Copernicus Festival 2025: Tajemnica. Poznaj program i weź udział w festiwalu!

Nadszedł czas, by uchylić rąbka tajemnicy i przedstawić program tegorocznej edycji Copernicus Festival.

Łukasz Lamża przekonuje w artykule „Oto wielka tajemnica wiedzy”, że pytanie zasługuje na miano Tajemnicy tylko wtedy, gdy nie mamy pojęcia, jak na nie odpowiedzieć – czyli nie potrafimy sobie choćby wyobrazić procedury prowadzącej w skończonej liczbie kroków do tej odpowiedzi.

Jedna z tak rozumianych tajemnic wiąże się z matematyką: wciąż nie wiemy, dlaczego jest ona tak skutecznym narzędziem badania przyrody. Dlaczego w równaniach, które opisują pewien aspekt rzeczywistości, ukryte są przewidywania, o których autorzy tych równań nawet nie śnili? Klasycznym przykładem są czarne dziury i fale grawitacyjne, zaobserwowane w ostatniej dekadzie. Szukaliśmy ich, ponieważ ich istnienie wynika ze stworzonej przez Alberta Einsteina teorii grawitacji – z czego on sam nie zdawał sobie sprawy. Równania okazały się mądrzejsze od swojego twórcy (odkrywcy?).

Pytanie o tę zagadkową, jak mawia Michał Heller, matematyczność przyrody jest pytaniem na wskroś metafizycznym. Nauka dotyka także innych pytań mających metafizyczny wydźwięk, do odpowiedzi na które przynajmniej powolutku się zbliżamy. Skąd pochodzimy? Skąd wziął się wszechświat? Na czym polega życie? Co odróżnia nas od innych zwierząt? Czym jest świadomość – i czy można ją spotkać nie tylko u istot żywych, ale także w komputerach?

Tegoroczni goście Copernicus Festival zmagają się właśnie z tymi pytaniami. Wśród nich znajdują się: archeogenetyczka Zuzana Hofmanová, odczytująca historię z DNA naszych przodków; kosmolożka Ruth Durrer, próbująca zrozumieć wszechświat dzięki badaniom mikrofalowego promieniowania tła – kosmicznej poświaty po Wielkim Wybuchu; neurokognitywista Stanislas Dehaene – najbardziej wpływowy na świecie badacz świadomości, mechanizmów uczenia się i posługiwania się przez umysł matematyką; Klaus Zuberbühler, który w małpiej komunikacji doszukał się reguł przypominających te występujące w naszym języku; oraz Terrence Sejnowski – jeden z głównych ojców sztucznej inteligencji.

W niniejszym dodatku do „Tygodnika Powszechnego” przybliżamy dokonania naszych gości, omawiamy tematy w nim zaplanowane i prezentujemy nominacje w konkursie na Mądrą Książkę Roku, który tradycyjnie rozstrzygniemy podczas festiwalu. Poprosiliśmy też niektórych naszych gości, by opowiedzieli o większych i mniejszych naukowych zagadkach, które ich osobiście intrygują i inspirują.

W tym roku każdy festiwalowy dzień poświęcony jest innemu zagadnieniu. Oznacza to, że jeśli jakiś temat Was szczególnie interesuje, będziecie musieli spędzić w Muzeum Inżynierii i Techniki w Krakowie lub na kanale YouTube „Copernicus” całe popołudnie i wieczór. Nie przejmujcie się, jeśli w związku z tym zaniedbacie jakieś obowiązki. Nikomu nie powiemy – to będzie nasza wspólna tajemnica.

Pełny program Copernicus Festival 2025 znajdą Państwo na stronie: www.copernicusfestival.com

Szanowni Państwo,

Między 20 a 25 maja zapraszamy na popularnonaukowy Copernicus Festival, który odbędzie się w Krakowie, w Muzeum Inżynierii i Techniki (ul. św. Wawrzyńca 15). Co kryje się za ciemną energią, która rozszerza wszechświat? Jak uczy się nasz mózg a jak sztuczna inteligencja? Czy szympansy mają swój język i świadomość? Co możemy dziś wyczytać z DNA sprzed tysięcy lat?

Na te i wiele innych pytań odpowiedzą goście Copernicus Festival 2025: Tajemnica. Wśród nich znajdują się m.in.:

• Stanislas Dehaene (Collège de France) – światowej sławy neurobiolog, autor odkryć o mózgu i uczeniu się,
• Terry Sejnowski (Salk Institute) – pionier sztucznej inteligencji i współtwórca tzw. maszyny Boltzmanna,
• Zuzana Hofmanová (Max Planck Institute) – specjalistka od archeogenetyki i historii ludzkiego DNA,
• Ruth Durrer (University of Geneva) – fizyczka badająca ciemną energię we wszechświecie,
• Klaus Zuberbühler (University of St Andrews) – badacz komunikacji i zachowania małp.

Wszystkie wydarzenia są bezpłatne i otwarte dla publiczności – zarówno stacjonarnie, jak i online. To niepowtarzalna okazja, by wziąć udział w spotkaniach z naukowcami, których prace kształtują naszą wiedzę o świecie.

Copernicus Festival organizowany jest przez Uniwersytet Jagielloński, Fundację Centrum Kopernika, Tygodnik Powszechny oraz Fundację Tygodnika Powszechnego, przy wsparciu Ministerstwa Nauki i Szkolnictwa Wyższego i Miasta Kraków.

Zajrzyj na www.copernicusfestival.com, zapoznaj się z programem i dołącz do wspólnego odkrywania tajemnic wszechświata!

Do zobaczenia na miejscu!
Zespół Copernicus Festival

—

Dear all,

Between May 20 and 25, we invite you to the popular science event - Copernicus Festival, which brings together the worlds of science and culture since 2014. What is behind the dark energy that expands the universe? How does our brain vs. artificial intelligence learn? Do chimpanzees have their own language and consciousness? What can we read today from DNA from thousands of years ago?

These and many other questions will be answered by guests of Copernicus Festival 2025: A Mystery. Among them are:

• Stanislas Dehaene (Collège de France) - world-renowned neuroscientist, author of discoveries about the brain and learning,
• Terry Sejnowski (Salk Institute) - pioneer of artificial intelligence and co-inventor of the so-called Boltzmann machine,
• Zuzana Hofmanová (Max Planck Institute) - specialist in archeogenetics and the history of human DNA,
• Ruth Durrer (University of Geneva) - physicist who studies dark energy in the universe,
• Klaus Zuberbühler (University of St Andrews) - a researcher on primate communication.

All events are free and open to the public - both in-studio and online. This is a unique opportunity to attend meetings with scientists whose work shapes our knowledge of the world.

Copernicus Festival is organized by Jagiellonian University, the Copernicus Center Foundation, Tygodnik Powszechny and the Tygodnik Powszechny Foundation, with support from the Ministry of Science and Higher Education and the City of Krakow.

Take a look at www.copernicusfestival.com, get acquainted with the program and join in discovering the mysteries of the universe together!

See you there!

Copernicus Festival Team

Dodatek do „Tygodnika Powszechnego” nr 20/2025

Redakcja: Łukasz Kwiatek

Współpraca: Łukasz Lamża, Marta Bielińska, Piotr Urbańczyk

Projekt Graficzny: Marek Zalejski

Fotoedycja: Katarzyna Bułtowicz

Typografia: Andrzej Leśniak

Korekta: Katarzyna Domin, Sylwia Frołow, Magdalena Pawłowicz, Maciej Szklarczyk

Promocja: Diana Sałacka

Grafika na okładce: Anna Kubik

Współwydawcy: Copernicus Center, Fundacja Tygodnika Powszechnego

KRAKÓW 2025, ISBN 978-83-65610-28-7

Dofinansowano ze środków budżetu państwa przyznanych przez Ministra Nauki i Szkolnictwa Wyższego w ramach Programu „Społeczna Odpowiedzialność Nauki II” oraz ze środków Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego pochodzących z Funduszu Promocji Kultury.