Sztuka Powszechnie Nieznana (16): Król jest nagi!

Nieprzyzwoite dekoracje na kartach Biblii? Oto jeden z najwspanialszych późnośredniowiecznych rękopisów, który zawiera dość erotyczne przedstawienia panien łaziebnych z Wacławem IV Luksemburskim. Jakie legendy związane są z tym władcą? Jaka była rola panien łaziebnych? I wreszcie: czy średniowiecze było epoką brudu?
Podkast Powszechny / cykl Sztuka Powszechnie Nieznana
Podkast Powszechny / cykl Sztuka Powszechnie Nieznana

Biblia Wacława IV Luksemburskiego, powstała w Pradze na przełomie XIV i XV wieku, to jeden z najwspanialszych rękopisów późnośredniowiecznych. Choć księga ta nigdy nie została ukończona, zawiera aż 654 miniatury oraz inicjały figuralne. Najbardziej zagadkowa jest jednak dekoracja marginesów tej Biblii – z dość erotycznymi przedstawieniami panien łaziebnych oraz samego króla w łaźni. 

Sztuka Powszechnie Nieznana to autorski cykl Magdaleny Łanuszki w Podkaście Powszechnym. W szesnastym odcinku nasza autorka, doktor historii sztuki, mediewistka i pasjonatka sztuki średniowiecznej, zaprasza do wysłuchania opowieści o zaskakujących dekoracjach rękopisu zwanego Biblią Wacława, przechowywanego w Austriackiej Bibliotece Narodowej w Wiedniu.

Linki do zdigitalizowanych tomów Biblii:

Ilustracje do tego odcinka:

Biblia Wacława IV, inicjał I (początek Księgi Rodzaju), Praga ok. 1400, Österreichische Nationalbibliothek w Wiedniu, tom 1, Cod. 2759, fol. 2v

Panna łaziebna, dekoracja marginesu karty 160r w 1 tomie Biblii Wacława IV

Wacław i panny łaziebne, dekoracja marginesu karty 85r w 1 tomie Biblii Wacława IV

Wacław i panny łaziebne, dekoracja marginesu karty 10v w 1 tomie Biblii Wacława IV

Wacław i panny łaziebne, dekoracja marginesu karty 214 w 1 tomie Biblii Wacława IV

Chłopiec łaziebny, dekoracja marginesu karty 25 w 1 tomie Biblii Wacława IV

Król Wacław w literze W, dekoracja marginesu karty 128 w 1 tomie Biblii Wacława IV

Podkasty Tygodnika Powszechnego

SZUKAJ NAS NA PLATFORMACH PODKASTOWYCH:

Ramówka:

PONIEDZIAŁKI z przewodnikiem (na zmianę):

  • Strona Świata – Jagielski & Story: przewodnikiem po najważniejszych wydarzeniach na świecie jest Wojciech Jagielski, jeden z najwybitniejszych polskich reporterów, w rozmowie z Krzysztofem Storym.
  • Lato z Mannem: wakacyjny cykl, w którym z Wojciechem Mannem o książkach, literaturze i kulturze rozmawia Katarzyna Kubisiowska.

ŚRODY z nowym numerem:

  • Tematy Tygodnika: Ewelina Burda i Michał Kuźmiński rozmawiają z Autorkami i Autorami „Tygodnika” o najważniejszych tekstach i tematach

PIĄTKI kulturalne:

SOBOTY do słuchania i czytania:

  • Ciekawe, co czyta: Monika Ochędowska prosi o polecenia ulubionych książek m.in. Margaret, Karola Paciorka, Kasię Lins, Dawida Tyszkowskiego, Vogule Poland, Agatę Karczewską i in.

PODOBAŁ CI SIĘ PODKAST? WSPIERAJ NAS NA PATRONITE »

Weź, słuchaj!

Cały artykuł dostępny tylko dla subskrybentów

„Tygodnik Powszechny” – jedyny polski tygodnik społeczno-kulturalny.
30 tys. Czytelniczek i Czytelników. Najlepsze Autorki i najlepsi Autorzy.
Wspólnota, która myśli samodzielnie.

Najlepsza oferta

Czytaj 1 miesiąc za 1 złotówkę dzięki promocji z

  • Nieograniczony dostęp do treści w serwisie i wersji audio artykułów
  • Tematyczne newslettery i dodatkowe publikacje tylko dla subskrybentów
  • 29 zł miesięcznie po miesiącu promocyjnym. Rezygnujesz, kiedy chcesz

Wypróbuj TP Online: 7 dni za darmo

  • Nieograniczony dostęp do treści w serwisie i wersji audio artykułów
  • Tematyczne newslettery i dodatkowe publikacje tylko dla subskrybentów
  • 29 zł miesięcznie po zakończeniu okresu próbnego
  • Wymagane podpięcie karty. Rezygnujesz, kiedy chcesz

TP Online: Dostęp roczny online

Ilustracja na okładce: Przemysław Gawlas & Michał Kęskiewicz dla „TP”
W tle: Kram uliczny, miniatura z Kodeksu Baltazara Behema, pocz. XVI w., Biblioteka Jagiellońska, BJ Rkp. 16, fol. 240 / domena publiczna
Podkast Tygodnika Powszechnego

Zalotna kramarka i lubieżny błazen [Sztuka powszechnie nieznana #39]

Magdalena Łanuszka
Kodeks Baltazara Behema to rękopiśmienny zbiór przywilejów i statutów miasta Krakowa, w którym są też roty przysiąg i ustawy cechów krakowskich. Powstał w początkach XVI wieku, i jest wyjątkowy ze względu na swą wspaniałą dekorację: zawiera 27 miniatur, które ukazują przedstawicieli mieszczańskich zawodów i rzemiosł. Jedna z nich przedstawia kram uliczny. Dlaczego jednak w tle widać w mieście pożar, czarny dym wydobywa się z jednego z kominów, a na ulicy stoi klatka z lwem? Co ma to wszystko do przedstawionej na pierwszym planie sprzedawczyni z ulicznego kramu i flirtującego z nią błazna?
Podkast Powszechny / cykl Sztuka Powszechnie Nieznana
Podkast Tygodnika Powszechnego

Sztuka Powszechnie Nieznana (19): Legenda Elżbiety Węgierskiej

Magdalena Łanuszka
Elżbieta Węgierska, zwana także Elżbietą z Turyngii, to bardzo ważna święta Środkowej Europy: urodziła się w 1207 roku jako córka króla Węgier Andrzeja II, i została żoną Ludwika landgrafa Turyngii. Elżbieta słynęła z pobożności i z pasją oddawała się działalności dobroczynnej; zmarła w wieku 24 lat, zarażając się od chorych, których pielęgnowała. Dlaczego elementem jej legendy jest przedstawienie krucyfiksu w łóżku i kim był złowieszczy Konrad z Marburga biczujący Elżbietę?
Sztuka Powszechnie Nieznana / w tle fragment skrzyneczki górnoreńskiej „ Frau Minne i młodzieniec”, ok. 1325-1350, Metropolitan Museum of Art w Nowym Jorku / domena publiczna
Podkast Tygodnika Powszechnego

Sztuka Powszechnie Nieznana (24): Żądze średniowiecznego pielgrzyma

Magdalena Łanuszka
Średniowieczne teksty i dzieła sztuki wcale nie gloryfikowały miłości czystej – przeciwnie, seksualność była niezwykle ważnym elementem przedstawianych w nich relacji damsko-męskich. Dzieła erotyczne bardzo często nie miały też wydźwięku moralizatorskiego; popęd seksualny nie był oceniany ani jako dobry, ani zły, tylko po prostu naturalny: element życia każdej istoty, od którego nie da się odciąć. Zakochanie się i dążenie do skonsumowania związku (bez kontekstu małżeństwa) w średniowiecznych dziełach bywało prześmiewczo porównywane do praktyk religijnych.

Inne artykuły tego autora

Il. 1. Pokłon Mędrców, malowidło z katakumb Domitylli, 1 poł. IV w., wg Die Malereien der Katakomben Roms (Tafeln), Freiburg i.Br., 1903, ed. Wilpert, Joseph, tablica 116 // Heidelberg University Library
Wiara

Od mędrców do monarchów. Trzej królowie, których nie było

Magdalena Łanuszka
Drobny epizod wspomniany w jednej z ewangelii stał się atrakcyjnym tematem sztuki, nabierając różnorodnych – religijnych, politycznych i społecznych znaczeń.
Caladrius i chory, miniatura z angielskiego Bestiariusza, ok. 1236-1250, British Library w Londynie, Harley MS 3244, fol. 52r // British Library / Domena Publiczna
Wielkanoc

Nie zajączek, lecz pantera – zwierzęta symbolizujące Zmartwychwstałego w sztuce i kulturze średniowiecznej

Magdalena Łanuszka
Studiowanie średniowiecznych bestiariuszy pozwala nam poznać zaskakującą symbolikę Świąt Wielkanocnych.
Uwiedzenie Lancelota, miniatura z rękopisu 'Le livre de Lancelot du Lac', Francja ok. 1401-1425 r. // domena publiczna
Zmysły

Seks lubi wino, przynajmniej w średniowieczu

Magdalena Łanuszka
W seksie zalecano osiągnięcie całkowitego spełnienia. Najlepiej wiosną i po południu, gdy kochankowie nie są ani głodni, ani przejedzeni, lecz po strawieniu posiłku i po wypróżnieniu się.
Królewskie regalia grobowe władców Polski i Litwy zaprezentowane w Muzeum Dziedzictwa Sakralnego w Wilnie, 6 stycznia 2025 r. // Fot. Valdemar Doveiko / PAP
Historia

Korony naszego królestwa: jaką historię opowiadają nam insygnia Jagiellonów, które odkryto w Wilnie?

Magdalena Łanuszka
Niewiele zostało monarszych pamiątek z czasów, gdy byliśmy królestwem – większość przepadła, rabowana i niszczona. Tym ważniejsze jest dla nas odkrycie trzech koron jagiellońskich władców i władczyń w katedrze w Wilnie. Pójdźmy ich tropem: opowiedzmy o tych koronach oraz o ludziach, którzy je nosili.
Przygotowanie do ekspozycji obrazu Maartena van Heemskercka Św. Łukasz malujący Madonnę, 1532, Muzeum Fransa Halsa w Haarlemie, wrzesień 2024 r. // Fot. Koen van Weel / AFP / East News
Boże Narodzenie

Czy wiemy jak wyglądała Maryja? Tradycja przekazuje, że jej portret sporządził Łukasz Ewangelista

Magdalena Łanuszka
Najsłynniejsze przedstawienie Marii z Dzieciątkiem według legendy sięga czasów, w których żył jeden z ewangelistów. Ale też sam motyw Łukasza portretującego Matkę Boga stał się z czasem ulubionym motywem późniejszych malarzy.

Najnowsze artykuły

Karol Nawrocki, sekretarz generalny NATO Mark Rutte oraz prezydent Rumunii Nicusor Dan podczas szczytu B9. Bukareszt, 13 maja 2026 r. // Fot. Andrei Pungovschi / Getty Images
Świat

Nowa oś bezpieczeństwa. Państwa nordyckie wzmacniają wschodnią flankę NATO

Piotr Oleksy
Szczyt w Bukareszcie przyniósł przełom: format B9 rozszerza się o państwa nordyckie. Czy nowa oś od Arktyki po Bosfor stanie się nowym rdzeniem sojuszu?
Mikołaj Trybulec, "Tribbs" // materiały prasowe
Kultura

Polski gust nie wystarczy. Tribbs o tym, jak wygrywa się Eurowizję

Monika Ochędowska, Tribbs
Pisał eurowizyjne utwory dla pięciu krajów. Tribbs opowiada, jak działają songwriting campy, dlaczego Szwajcaria pracuje nad konkursem przez cały rok i co trzeba zrobić, by piosenka trafiła do całej Europy.
Księża podczas mszy krzyżma świętego. Poznań, 28 marca 2023 r. // Fot. Piotr Skórnicki / Agencja Wyborcza.pl
Wiara

Konkurs na proboszcza. Nowość w polskim Kościele

Monika Białkowska
Dotychczas absolutnie tajna i postawiona poza wszelką kontrolą procedura, staje się jawna. Co to zmieni?
Protest przed Kancelarią Premiera pod hasłem "Żądamy realizacji wyroku TSUE" dotyczącego transkrypcji aktow małżeństw jednoplciowych zawartych za granicą. Warszawa, 25 kwietnia 2026 r. // Fot. Dawid Wolski / East News
Kraj

Małżeństwa jednopłciowe: premier zmienia zdanie, prawica straszy adopcjami

Przemysław Wilczyński
W sprawie uregulowań dotyczących par LGBT+ Jarosław Kaczyński, Marek Sawicki, Donald Tusk i wielu innych idzie od lat pod rękę w gorszącej paradzie. Paradzie hipokryzji.
Peter Magyar po swojej inauguracji na stanowisko premiera Węgier. Budapeszt, 9 maja 2026 r. // Fot. Balint Szentgallay / NurPhoto / Getty Images
Świat

Péter Magyar i Tisza przejmują władzę. Koniec ery Viktora Orbána

Dominik Héjj
Na Węgrzech rozpoczęła się era Tiszy. Péter Magyar zastąpił Viktora Orbána, kończąc sześcioletni okres rządów dekretami.

Popularne

1.
Monika Białkowska

Konkurs na proboszcza. Nowość w polskim Kościele

2.
Marcin Kędzierski

Przedszkola pustoszeją. Demografia zmienia polski system opieki nad dziećmi

3.
Monika Ochędowska, Sonia Brożek

Jak biblioteki odzyskały ludzi. Tu się tworzy wspólnoty i wymyśla przyszłość

4.
Sebastian J. Szybka

Dzień, który nie miał wczoraj. Jak sięgnąć do początków wszechświata

5.
Tomasz Stawiszyński

Marta Nawrocka dała dobry przykład. Skąd ataki na pierwszą damę?

6.
Monika Białkowska

Miłość według kalendarzyka. Intymne dramaty katolickich małżeństw

7.
Filip Springer

Zapomniana historia ekologii w Polsce. Troszczyliśmy się o planetę wcześniej niż świat

8.
Bartosz Minkiewicz

Bartosz Minkiewicz Rysuje

9.
Przemysław Wilczyński

Małżeństwa jednopłciowe: premier zmienia zdanie, prawica straszy adopcjami

10.
Anna Goc

Biblioteki przyszłości. Tu nie przychodzi się tylko, by pożyczyć książkę