Copernicus Festival 

// grafika na okładce: Anna Kubik / materiały prasowe Copernicus Festival
Nauka w najlepszej formie

Copernicus Festival 2026

Zapraszamy na Copernicus Festival 2026: Złożoność. Czeka nas wiele inspirujących spotkań i wykładów zagranicznych gości. Działanie świadomości, życie komórek, ewolucja i początki wszechświata – to tylko część zagadanień tegorocznej edycji. Już teraz można o nich czytać: wszystkie artykuły i rozmowy są w otwartym dostępie.

 


 

Dodatki tematyczne

// grafika na okładce: Anna Kubik
// graf. na okładce: Anna Kubik

Copernicus Festival. Wszystkie teksty

Obraz mikroskopowy limfocytów T znajdujących się we wnętrzu większej komórki odpornościowej (makrofagu pęcherzykowym występującym w płucach). Takie zjawisko biolodzy nazywają emperipolezą. // fot. cellimagelibrary.org

Zagadkowe komórki. Co sprawia, że potrafią zmieniać kształt i się przemieszczać?

Maria Hawranek, Ewa Paluch
Ewa Paluch, biofizyczka: Aby zrozumieć komórki, potrzebujemy jednocześnie i biologii, i fizyki. A od dawna kształcimy studentów albo na fizyków, albo na…
Aleksander Miszalski, Prezydent Miasta Krakowa // Fot. UMK
Materiał partnera

Prezydent Krakowa Aleksander Miszalski zaprasza na Copernicus Festival 2026

Aleksander Miszalski
Copernicus Festival od lat stawia pytania, które nie tracą na aktualności, choć zmieniają się konteksty, w jakich próbujemy na nie odpowiadać.
Kraków // materiały prasowe
Materiał partnera

Złożoność zdrowia: o nauce, która potrzebuje społeczeństwa

Renata Fryc, Kazimierz Murzyn
Od kogo dziś zależy nasze zdrowie? Od lekarza, który nas leczy? Od systemu, który nas klasyfikuje? A może od algorytmu, który coraz częściej „wie” o nas więcej…
Siedziba ERC w Brukseli // materiał prasowy
Materiał partnera

Po pierwsze: doskonałość

Od 2007 r. Europejska Rada ds. Badań Naukowych przyznaje najbardziej prestiżowe na kontynencie granty badawcze. Ich laureaci osiągają przełomowe wyniki w…
Narodowe Centrum Nauki w Krakowie // Fot. Łukasz Bera
Materiał partnera

Pokolenie NCN

Anna Korzekwa-Józefowicz
Badania podstawowe poszerzają naszą wiedzę o świecie, człowieku i przyrodzie – i otwierają drogę do nowych technologii, materiałów oraz innowacji społecznych.
Mapa włókien nerwowych mózgu stworzona na podstawie badania DTI, jednej z metod neuroobrazowania // Connect Images - Curated / Shutterstock

Świadomość: im więcej na jej temat odkrywamy, tym bardziej niezwykła się wydaje

Kasper Kalinowski, Anil Seth
Anil Seth, neuropsycholog: Jeśli zdefiniujemy świadomość poprzez język czy intelekt, dostrzeżemy ją tam, gdzie jej nie ma, np. w modelach językowych, i…
Neurony i układy (2026) // il. Natalia Polasik / @moonwaterpl

Jak zrozumieć mózg? Ewolucja, różnice między płciami i przełomowe badania

Margit Kossobudzka-Lipińska
W naszych mózgach do dzisiaj występują cząsteczki, które niektórzy badacze uważają za pozostałości prastarego systemu wymiany informacji między komórkami. Mogą…
Mapa temperatury kosmicznego promieniowania tła wykonana na podstawie pomiarów misji WMAP. Obecnie różnice temperatur są minimalne, sięgają tysięcznych części procenta. Ale ich rozkład niesie informacje o bardzo wczesnym wszechświecie. // fot. NASA / WMAP Science Team

Dzień, który nie miał wczoraj. Jak sięgnąć do początków wszechświata

Sebastian J. Szybka
Najstarszego obrazu świata nie znajdziemy w muzeum. To mapa kosmicznego promieniowania tła, przedstawiająca wszechświat 380 tys. lat po Wielkim Wybuchu.
Loris powolny // Debbi / Adobe Stock

Ewolucja, emergencja, system i inne złożone pojęcia: co tak naprawdę znaczą?

Łukasz Lamża
Paradygmat złożoności dostarcza nowych narzędzi i języków opisu rzeczywistości – od fizyki po życie społeczne. Przyjrzyjmy się pytaniom, które odsłaniają jego…
Homo naledi // Emőke Dénes / CC BY-SA 4.0

Dlaczego tak trudno zrekonstruować ewolucję człowieka

Łukasz Kwiatek
Paleoantropolog John Hawks przekonuje, że nasi przodkowie byli bardziej zróżnicowani, niż dotąd uważaliśmy, a przy tym często się z sobą mieszali.
Natalia Polasik „XXX", 2018 r. // il. Natalia Polasik / @moonwaterpl

Dlaczego problemy filozoficzne nie doczekują się zadowalających odpowiedzi

Wojciech Sady
Czy skoro filozofowie nadal komentują teksty sprzed setek lat, to znaczy, że – w przeciwieństwie do nauk – w tej dyscyplinie nie dokonuje się istotny postęp?
Nominacje w konkursie Mądra Książka Roku 2025 dla dorosłych // materiały prasowe
Materiał partnera

Mądra Książka roku 2025: nominacje w konkursie dla dorosłych i dzieci

Kamil Kopij, Marta Alicja Trzeciak
Przedstawiamy nominacje w konkursach Mądra Książka Roku 2025 i Mądra Książka Roku 2025 Dla Dzieci. Zwycięzców ogłosimy podczas Copernicus Festival 2026.

Zapraszamy na Copernicus Festival 2026: Złożoność

Łukasz Kwiatek
Program tegorocznego Copernicus Festival z pewnością jest złożony: to przeszło trzydzieści spotkań na głównej scenie w Muzeum Inżynierii i Techniki w Krakowie…
Porządek i chaos (2026) // il. Natalia Polasik / @moonwaterpl

David Krakauer: co apostoł nowej nauki o złożoności mówi o świecie

Piotr Urbańczyk
David Krakauer, gość tegorocznego Copernicus Festival, uważa, że potrzebujemy odmiennego ujęcia praw przyrody i narzędzi teorii złożoności, by wyjaśnić świat,…
Perspektywa problemu (2026) // il. Natalia Polasik / @moonwaterpl

Jak z prostych reguł powstaje skomplikowany świat

Łukasz Lamża
Podczas Copernicus Festival porozmawiamy o złożoności. Czasami wstaję rano i wszystko wydaje mi się proste. Następnego dnia wszystko znów jest strasznie…
Homo heidelbergensis // Fot. Alfredo Garcia Saz / Adobe Stock

Archeogenetycy odczytują na nowo naszą historię z DNA i starych kości

Wojciech Brzeziński
Ekspansja rolników, podboje Hunów, Awarów i Słowian – badania archeogenetyczki Zuzany Hofmanovej rzucają światło na najmniej znane z tradycyjnych źródeł części…
Narodowe Centrum Nauki w Krakowie // Łukasz Bera
Materiał partnera

Co chcą wiedzieć sami naukowcy

Anna Korzekwa-Józefowicz
W jaki sposób aktywność mózgu wpływa na to, co czujemy i myślimy? Czy bakterie zamarzają? Czy powstanie komputer kwantowy? Nawiązując do hasła Festiwalu…
Galaktyka Andromedy // NASA / JPL-Caltech

Wszechświat rozszerza się coraz szybciej. Nasz model kosmologiczny trzeszczy w szwach

Sebastian J. Szybka
Rewolucje w fizyce rozpoczynają się, gdy nie da się pogodzić obowiązujących teorii z obserwacjami. Czy kosmologia obserwacyjna burzy właśnie stary obraz świata?
Natalia Polasik „Inner Sun" /fragment/, 2025 r. // Natalia Polasik / @moonwaterpl

Oto wielka tajemnica wiedzy

Łukasz Lamża
Większość naukowych zagadek nie zasługuje na dumne miano tajemnicy. Po czym poznać, że mamy do czynienia z tylko bardzo trudnym pytaniem? Ano po tym, że –…
Natalia Polasik „Riders of the Distant Sky" /fragment/, 2024 r. // Natalia Polasik / @moonwaterpl

Między współpracą a rywalizacją: gdy złe drzewo daje dobre owoce

Agnieszka Kloch
Gdy Karol Darwin i Alfred Wallace ogłosili teorię ewolucji, biolodzy zaczęli się spierać o to, czy w przyrodzie jest więcej rywalizacji, czy współpracy. Dziś…
Natalia Polasik „Pytania bez odpowiedzi" /fragment/, 2025 r. // Natalia Polasik / @moonwaterpl

Najpiękniejsze prawo Keplera. Matematyka istnieje niezależnie od nas

Marek Abramowicz
Nasz umysł nie tworzy matematyki. Odkrywamy ją podobnie jak Kolumb Amerykę. Tylko tak potrafię wytłumaczyć jej skuteczność w opisie świata.
Fot. Ralph Lear / Adobe Stock

Co szympansy mają nam do powiedzenia?

Łukasz Kwiatek
Badania Klausa Zuberbühlera zrewolucjonizowały naszą wiedzę na temat komunikacji małp. Mamy dziś dobre powody, by pytać, czy również one mają własne języki.
// graf. na okładce: Anna Kubik

Copernicus Festival 2025: Tajemnica. Poznaj program i weź udział w festiwalu!

Łukasz Kwiatek
Na Copernicus Festival 2025 pod hasłem "Tajemnica" zapraszamy od 20 do 25 maja. Główne wydarzenia odbywają się w Muzeum Inżynierii i Techniki przy ul. św.…
Od lewej: prof. Ruth Durrer, prof. Zuzanna Hofmanová, prof. Klaus Zuberbühler // Rys. Michał Dyakowski dla „TP"

Uchylamy rąbka tajemnicy. Poznaj gości Copernicus Festival 2025

Badacz mózgu, archeogenetyczka, językoznawca małp, kosmolożka i współtwórca sztucznej inteligencji – jak co roku światowej sławy naukowcy wygłoszą główne…
Zalley / Generator obrazu DALL-E / Open AI

Terrence Sejnowski: człowiek, który wynalazł sztuczną inteligencję

Jan K. Argasiński
Czy da się stworzyć taki sztuczny system, który uczy się, dostrzega wzorce, dopasowuje decyzje do zmieniających się okoliczności? Terrence Sejnowski nie tylko…
/ ADAM KOPROWSKI DLA COPERNICUS FESTIVAL

Copernicus Festival

Łukasz Kwiatek
W znane i nieznane regiony kosmosu zabrali nas goście zakończonego w niedzielę Copernicus Festival.
/ BRITTA PEDERSEN / AFP / EAST NEWS

Myśli bez języka

Edward Nęcka, Łukasz Kwiatek
COPERNICUS FESTIVAL NA DZIŚ | Edward Nęcka: Być może są jakieś istoty we wszechświecie, które realizują takie funkcje umysłowe jak myślenie, planowanie czy…
Kadr z filmu „Katedra” (2002) Tomasza Bagińskiego na podstawie opowiadania Jacka Dukaja. / TOMEK BAGIŃSKI / PLATIGE IMAGE / MATERIAŁY PRASOWE

Nie ma niewinnych hobbitów

Tomasz Pindel, Michał Sowiński
TOMASZ PINDEL: Podobno fani fabuł postapokaliptycznych lepiej radzą sobie w czasach pandemii, bo rozpoznają dobrze znane schematy. No i potrafią sobie…
/ OKŁADKA: ANNA SKOCZEŃ, JUSTYNA WIŚNIOWSKA

Copernicus Festival 2021 / Wyobraźnia

Łukasz Kwiatek
Gdy snujemy bliskie i odległe plany, projektujemy domy czy parki, malujemy obrazy i rzeźbimy, a także tworzymy zupełnie nowe, fikcyjne światy – w mniejszym lub…
/ YUI MOK / PA IMAGES / FORUM

Zanurzeni w zmysłach

Bartosz Brożek
To ona aktywuje naszą intuicję i pozwala nam rozumieć język. Trudno sobie wręcz wyobrazić, jak wiele zawdzięczamy wyobraźni.
/ ALEXA TORRE / ANZENBERGER / FORUM

Oko umysłu

Mateusz Hohol
Potrafimy fantazjować nawet o tym, co nigdy nie istniało, ale jednak wyobraźnia ma swoje ograniczenia. Zrozumienie ich natury wymagało od badaczy nie lada…
Sabine Hossenfelder / MICHAŁ DYAKOWSKI DLA „TP”

Kartka, ołówek i kosz

Sebastian J. Szybka
COPERNICUS FESTIVAL NA DZIŚ: Żyjemy w czasach triumfu fizyki. Nasze teorie są tak doskonałe, że od pół wieku nie potrafimy ich ulepszyć.
Venkatraman „Venki” Ramakrishnan / MICHAŁ DYAKOWSKI DLA „TP”

Fabryki życia

Szymon Drobniak
Oto rybosom. Grudka białka i kwasów nukleinowych, bez której przepływ informacji genetycznej w przyrodzie nie byłby możliwy. Tutaj powstają wszystkie białka…
/ OLGA YASTREMSKA / ADOBE STOCK

Czterdzieści osiem tysięcy szpilek

Marcin Napiórkowski
Świat jest skomplikowany, a my – dosyć prości. Teorie spiskowe rodzą się właśnie z tego zderzenia.
Sybilla Kumańska na fresku namalowanym przez Andreę del Castagno (ok. 1450, Galeria Uffizi, Florencja). Tysiącletnie życie nie przyniosło jej szczęścia. Otrzymała je w darze od zauroczonego nią Apolla, któremu służyła jako kapłanka w jednej z wyroczni. / DOMENA PUBLICZNA

Co nas dzieli

Bartosz Kabała
Komórki macierzyste mogą bez końca ulegać podziałom i tworzyć dowolne tkanki naszego ciała. To na nich będzie oparta medycyna przyszłości.
/ Okładka dodatku: MAREK ZALEJSKI // ANDREW OSTROVSKY // STOCK.ADOBE.COM

Czas pandemii: wstęp

Łukasz Lamża
Ogrody tulipanów. Hever, Anglia, 16 kwietnia 2020 r. / CHRIS GORMAN / GETTY IMAGES

Planeta wirusów

Szymon Drobniak
Dopiero niedawno zaczęliśmy odkrywać, jak fundamentalną rolę w przyrodzie i ewolucji życia na Ziemi odgrywają wirusy. Czym właściwie są i skąd się wzięły?
Pobieranie wymazu z gardła od kobiety podejrzanej o zakażenie wirusem SARS-CoV-2. Ajmer, Indie, 7 maja 2020 r. / SHAUKAT AHMED / PACIFIC PRESS / LIGHTROCKET / GETTY IMAGES

Testy, testy, testy!

Bartosz Kabała
Stosowany najczęściej test genetyczny na koronawirusa jest swoisty, ale niekoniecznie bardzo czuły. Wynik dodatni daje dużą pewność zakażenia, jednak ujemny…
Koloseum w Rzymie, Włochy, 26 marca 2020 r. / YARA NARDI / REUTERS / FORUM

Lekcja historii klasycznej

Kamil Kopij
Nigdy wcześniej w świecie śródziemnomorskim nie dochodziło do tak swobodnej wymiany idei, towarów – i patogenów – jak w czasach Imperium Rzymskiego.
Natalia Polasik, Nowafryzuradaniela: Daniel Bernoulli i Edmund Halley, kolaż, 2020 r. / @MOONWATERPL DLA „TP”

Co mówią liczby

Wojciech Brzeziński
Wszyscy widzieliśmy już przemęczonych lekarzy i wolontariuszy oraz polityków z podkrążonymi oczami. Ale epidemia to również czas nieprzespanych nocy dla…

SARS-CoV-2 i COVID-19

Łukasz Lamża
W ciągu ostatnich miesięcy wszyscy przeszliśmy przez błyskawiczny kurs wirusologii i immunologii. Warto utrwalić sobie kilka najważniejszych pojęć naukowych z…
Zaraza w Londynie, 1665 r. Autor i data powstania ilustracji nieznana, reprodukcja z początku XX w. / HISTORICAL IMAGES ARCHIVE / ALAMY / BEW

Między prawdą a fikcją

Grzegorz Jankowicz
Najważniejsza książka na temat epidemii powstała najprawdopodobniej na zlecenie władz. Jej autor był szpiegiem, nie doświadczył zarazy na własnej skórze, część…
Mieszkańcy Doliny Rhondda w kolejce do szczepienia przeciwko ospie po tym, jak Światowa Organizacja Zdrowia ogłosiła Dolinę obszarem zainfekowanym chorobą. Walia, styczeń 1962 r. / HULTON ARCHIVE / GETTY IMAGES

Nie ma drogi na skróty

Łukasz Lamża
Już teraz ponad 80 zespołów badawczych pracuje nad szczepionkami przeciw COVID-19. Ale bezpieczne dopuszczenie pierwszej z nich do użytku może potrwać lata.
Mężczyźni z plemienia Hadza odpoczywają po polowaniu. Tanzania, 2017 r. / MICHAŁ MISIAK

Te wstrętne wydzieliny

Michał Misiak
Poza okresami pandemii widok osoby chorej rzadko wywołuje u nas strach. Podstawową reakcją na krew, ślinę czy wymiociny jest obrzydzenie. Ale logika obu tych…
Natalia Polasik, Bez tytułu, kolaż, 2019 r. / @MOONWATERPL

Zmienić, ale nie zmęczyć

Radosław Zyzik
Izolowanie się nie idzie w parze z naszą głęboko społeczną naturą. Dlatego wszystkie państwa stają przed tym samym wyzwaniem: jak sprawić, by ludzie zostali w…
/ GRAŻYNA MAKARA

O przeżywaniu czasu

Wojciech Bonowicz

Copernicus Festival 2020

/

Program festiwalowy