Rezerwat bazyliki św. Gereona

Idea udostępniania reliktów architektury w formie świadomie zorganizowanej przestrzeni ma na wzgórzu wawelskim długą tradycję. Dzięki inicjatywie prof. Adolfa Szyszko-Bohusza, już w okresie międzywojennym zaaranżowane i udostępnione zostały dwie tego typu wystawy. Niedawno ponownie otwarty został dla zwiedzających rezerwat, który mieści się w przyziemiu zachodniego skrzydła pałacu królewskiego. Powstał on na początku lat 20. XX w. na podstawie badań i projektu Szyszko-Bohusza. Trzy pomieszczenia przyziemia zostały połączone, by możliwa stała się prezentacja zachowanych reliktów wschodniej partii świątyni romańskiej i kaplicy gotyckiej. W celu uczytelnienia formy kościoła romańskiego, według hipotezy badacza, uzupełniono i nadbudowano w wielu miejscach oryginalne partie murów. W okresie powojennym prowadzone były w obrębie rezerwatu badania archeologiczne. Obecna aranżacja uwzględnia najnowsze odkrycia.

Ustalono, że świątynia romańska miała formę bazylikową. Zachowana w obrębie rezerwatu partia to jej wschodnia część – transept wraz z kryptą. Powszechnie przyjmuje się, że została wzniesiona w połowie XI w. i nosiła wezwanie św. Gereona. Zapewne przez kilka stuleci budowla pełniła funkcję okazałej, pałacowej kaplicy, usytuowanej w obrębie książęcej kurii.

Druga ze świątyń, powstała w miejscu romańskiej bazyliki, to niewielkich rozmiarów gotycka jednonawowa kaplica, wzniesiona z inicjatywy Kazimierza Wielkiego. Relikty tego kościoła, noszącego wezwanie św. Marii Egipcjanki, przetrwały w postaci profilowanej arkady łuku tęczowego oraz schodów, które wiodły do wnętrza prezbiterium z pałacowego dziedzińca.

A moc? No cóż... Należy pozwolić by każdy czerpał ją według własnych przekonań. Wydaje się, że miejsce to, chociaż nie pełni już swych kultowych funkcji, przez wieki wypełniała modlitwa, wystarczy spojrzeć na zacheuszka umieszczonego na gotyckiej ścianie, by wiedzieć jaka to moc...©

DR BEATA KWIATKOWSKA-KOPKA – kustosz dyplomowany, kierownik Działu Archeologii i Rezerwatów Wawelu.