Fundacja św. Józefa bez prezeski. Co dalej z pomocą skrzywdzonym w Kościele

Marta Titaniec, prezeska Fundacji św. Józefa, rezygnuje z kierowania organizacją powołaną przez Konferencję Episkopatu Polski, która miała na celu wspieranie osób skrzywdzonych w Kościele.

W opublikowanym w mediach komunikacie Titaniec poinformowała, że na jej decyzję „wpłynęło także to, że nie zawsze spotkałam się ze zrozumieniem działań Fundacji. Podczas niedawnego pierwszego spotkania Zarządu z Fundatorem stało się dla mnie widoczne, że Fundacja, choć ustanowiona z woli biskupów, bywa przez niektórych z nich traktowana jak instytucja obca, zewnętrzna”.

Chodzi najprawdopodobniej o czerwcowe posiedzenie Konferencji Episkopatu Polski, w czasie którego zapadły istotne decyzje w sprawie powołania „komisji niezależnych ekspertów do zbadania zjawiska wykorzystywania seksualnego osób małoletnich przez duchownych”. Doszło do odsunięcia od prac komisji prymasa Polski, abp. Wojciecha Polaka, zakwestionowania dorobku jego zespołu i powołania nowego, pod kierownictwem bp. Sławomira Odera. 

Ze źródeł zbliżonych do episkopatu wiemy, że doszło wtedy do upokorzenia prymasa, niepoinformowanego o zmianie porządku obrad i nieprzygotowanego do dyskusji prawnej nad dokumentami. W przeciwieństwie do przeciwników, którzy zaplanowali zmianę i dysponowali precyzyjnymi analizami prawnymi, na podstawie których stawiali Polakowi zarzuty.

Podczas tego spotkania doszło też do spotkania Marty Titaniec z biskupami – po raz pierwszy od sześciu lat, a więc od czasu powołania Fundacji św. Józefa. Wcześniej kontakt prezeski z KEP (czyli, jak pisze Titaniec w komunikacie, zarządu z Fundatorem) blokował poprzedni przewodniczący episkopatu, abp Stanisław Gądecki. 

– Gdyby do takiego spotkania doszło wcześniej, bylibyśmy dzisiaj w innym miejscu – mówi Titaniec „Tygodnikowi”.

Podobnie uważa też wielu biskupów, którzy po raz pierwszy mogli poznać ją osobiście i wyrobić sobie na jej temat własne zdanie, przyznając, że wcześniej „ulegali narracji większości”. A ta nie była przychylna, mówiąc najdelikatniej.

Fundacja od początku miała w episkopacie przeciwników, choć Titaniec podkreśla też, że ze strony wielu biskupów spotykała się z oznakami sympatii. Z wielu moich wcześniejszych rozmów z biskupami wiem, że najbardziej uwierał ich dynamiczny charakter prezeski, jej nieklerykalny sposób wypowiadania się i „przyjmowanie wyłącznie narracji osób poszkodowanych, która nie zawsze jest obiektywna”. 

Nie podobało im się też używanie formuły „Zranieni w Kościele”, zdaniem biskupów uogólniającej i krzywdzącej (wciąż podkreślają, że za przestępstwa nie odpowiada Kościół, tylko „niektórzy duchowni”) oraz „zbiorowa odpowiedzialność” (w rozmowach z biskupami i księżmi nieraz słyszałem pytanie, „dlaczego wszyscy mają się składać na pedofilów”).

Efekty czerwcowego spotkania pozwalają uznać, że teraz współpraca Fundacji z KEP, a zwłaszcza jego prezydium, którego wybór był zwycięstwem mocno konserwatywnej i „zabetonowanej” części episkopatu, będzie jeszcze trudniejsza.

– Nowe prezydium ma inne priorytety – mówi Titaniec. Być może potrzebna jest nowa osoba, nowy prezes, nowy zarząd Fundacji, który się z nimi dogada.

Fundacja powołana została przez Konferencję Episkopatu Polski w październiku 2019 r., gdy biskupi najmocniej odczuwali presję zarówno społeczną, po emisji filmu „Tylko nie mów nikomu” (maj 2019), jak i Watykanu: w lutym 2019 r. papież Franciszek zwołał wszystkich przewodniczących episkopatów na tygodniowy „szczyt” poświęcony pedofilii w Kościele (w Polsce jego pierwszą konsekwencją było powołanie delegata KEP ds. ochrony dzieci i młodzieży, którym został abp Wojciech Polak).

Biskupi długo jednak nie chcieli zgodzić się, aby na czele Fundacji stała osoba świecka, w dodatku kobieta. Titaniec została zatwierdzona przez KEP dopiero w czerwcu 2021 r., po tym, jak abp Polak zagroził, że poda się do dymisji. Jesienią 2022 r. prezeska Fundacji została wybrana na kolejną, trzyletnią kadencję.

Statutowa działalność Fundacji miała być utrzymywana ze środków KEP (każda diecezja miała wpłacać rocznie proporcjonalną do swej wielkości kwotę – 2 tys. zł od biskupa, 150 zł od każdego księdza), grantów oraz kar, jakie Watykan nakładał na biskupów, którym udowodniono ukrywanie przestępstw księży. Z tych pieniędzy opłacana była bezpośrednia pomoc skrzywdzonym w Kościele, szkolenia duchownych i świeckich oraz działalność prewencyjna: publikacje poradników, kursy online, scenariusze lekcji.

Wraz z Martą Titaniec rezygnację z kandydowania na kolejną kadencję ogłosił drugi członek zarządu Fundacji, ks. Janusz Łuczak. Wcześniej z członkostwa zrezygnował też ks. Grzegorz Strzelczyk. 

Wybory nowego zarządu odbędą się na październikowym posiedzeniu Konferencji Episkopatu Polski.