniej jedną prawdziwą odpowiedź bezpośrednią. Bezpośrednia odpowiedź to taka możliwa odpowiedź – niekoniecznie prawdziwa! – która dostarcza dokładnie tych informacji, o które w pytaniu chodzi. Natomiast pytanie nietrafne to takie, które nie ma prawdziwej odpowiedzi tego rodzaju, to znaczy wszystkie odpowiedzi bezpośrednie na to pytanie są fałszywe.

Poproszę o przykłady.

...

8747

Dodaj komentarz

Chcesz czytać więcej?

Wykup dostęp »

Załóż bezpłatne konto i zaloguj się, a będziesz mógł za darmo czytać 6 tekstów miesięcznie! 

Wybierz dogodną opcję dostępu płatnego – abonament miesięczny, roczny lub płatność za pojedynczy artykuł.

Tygodnik Powszechny - weź, czytaj!

Więcej informacji: najczęściej zadawane pytania »

Usługodawca nie ponosi odpowiedzialności za treści zamieszczane przez Użytkowników w ramach komentarzy do Materiałów udostępnianych przez Usługodawcę.

Zapoznaj się z Regułami forum

Jeśli widzisz komentarz naruszający prawo lub dobre obyczaje, zgłoś go klikając w link "Zgłoś naruszenie" pod komentarzem.

"Co pan myśli o tym pytaniu?". Jeśli wolno się wtrącić, to powiem tak: pytanie nazwano nietrafnym tylko na mocy pewnej, dość arbitralnej definicji nietrafności, która z kolei odwołuje się do równie arbitralnej definicji odpowiedzi bezpośredniej. Trochę dziwny jest ten passus: "Odpowiedź bezpośrednia wskazuje liczbę naturalną i stwierdza, że jest ona mniejsza od zera. Jest wiele takich odpowiedzi. Ponieważ każda taka odpowiedź jest fałszywa, to pytanie jest nietrafne". Pomyślmy najpierw, czy te informacje, o które chodzi, a których ma bezpośrednio lub pośrednio dostarczyć odpowiedź, to rzeczywiście informacje o liczbach. Raczej nie. Nikt nie postawi takiego problemu sobie ani w dobrej wierze nie zapyta o to eksperta. Pytanie jest podchwytliwe i może je zadać np. nauczyciel dla sprawdzenia, czy uczeń zna definicję liczby naturalnej. Rzecz właśnie w definicjach. Kto rozumie słowa dodatni i ujemny jako określenia cech wykluczających się wzajemnie, do czego w ogóle nie potrzeba arytmetyki, oraz zapamiętał, że liczba naturalna to jest liczba całkowita dodatnia, ten natychmiast odpowie "żadna", a nauczyciel w każdym przypadku trafnie oceni, czy materiał został przyswojony. A teraz dla odmiany pytanie pozornie podobne: iloraz jakich liczb całkowitych jest równy pierwiastkowi kwadratowemu z 2? Moglibyśmy bez końca próbować różnych par liczb całkowitych i tak samo żadna nie spełni równania, ale to nie wynika z samych definicji - ani liczby całkowitej, ani ilorazu, ani pierwiastka itp., tylko wymaga dowodu przeprowadzonego po raz pierwszy przez Pitagorasa, który zadał sobie to pytanie właśnie jako prawdziwy, nietrywialny problem. Inny przykład: która liczba pierwsza jest największa? Znów, z samej definicji liczby pierwszej nie wynika, że któraś z kolei nie może być największa, a skądinąd wiemy, że w miarę posuwania się w szeregu liczb naturalnych ku nieskończoności coraz trudniej je odsiewać przez sito Eratostenesa i coraz rzadziej na tym sicie zostają. Intuicja podpowiada, że powyżej pewnej granicy może ich już nie być wcale, ale tak nie jest, co udowodnił z kolei Euklides. Btw, na pytanie: która ze znanych liczb pierwszych jest największa, można odpowiedzieć bardzo konkretnie: od 2018 roku jest to 2^82589933-1 (2 do potęgi 82589933 minus 1). Oczywiście za jakiś czas odpowiedź się pewnie zdezaktualizuje. Liczby postaci 2^n-1 zwane są liczbami Mersenne'a. Jest ich, ma się rozumieć, nieskończenie wiele, ale wciąż nie wiadomo, czy wśród nich jest nieskończenie wiele liczb pierwszych. Pytanie "jaka liczba pierwsza Mersenne'a jest największa" może mieć jednoznaczną odpowiedź w postaci liczby albo być może trzeba odpowiedzieć, że żadna. Jeśli ktoś udowodni jedno albo drugie, to miejsce w przypisie jakiejś matematycznej książki ma zapewnione. ;)

© Wszelkie prawa w tym prawa autorów i wydawcy zastrzeżone. Jakiekolwiek dalsze rozpowszechnianie artykułów i innych części czasopisma bez zgody wydawcy zabronione [nota wydawnicza]. Jeśli na końcu artykułu znajduje się znak ℗, wówczas istnieje możliwość przedruku po zakupieniu licencji od Wydawcy [kontakt z Wydawcą]