Sztuka Powszechnie Nieznana (12): Walka o męskie majtki

Dynamika w relacjach damsko-męskich to jeden z najciekawszych elementów dawnej kultury wizualnej. Pewne motywy dotyczące związków trwały w sztuce europejskiej przez całe stulecia, bardzo często występując w kontekście satyrycznym. Jakie było znaczenie przedstawień nazywanych „Walką o spodnie”? Jak wyglądały średniowieczne męskie majtki? Jaka bohaterka funkcjonowała w sztuce średniowiecznej w roli dominatrix?
Podkast Powszechny / cykl Sztuka Powszechnie Nieznana
Podkast Powszechny / cykl Sztuka Powszechnie Nieznana

Sztuka Powszechnie Nieznana” to autorski cykl Magdaleny Łanuszki w Podkaście Powszechnym. W dwunastym odcinku nasza autorka, doktor historii sztuki, mediewistka i pasjonatka sztuki średniowiecznej, zaprasza do wysłuchania opowieści o powracającym na przestrzeni wieków motywie walki o męskie spodnie.

Ilustracje:

Walka o spodnie (SUBLIGAR IPSA MEI DE BRACA INSISTO MARITI) z serii Emblemata Saecularia, 1596, Johann Theodor de Bry (za: Gillis van Breen, za: Karel van Mander), Rijksmuseum, RP-P-BI-5214

Israhel van Meckenem, kon. XV w., The British Museum, 1873,0809.651

Męczeństwo św. Szczepana, miniatura z rękopisu Missale et horae ad usum Fratrum Minorum, Italia, XIV w., Bibliothèque nationale de France w Paryżu, Latin 757, fol. 286v, źródło ilustracji: gallica.bnf.fr / domena publiczna

Hans Memling, muzykujący aniołowie (detal - po lewej psalterion), z lewego skrzydła tryptyku w Koninklijk Museum voor Schone Kunsten w Antwerpii, 1483-1494 / Wikimedia Commons

Miniatura z rękopisu Giovanni Boccaccio, Decameron, 1 poł. XV w., Bibliothèque nationale de France w Paryżu, Arsenal, MS-5070, fol. 325, źródło ilustracji: gallica.bnf.fr / domena publiczna

Miniatura z rękopisu Giovanni Boccaccio, Decameron, 1 poł. XV w., Bibliothèque nationale de France w Paryżu, Arsenal, MS-5070, fol. 325 (detal) źródło ilustracji: gallica.bnf.fr / domena publiczna

Israhel van Meckenem, kon. XV w., National Gallery of Art, Rosenwald Collection 1943.3.160 / Wikimedia Commons

Filis na Arystotelesie, południowoniderlandzka akwamanila z przełomu XIV i XV wieku, Metropolitan Museum of Art w Nowym Jorku, źródło ilustracji: www.metmuseum.org / domena publiczna

Pocztówka propagandowa; "Nobody loves me - guess I'll be a suffragette" Artist, signed, Ryan, C., published 1911, series A618 / Wikimedia Commons

Pocztówka propagandowa; "I want to vote, but my wife won't let me.", D(---?) W(---?) Lithograph Co, 1909, Palczewski, Catherine H. Postcard Archive. University of Northern Iowa. Cedar Falls, IA. / Wikimedia Commons

 

Podkasty Tygodnika Powszechnego

SZUKAJ NAS NA PLATFORMACH PODKASTOWYCH:

Ramówka:

PONIEDZIAŁKI z przewodnikiem (na zmianę):

  • Strona Świata – Jagielski & Story: przewodnikiem po najważniejszych wydarzeniach na świecie jest Wojciech Jagielski, jeden z najwybitniejszych polskich reporterów, w rozmowie z Krzysztofem Storym.
  • Lato z Mannem: wakacyjny cykl, w którym z Wojciechem Mannem o książkach, literaturze i kulturze rozmawia Katarzyna Kubisiowska.

ŚRODY z nowym numerem:

  • Tematy Tygodnika: Ewelina Burda i Michał Kuźmiński rozmawiają z Autorkami i Autorami „Tygodnika” o najważniejszych tekstach i tematach

PIĄTKI kulturalne:

SOBOTY do słuchania i czytania:

  • Ciekawe, co czyta: Monika Ochędowska prosi o polecenia ulubionych książek m.in. Margaret, Karola Paciorka, Kasię Lins, Dawida Tyszkowskiego, Vogule Poland, Agatę Karczewską i in.

PODOBAŁ CI SIĘ PODKAST? WSPIERAJ NAS NA PATRONITE »

Weź, słuchaj!

Cały artykuł dostępny tylko dla subskrybentów

„Tygodnik Powszechny” – jedyny polski tygodnik społeczno-kulturalny.
30 tys. Czytelniczek i Czytelników. Najlepsze Autorki i najlepsi Autorzy.
Wspólnota, która myśli samodzielnie.

Najlepsza oferta

Czytaj 1 miesiąc za 1 złotówkę dzięki promocji z

  • Nieograniczony dostęp do treści w serwisie i wersji audio artykułów
  • Tematyczne newslettery i dodatkowe publikacje tylko dla subskrybentów
  • 29 zł miesięcznie po miesiącu promocyjnym. Rezygnujesz, kiedy chcesz

Wypróbuj TP Online: 7 dni za darmo

  • Nieograniczony dostęp do treści w serwisie i wersji audio artykułów
  • Tematyczne newslettery i dodatkowe publikacje tylko dla subskrybentów
  • 29 zł miesięcznie po zakończeniu okresu próbnego
  • Wymagane podpięcie karty. Rezygnujesz, kiedy chcesz

TP Online: Dostęp roczny online

ilustracja na okładce: Nikodem Pręgowski dla „TP”
W tle: św. Dionizy, miniatura z Godzinek Karola VIII, Jean Bourdichon, 1483-1498, Bibliothèque nationale de France, Latin 1370 fol. 218v / gallica.bnf.fr / domena publiczna
Podkast Tygodnika Powszechnego

Zabili go i uciekł [Sztuka Powszechnie Nieznana #32]

Magdalena Łanuszka
Średniowieczne żywoty świętych, zwłaszcza wczesnochrześcijańskich męczenników, obfitują w fantastyczne epizody. Wydaje się, że byli oni nie do zabicia: wielokrotnie w opowieściach tych powtarzał się wątek kolejnych makabrycznych i absolutnie zabójczych tortur, które za przyczyną cudu nie robiły bohaterom żadnej krzywdy. Większość ostatecznie kończyła życie po ścięciu głowy – byli jednak i tacy, którzy wedle legend mieli po ścięciu wstać i odejść, unosząc swoją głowę. Oczywiście, w związku z tym dość makabryczne wizerunki tychże świętych znajdziemy w wielu średniowiecznych dziełach sztuki. Opowiada Magdalena Łanuszka
W tle: Kram uliczny, miniatura z Kodeksu Baltazara Behema, pocz. XVI w., Biblioteka Jagiellońska, BJ Rkp. 16, fol. 240 / domena publiczna
Podkast Tygodnika Powszechnego

Zalotna kramarka i lubieżny błazen [Sztuka powszechnie nieznana #39]

Magdalena Łanuszka
Kodeks Baltazara Behema to rękopiśmienny zbiór przywilejów i statutów miasta Krakowa, w którym są też roty przysiąg i ustawy cechów krakowskich. Powstał w początkach XVI wieku, i jest wyjątkowy ze względu na swą wspaniałą dekorację: zawiera 27 miniatur, które ukazują przedstawicieli mieszczańskich zawodów i rzemiosł. Jedna z nich przedstawia kram uliczny. Dlaczego jednak w tle widać w mieście pożar, czarny dym wydobywa się z jednego z kominów, a na ulicy stoi klatka z lwem? Co ma to wszystko do przedstawionej na pierwszym planie sprzedawczyni z ulicznego kramu i flirtującego z nią błazna?
W tle Miniatura z rękopisu Roman de Mélusine, en vers français, attribué à Couldrette, XV w., Bibliothèque nationale de France. Département des Manuscrits. Français 24383, fol. 19 v Gallica / bnf.fr
Podkast Tygodnika Powszechnego

Kobieta-smok, czyli Meluzyna [Sztuka Powszechnie Nieznana #28]

Magdalena Łanuszka
Sztuka średniowieczna pełna jest smoków: w heraldyce, w bestiariuszach, czyli księgach o zwierzętach, w dekoracjach na marginesach rękopisów, w rzeźbach zdobiących średniowieczną architekturę. Mamy też świętych pogromców smoków. I oczywiście, są także smoki w świeckich legendach. Na przykład we francuskiej opowieści o Meluzynie – dziś już nieco zapomnianej, ale niegdyś dobrze znanej, także w Polsce. Kim była Meluzyna i co ma wspólnego ze smokami?

Inne artykuły tego autora

Il. 1. Pokłon Mędrców, malowidło z katakumb Domitylli, 1 poł. IV w., wg Die Malereien der Katakomben Roms (Tafeln), Freiburg i.Br., 1903, ed. Wilpert, Joseph, tablica 116 // Heidelberg University Library
Wiara

Od mędrców do monarchów. Trzej królowie, których nie było

Magdalena Łanuszka
Drobny epizod wspomniany w jednej z ewangelii stał się atrakcyjnym tematem sztuki, nabierając różnorodnych – religijnych, politycznych i społecznych znaczeń.
Caladrius i chory, miniatura z angielskiego Bestiariusza, ok. 1236-1250, British Library w Londynie, Harley MS 3244, fol. 52r // British Library / Domena Publiczna
Wielkanoc

Nie zajączek, lecz pantera – zwierzęta symbolizujące Zmartwychwstałego w sztuce i kulturze średniowiecznej

Magdalena Łanuszka
Studiowanie średniowiecznych bestiariuszy pozwala nam poznać zaskakującą symbolikę Świąt Wielkanocnych.
Uwiedzenie Lancelota, miniatura z rękopisu 'Le livre de Lancelot du Lac', Francja ok. 1401-1425 r. // domena publiczna
Zmysły

Seks lubi wino, przynajmniej w średniowieczu

Magdalena Łanuszka
W seksie zalecano osiągnięcie całkowitego spełnienia. Najlepiej wiosną i po południu, gdy kochankowie nie są ani głodni, ani przejedzeni, lecz po strawieniu posiłku i po wypróżnieniu się.
Królewskie regalia grobowe władców Polski i Litwy zaprezentowane w Muzeum Dziedzictwa Sakralnego w Wilnie, 6 stycznia 2025 r. // Fot. Valdemar Doveiko / PAP
Historia

Korony naszego królestwa: jaką historię opowiadają nam insygnia Jagiellonów, które odkryto w Wilnie?

Magdalena Łanuszka
Niewiele zostało monarszych pamiątek z czasów, gdy byliśmy królestwem – większość przepadła, rabowana i niszczona. Tym ważniejsze jest dla nas odkrycie trzech koron jagiellońskich władców i władczyń w katedrze w Wilnie. Pójdźmy ich tropem: opowiedzmy o tych koronach oraz o ludziach, którzy je nosili.
Przygotowanie do ekspozycji obrazu Maartena van Heemskercka Św. Łukasz malujący Madonnę, 1532, Muzeum Fransa Halsa w Haarlemie, wrzesień 2024 r. // Fot. Koen van Weel / AFP / East News
Boże Narodzenie

Czy wiemy jak wyglądała Maryja? Tradycja przekazuje, że jej portret sporządził Łukasz Ewangelista

Magdalena Łanuszka
Najsłynniejsze przedstawienie Marii z Dzieciątkiem według legendy sięga czasów, w których żył jeden z ewangelistów. Ale też sam motyw Łukasza portretującego Matkę Boga stał się z czasem ulubionym motywem późniejszych malarzy.

Najnowsze artykuły

Marszałek Józef Piłsudski (1867–1935) w hotelu Bristol (Warszawa) ogłasza wycofanie się z działalności politycznej. Zdjęcie zrobione w lipcu 1923 roku // Źródło: Wikimedia
Historia

Zamach majowy 1926. Piłsudski, demokracja w II RP i cena władzy

Jacek Stawiski, Andrzej Chwalba
Dlaczego Józef Piłsudski zdecydował się na zamach majowy i jak ten przewrót zmienił II RP – o tym opowiada historyk prof. Andrzej Chwalba.
Protest ultraortodoksyjnych Żydów (haredim) przeciwko obowiązkowej służbie wojskowej. Jerozolima, 30 października 2025 r. // Fot. Amir Levy / Getty Images
Świat

Ortodoksyjni Żydzi zmieniają Izrael. Demografia przesądzi o przyszłości kraju?

Igor Kuśmierski
Wysoka dzietność społeczności charedi może radykalnie zmienić Izrael. Ortodoksi zyskują wpływ na politykę, armię, gospodarkę i przyszłość państwa.
Helle Helle // Fot. Gregers Tycho / Ritzau Scanpix / Forum
Kultura

Helle Helle: Nie da się wymyślić dobrej powieści, trzeba ją napisać

Krzysztof Katkowski, Helle Helle
Przez lata bałam się, że ktoś odkryje, że nie jestem „prawdziwą pisarką”, bo nie potrafię formułować wielkich myśli. Ale dziś już się tego nie wstydzę – mówi Helle Helle.
Vlad Plahotniuc (w środku) wraca z Grecji do Mołdawii w kajdankach. Lotnisko w Kiszyniowie, 25 września 2025 r. // Fot. Daniel Mihailescu / AFP / East News
Świat

Vlad Plahotniuc skazany. Koniec „lalkarza”, który trząsł Mołdawią

Kamil Całus
Mołdawski oligarcha Vlad Plahotniuc został skazany na 19 lat więzienia. To przełomowy wyrok w historii walki z zawłaszczonym państwem.
Marta i Maria Magdalena (fragment), obraz autorstwa Giovanni Agostino da Lodi, pierwsza połowa XVI w. Museo di Castelvecchio, Werona // Fine Art Images / BE&W
Wiara

Dlaczego historie biblijnych kobiet warto opowiedzieć na nowo

Maria Miduch, Paulina Model
Maria Miduch, biblistka: Jeśli postacie kobiece czynimy wzorem tylko dla kobiet, odbieramy mężczyznom bogactwo, z którego też mogliby skorzystać.

Popularne

1.
Małgorzata Nocuń

Równość kończy się przy pierwszym dziecku. Polskie matki płacą pensją, karierą i emeryturą

2.
Anna Korytowska

Czym jest wysoko funkcjonujące uzależnienie? Myślałam, że piję jak wszyscy

3.
Igor Kuśmierski

Ortodoksyjni Żydzi zmieniają Izrael. Demografia przesądzi o przyszłości kraju?

4.
Tomasz Stawiszyński

Marta Nawrocka dała dobry przykład. Skąd ataki na pierwszą damę?

5.
Paweł Bravo

Ziemniaki w dachówkę. Tak król Karol zamknął usta Donaldowi Trumpowi

6.
Aleksander Hudzik

Znacie palmę w centrum Warszawy? Teraz Joanna Rajkowska zmienia Wawel

7.
Wojciech Brzeziński, Agata Kaźmierska

Wszystko jest transakcją. Trump, polityka i hazard nowego typu

8.
Monika Białkowska

Miłość według kalendarzyka. Intymne dramaty katolickich małżeństw

9.
Olga Żyminkowska

O czym śpiewa Michel Houellebecq

10.
Paulina Guzik

Papież ma coś do powiedzenia. Rok Leona w świecie Trumpa