Najdroższa solniczka świata [Sztuka Powszechnie Nieznana #40]

W 1543 r. złotnik Benvenuto Cellini – znany awanturnik o wielkim talencie artystycznym – wykonał dla króla Francji Franciszka I absolutnie unikatową solniczkę. Jest to grupa rzeźb ze złota, zdobiona emalią i kością słoniową, zawierająca nie tylko pojemnik na sól, ale także na pieprz. Wśród licznych personifikacji, razem tworzących obraz harmonii świata, dwie główne postacie to nadzy mężczyzna i kobieta: uosobienia bóstw morza, z którego pozyskiwano sól, oraz ziemi, z której pochodzi pieprz. Jakie treści artysta zawarł w tym przedstawieniu? Jakie były losy solniczki po śmierci Franciszka I? Jak to się stało, że już w XXI wieku to arcydzieło zostało skradzione z jednego z najsłynniejszych muzeów europejskich?
W tle: Benvenuto Cellini, Saliera, 1540–1543, 28,5 cm × 21,5 cm × 26,3 cm, Kunsthistorisches Museum Wien, Kunstkammer 881 / Wikimedia Commons
W tle: Benvenuto Cellini, Saliera, 1540–1543, 28,5 cm × 21,5 cm × 26,3 cm, Kunsthistorisches Museum Wien, Kunstkammer 881 / Wikimedia Commons

Sztuka Powszechnie Nieznana” to autorski cykl Magdaleny Łanuszki w Podkaście Tygodnika Powszechnego. W czterdziestym odcinku nasza autorka, doktor historii sztuki, mediewistka i pasjonatka sztuki średniowiecznej, zaprasza do wysłuchania opowieści o "Salierze" Benvenuto Celliniego. 

Ilustracje do tego odcinka:

Podkasty Tygodnika Powszechnego

SZUKAJ NAS NA PLATFORMACH PODKASTOWYCH:

Ramówka:

PONIEDZIAŁKI z przewodnikiem (na zmianę):

  • Strona Świata – Jagielski & Story: przewodnikiem po najważniejszych wydarzeniach na świecie jest Wojciech Jagielski, jeden z najwybitniejszych polskich reporterów, w rozmowie z Krzysztofem Storym.
  • Lato z Mannem: wakacyjny cykl, w którym z Wojciechem Mannem o książkach, literaturze i kulturze rozmawia Katarzyna Kubisiowska.

ŚRODY z nowym numerem:

  • Tematy Tygodnika: Ewelina Burda i Michał Kuźmiński rozmawiają z Autorkami i Autorami „Tygodnika” o najważniejszych tekstach i tematach

PIĄTKI kulturalne:

SOBOTY do słuchania i czytania:

  • Ciekawe, co czyta: Monika Ochędowska prosi o polecenia ulubionych książek m.in. Margaret, Karola Paciorka, Kasię Lins, Dawida Tyszkowskiego, Vogule Poland, Agatę Karczewską i in.

PODOBAŁ CI SIĘ PODKAST? WSPIERAJ NAS NA PATRONITE »

Weź, słuchaj!

Cały artykuł dostępny tylko dla subskrybentów

„Tygodnik Powszechny” – jedyny polski tygodnik społeczno-kulturalny.
30 tys. Czytelniczek i Czytelników. Najlepsze Autorki i najlepsi Autorzy.
Wspólnota, która myśli samodzielnie.

Najlepsza oferta

Czytaj 1 miesiąc za 1 złotówkę dzięki promocji z

  • Nieograniczony dostęp do treści w serwisie i wersji audio artykułów
  • Tematyczne newslettery i dodatkowe publikacje tylko dla subskrybentów
  • 29 zł miesięcznie po miesiącu promocyjnym. Rezygnujesz, kiedy chcesz

Wypróbuj TP Online: 7 dni za darmo

  • Nieograniczony dostęp do treści w serwisie i wersji audio artykułów
  • Tematyczne newslettery i dodatkowe publikacje tylko dla subskrybentów
  • 29 zł miesięcznie po zakończeniu okresu próbnego
  • Wymagane podpięcie karty. Rezygnujesz, kiedy chcesz

TP Online: Dostęp roczny online

ilustracja na okładce: Nikodem Pręgowski dla „TP”
W tle fragment obrazu Jacoba Jordaensa "Król fasolowy", ok. 1638, Ermitaż, Sankt Petersburg / Wikimedia Commons / domena publiczna
Podkast Tygodnika Powszechnego

Sztuka Powszechnie Nieznana (23): Król pije!

Magdalena Łanuszka
Jacob Jordaens, malarz działający w XVII wieku w Antwerpii, wielokrotnie malował obrazy, które dziś najczęściej funkcjonują pod tytułami „Król pije” albo "Fasolowy król". Nie są to jednak przedstawienia monarchów i ich dworu, lecz ludowej flamandzkiej zabawy, szczególnie popularnej na święto Trzech Króli. Na czym polegała ta zabawa i w jaki sposób Jordaens ukazywał ludzi, którzy nadużyli alkoholu?
W tle: cesarzowa Teodora w purpurowych szatach w bizantyńskich mozaikach w San Vitale w Rawennie, przed 548 r. / Wikimedia Commons
Podkast Tygodnika Powszechnego

Najdroższy kolor starożytnej Europy [Sztuka powszechnie nieznana #38]

Magdalena Łanuszka
Czy jedna barwa może być droższa od innych? Oczywiście, zwłaszcza jeśli mówimy o pigmentach naturalnych. Czynnik ekonomiczny ma niebagatelne znaczenie w kształtowaniu się symboliki kolorów – te najdroższe stawały się barwami władzy, splendoru i świętości. Najkosztowniejszym barwnikiem w starożytnej Europie była purpura tyryjska. Jak ją produkowano? Jaka była symbolika tego koloru? I co ma z nim wspólnego Herkules oraz jego pies? Zaprasza Magdalena Łanuszka
W tle: Kobieta przy toalecie, wg Jana van Eycka (?), ok. 1500, Fogg Museum (Harvard Art Museums) / Wikimedia Commons
Podkast Tygodnika Powszechnego

Zaginiona naga dama [Sztuka Powszechnie Nieznana #37]

Magdalena Łanuszka
W Fogg Museum (Harvard Art Museums, USA) od 1969 r. znajduje się malutki obrazek datowany na przełom XV i XVI wieku i przedstawiający damę przy toalecie. Naga kobieta obmywa swoje ciało, a towarzyszy jej służąca. Być może jest to kopia zaginionego dzieła jednego z najsłynniejszych piętnastowiecznych malarzy niderlandzkich, czyli Jana van Eycka. Przed rokiem 1969 dzieło to znane było jedynie z innego obrazu: widoku wnętrza prywatnej galerii sztuki z XVII wieku. Tajemnicą pozostaje, kogo dokładnie ów zaginiony obraz van Eycka miał przedstawiać.

Inne artykuły tego autora

Il. 1. Pokłon Mędrców, malowidło z katakumb Domitylli, 1 poł. IV w., wg Die Malereien der Katakomben Roms (Tafeln), Freiburg i.Br., 1903, ed. Wilpert, Joseph, tablica 116 // Heidelberg University Library
Wiara

Od mędrców do monarchów. Trzej królowie, których nie było

Magdalena Łanuszka
Drobny epizod wspomniany w jednej z ewangelii stał się atrakcyjnym tematem sztuki, nabierając różnorodnych – religijnych, politycznych i społecznych znaczeń.
Caladrius i chory, miniatura z angielskiego Bestiariusza, ok. 1236-1250, British Library w Londynie, Harley MS 3244, fol. 52r // British Library / Domena Publiczna
Wielkanoc

Nie zajączek, lecz pantera – zwierzęta symbolizujące Zmartwychwstałego w sztuce i kulturze średniowiecznej

Magdalena Łanuszka
Studiowanie średniowiecznych bestiariuszy pozwala nam poznać zaskakującą symbolikę Świąt Wielkanocnych.
Uwiedzenie Lancelota, miniatura z rękopisu 'Le livre de Lancelot du Lac', Francja ok. 1401-1425 r. // domena publiczna
Zmysły

Seks lubi wino, przynajmniej w średniowieczu

Magdalena Łanuszka
W seksie zalecano osiągnięcie całkowitego spełnienia. Najlepiej wiosną i po południu, gdy kochankowie nie są ani głodni, ani przejedzeni, lecz po strawieniu posiłku i po wypróżnieniu się.
Królewskie regalia grobowe władców Polski i Litwy zaprezentowane w Muzeum Dziedzictwa Sakralnego w Wilnie, 6 stycznia 2025 r. // Fot. Valdemar Doveiko / PAP
Historia

Korony naszego królestwa: jaką historię opowiadają nam insygnia Jagiellonów, które odkryto w Wilnie?

Magdalena Łanuszka
Niewiele zostało monarszych pamiątek z czasów, gdy byliśmy królestwem – większość przepadła, rabowana i niszczona. Tym ważniejsze jest dla nas odkrycie trzech koron jagiellońskich władców i władczyń w katedrze w Wilnie. Pójdźmy ich tropem: opowiedzmy o tych koronach oraz o ludziach, którzy je nosili.
Przygotowanie do ekspozycji obrazu Maartena van Heemskercka Św. Łukasz malujący Madonnę, 1532, Muzeum Fransa Halsa w Haarlemie, wrzesień 2024 r. // Fot. Koen van Weel / AFP / East News
Boże Narodzenie

Czy wiemy jak wyglądała Maryja? Tradycja przekazuje, że jej portret sporządził Łukasz Ewangelista

Magdalena Łanuszka
Najsłynniejsze przedstawienie Marii z Dzieciątkiem według legendy sięga czasów, w których żył jeden z ewangelistów. Ale też sam motyw Łukasza portretującego Matkę Boga stał się z czasem ulubionym motywem późniejszych malarzy.

Najnowsze artykuły

Marszałek Józef Piłsudski (1867–1935) w hotelu Bristol (Warszawa) ogłasza wycofanie się z działalności politycznej. Zdjęcie zrobione w lipcu 1923 roku // Źródło: Wikimedia
Historia

Zamach majowy 1926. Piłsudski, demokracja w II RP i cena władzy

Jacek Stawiski, Andrzej Chwalba
Dlaczego Józef Piłsudski zdecydował się na zamach majowy i jak ten przewrót zmienił II RP – o tym opowiada historyk prof. Andrzej Chwalba.
Protest ultraortodoksyjnych Żydów (haredim) przeciwko obowiązkowej służbie wojskowej. Jerozolima, 30 października 2025 r. // Fot. Amir Levy / Getty Images
Świat

Ortodoksyjni Żydzi zmieniają Izrael. Demografia przesądzi o przyszłości kraju?

Igor Kuśmierski
Wysoka dzietność społeczności charedi może radykalnie zmienić Izrael. Ortodoksi zyskują wpływ na politykę, armię, gospodarkę i przyszłość państwa.
Helle Helle // Fot. Gregers Tycho / Ritzau Scanpix / Forum
Kultura

Helle Helle: Nie da się wymyślić dobrej powieści, trzeba ją napisać

Krzysztof Katkowski, Helle Helle
Przez lata bałam się, że ktoś odkryje, że nie jestem „prawdziwą pisarką”, bo nie potrafię formułować wielkich myśli. Ale dziś już się tego nie wstydzę – mówi Helle Helle.
Vlad Plahotniuc (w środku) wraca z Grecji do Mołdawii w kajdankach. Lotnisko w Kiszyniowie, 25 września 2025 r. // Fot. Daniel Mihailescu / AFP / East News
Świat

Vlad Plahotniuc skazany. Koniec „lalkarza”, który trząsł Mołdawią

Kamil Całus
Mołdawski oligarcha Vlad Plahotniuc został skazany na 19 lat więzienia. To przełomowy wyrok w historii walki z zawłaszczonym państwem.
Marta i Maria Magdalena (fragment), obraz autorstwa Giovanni Agostino da Lodi, pierwsza połowa XVI w. Museo di Castelvecchio, Werona // Fine Art Images / BE&W
Wiara

Dlaczego historie biblijnych kobiet warto opowiedzieć na nowo

Maria Miduch, Paulina Model
Maria Miduch, biblistka: Jeśli postacie kobiece czynimy wzorem tylko dla kobiet, odbieramy mężczyznom bogactwo, z którego też mogliby skorzystać.

Popularne

1.
Małgorzata Nocuń

Równość kończy się przy pierwszym dziecku. Polskie matki płacą pensją, karierą i emeryturą

2.
Anna Korytowska

Czym jest wysoko funkcjonujące uzależnienie? Myślałam, że piję jak wszyscy

3.
Igor Kuśmierski

Ortodoksyjni Żydzi zmieniają Izrael. Demografia przesądzi o przyszłości kraju?

4.
Tomasz Stawiszyński

Marta Nawrocka dała dobry przykład. Skąd ataki na pierwszą damę?

5.
Paweł Bravo

Ziemniaki w dachówkę. Tak król Karol zamknął usta Donaldowi Trumpowi

6.
Aleksander Hudzik

Znacie palmę w centrum Warszawy? Teraz Joanna Rajkowska zmienia Wawel

7.
Wojciech Brzeziński, Agata Kaźmierska

Wszystko jest transakcją. Trump, polityka i hazard nowego typu

8.
Monika Białkowska

Miłość według kalendarzyka. Intymne dramaty katolickich małżeństw

9.
Olga Żyminkowska

O czym śpiewa Michel Houellebecq

10.
Paulina Guzik

Papież ma coś do powiedzenia. Rok Leona w świecie Trumpa