„Leonardo, Frida i przyjaciele. 800 lat malarstwa – 100 artystów” Camille Jouneaux

Początkujący odkrywca wgłębiający się w zawiłości historii sztuki może łatwo przerazić się ogromem symboli, kontekstów i terminów. To jak labirynt, w który wybrać się bez przewodnika niepodobna. Poruszanie się po omacku po tak skomplikowanym, wielopoziomowym i rozległym świecie może sprawiać, że na wiele obrazów będziemy patrzeć nie wiedząc, co naprawdę widzimy. Camille Jouneaux w swoim monumentalnym dziele „Leonardo, Frida i przyjaciele” podejmuje próbę wyposażenia nas w warsztat historyka sztuki oraz kompas, który pozwala przejść przez świat ponad ośmiuset lat malarstwa. 

Autorka w tej wspaniale ilustrowanej pozycji prowadzi nas po historii sztuki niczym za nicią Ariadny. Nawleka na nią różnorodne drobiazgi, opisuje symbole, pokazuje nam ich obecność na obrazach i uczy na nowo czytać dzieła, które wydają nam się znane, bo oglądane setki razy. O wyjątkowości wydawnictwa świadczą dwa aspekty. Jeden z nich to skrupulatna dbałość o umieszczenie sztuki w kontekście szerszym niż zatoczony przez europejski punkt widzenia. Co działo się w Indiach, gdy w Europie renesans osiągał swą szczytową formę? Co malowali chińscy malarze, gdy powstawała „Straż nocna” Rembrandta? 

Jouneaux rzuca europejskie malarstwo na światowe tło, nie zapominając o jego oddziaływaniu na kolejne pokolenia artystów rodzących się po obu stronach oceanu. To odejście od europocentrycznego postrzegania sztuki jest jedną z największych zalet albumu. Drugim, równie ważnym aspektem, jest rezygnacja z męskiego paradygmatu wyznaczającego bieg historii. Autorka w każdej niemal epoce odkrywa przed nami dzieła artystek, które przez wieki były zapomniane. Dzięki temu poznajemy twórczość choćby Lavinii Fontany, Artemisii Gentileschi czy Judith Leyster – ich nazwiska mają szansę stać się mocnymi punktami opowieści o historii tworzenia. 

Można oczywiście zadać sobie pytanie, czy w czasie dostępu do tych wszystkich dzieł w internecie potrzebne nam są takie potężne, albumowo-encyklopedyczne wydawnictwa. Pomimo łatwo dostępnego dziś ogromu wiedzy, coraz trudniej jest jednak trafić na kompetentny i przejrzysty przewodnik po świecie sztuki. Przewodnik, który nie przytłaczałby kronikarską szczegółowością i nie odpychał źle reprodukowanymi ilustracjami.

Camille Jouneaux LEONARDO, FRIDA I PRZYJACIELE, przeł. Eliza Kasprzak-Kozikowska, Znak, Kraków 2024