Polski nauczyciel na oparach. Wakacje nie rozwiążą problemu

Wyobraźmy sobie dziesięć osób siedzących w pokoju nauczycielskim – i że ta dziesiątka jest reprezentatywna dla ponad pół miliona polskich pedagogów. Czworo z nich (42 proc.) źle sypia; pięcioro jest przygniecionych stresem; sześcioro (64 proc.) chronicznie zmęczonych, przy czym aż ośmioro (82 proc.) bywa przemęczonych jeszcze przed wyjściem do pracy.   

Nie wiadomo, co w wynikach ostatniego, reprezentatywnego badania grupy prawie 1800 polskich nauczycieli, przygotowanego przez pedagogów z UW pod kierownictwem prof. Małgorzaty Żytko, jest bardziej niepokojące: czy owe liczby, czy fakt, że wskaźniki te trudno – np. za sprawą urlopu – zniwelować. Stres nauczycielski, czytamy w raporcie, ma bowiem charakter systemowy, „stał się codziennością na tyle oswojoną, że bywa traktowany jako swoista, choć fałszywa norma”. 

– Te liczby mówią m.in. o niemożności rozdzielenia życia prywatnego od zawodowego – mówi „Tygodnikowi” prof. Żytko. – Mówią też o nadmiarze biurokracji, trudnych relacjach z rodzicami, braku uznania i docenienia społecznego tego zawodu. Wskazują również negatywne elementy kultury pracy, w ramach której dyrektor może dzwonić do nauczycielki w sobotę z prośbą, by opublikowała coś na facebookowym profilu szkoły. 

W badaniach jest i odrobina światła. Co najmniej siódemka z naszej dziesiątki czerpie radość i sens z pracy – 76 proc. widzi w niej pozytywne wyzwania, a 77 proc. nowe i interesujące strony. Nauczyciele nie zgubili powołania – czytamy w raporcie – ale brak im sił, by je realizować, bo pracują na rezerwach.

„I odpocząć. Odpocząć za wszelką cenę!” – mówi rozpaczliwie bohater kultowego „Dnia świra”, sfrustrowany polonista, ale odpoczynek nie będzie mu dany. Pytana, jak go osiągnąć mimo systemowych ograniczeń, prof. Żytko odradza podczas wakacji pracę przypominającą tę szkolną (np. kolonie) i przebywanie w hałasie. Za to doradza ciszę, a także przyjemności i hobby, na które w roku szkolnym brakowało czasu. 

Tak naprawdę jednak, dodaje pedagożka, nie będzie wypoczętych i zdrowych nauczycieli bez zmiany systemu. 

– Przeorganizujmy przestrzenie szkół, bo są już miejsca ciszy dla uczniów, ale rzadko dyrektorzy budują podobne dla nauczycieli – radzi prof. Żytko. – Ograniczmy biurokrację, która w tej chwili jest nastawiona na kontrolę, a nie wspieranie. Zapewnijmy nauczycielom autonomię i prawną ochronę. Odpolitycznijmy edukację, bo nauczyciele są zestresowani nieprzewidywalnością – w mało którym kraju da się zlikwidować gimnazja albo ograniczyć zadania domowe jednym ministerialnym rozporządzeniem. I wprowadźmy urlop regeneracyjny, bo ten istniejący, „dla poratowania zdrowia”, zakłada przecież, że nauczycielowi można pomóc dopiero wtedy, gdy już zachoruje.